4.2.1 Het kennisvereiste

In art. 7:928 lid 1 staat voorop dat de verzekeringnemer verplicht is de verzekeraar vóór het sluiten van de overeenkomst in te lichten omtrent alle feiten die hij kent of behoort te kennen. Deze op de verzekeringnemer rustende mededelingsverplichting - het zgn. kennisvereiste - strekt zich niet uit tot alles wat voor de verzekeraar van belang is, of van belang kan zijn, maar is beperkt tot de feiten waarvan de verzekeringnemer weet, of waarvan hij behoort te weten dat zij voor de verzekeraar van belang zijn of kunnen zijn.1 Door in de wet te spreken over 'feiten die hij kent of behoort te kennen, en waarvan, naar hij weet of behoort te begrijpen, de beslissing van de verzekeraar (... ) of, en zo ja, op welke voorwaarden, hij de verzekering zal willen sluiten, afhangt of kan afhangen... ' wordt een verband gelegd met het zgn. kenbaarheidsvereiste, maar ook met het relevantievereiste. Zie daarover hieronder meer.

In lijn met de op de verzekeraar rustende verplichting om de feiten of rechten te bewijzen, op de rechtsgevolgen waarvan hij zich beroept, dient de verzekeraar ook hier - bij voldoende tegenspraak - het bewijs te leveren. Doordat er sprake is van een zekere objectivering in het kennisvereiste ('feiten die de verzekeringnemer kent of behoort te kennen') dient het bewijs ingericht te worden naar de vraag wat een persoon als de verzekeringnemer in deze weet of behoort te begrijpen.2

Onder de 'oude' regeling heeft in een tweetal gevallen de mate van ontwikkeldheid van de persoon van de verzekeringnemer een rol gespeeld bij de invulling van het kennisvereiste, te weten in het arrest van de Hoge Raad van 3 november 1978, NJ 1980, 500 (Maarnse Broodbezorger), m.nt. BW en in het arrest van de Hoge Raad van 8 september 1989, VR 1990, 15. In het eerste arrest heeft de Hoge Raad op dit punt overwogen:

In het arrest van 8 september 1989 heeft de Hoge Raad geoordeeld:

In zijn annotatie onder het eerste arrest stelt Wachter dat hem niet duidelijk is geworden in welk opzicht de mate van ontwikkeldheid van de onderhavige verzekeringnemer een rol gespeeld heeft, waar hij stelt: 'Persoonlijk vermoed ik, dat ieder verzekeringnemer - kansarm of kansrijk, jurist of broodbezorger - eenzelfde gedragslijn bij de keuring gevolgd zou hebben als de verweerder in cassatie (Appeldoorn, NvT) deed. Zij zijn - medici uitgezonderd - allen leken, ongeacht hun ontwikkeling.' Hoewel hij daarin, juist in de medische zaak waar zijn annotatie op ziet, gelijk heeft, dient het werken met een zekere objectivering (een 'maatman') wel toegejuicht te worden. Het kennisvereiste speelt immers in meer zaken dan alleen medische een rol en de verruiming van het kennis-begrip tot de kennis die de verzekeringnemer behoort te hebben biedt de mogelijkheid om aansluiting te zoeken bij de mate van algemene ontwikkeling en de daarmee samenhangende kennis en wetenschap die bij die persoon past. Het is de vraag op welke manier deze verruiming in de jurisprudentie ingevuld zal worden, maar hoe dan ook lijkt de verwachting gerechtvaardigd dat zij handvatten zal bieden om te kunnen komen tot het bewijs van het kennisvereiste en het ontkomen aan de voor de verzekeraar in beginsel niet of nauwelijks te weerleggen stelling van de verzekeringnemer: 'ik wist het niet'. Een verweer van deze strekking ('ik wist niet dat mij door mijn vorige verzekeraar de verzekering was opgezegd wegens wanbetaling') speelt in de zaak die heeft geleid tot het vonnis van de Rechtbank Arnhem van 16 januari 2008. De rechter werkt hier (mijns inziens: navolgenswaardig) met het voorshands bewijsoordeel: