V.3.3 Until proved guilty according to law

Ten opzichte van de andere procedurele mensenrechten kent de onschuldpresumptie een afwijkende derde toepassingseis. Deze ziet op de wijze waarop het recht voor onschuldig te worden gehouden eindigt. De onschuldpresumptie geldt totdat schuld bewezen is overeenkomstig de wet. Totdat of until verdient de voorkeur boven het ook wel gangbare unless (tenzij), omdat unless ruimte laat voor de suggestie dat een veroordeling met terugwerkende kracht de onschuldpresumptie als het ware ontzenuwt. Die suggestie is zonder meer onjuist.1

Met de zinsnede ‘totdat het tegendeel is bewezen’ wordt natuurlijk in de eerste plaats gedoeld op de ideale situatie waarin een verdachte in een volwaardig strafproces met alle wenselijke waarborgen schuldig is bevonden en dat vonnis onherroepelijk is geworden. Dat legitimeert tot bejegening als schuldige in het algemeen en tot de oplegging van punitieve sancties in het bijzonder. De vraag is echter of zich ook andere situaties laten denken waarin de onschuldpresumptie ophoudt te gelden, alhoewel van een juridisch volmaakte, onherroepelijke veroordeling geen sprake is. Een zestal scenario’s verdient achtereenvolgens de aandacht.