7.1.1 De inhoud van de polis

Een zaak waarbij de 'inhoud' van de polis in de hiervoor door mij aangegeven betekenis (volledigheid naar overeengekomen dekking) een rol speelt, is die van de Hoge Raad van 30 mei 1980.1 In deze zaak spitste het geschil zich toe op de vraag, of de tijdens een mondelinge bespreking bereikte overeenstemming tot het sluiten van een verzekering zich - naast de dekking voor stormschade, die vaststaat - al dan niet uitstrekte tot mededekking van het brandrisico. Het arrest is voor de bewijsrechtelijke verhoudingen van belang, omdat de Hoge Raad erin heeft aangegeven (samengevat) dat de verzekeraar overeenkomstig de gewone regels van het recht, vrij is in zijn mogelijkheden van bewijs tegenover de verzekeringnemer: de bepaling die onder het toenmalig recht zag op bewijs van de verzekeringsovereenkomst, art. 258 K (oud), bracht uitsluitend voor verzekeringnemer de beperking met zich, dat deze de inhoud van de overeenkomst slechts door geschrift kon bewijzen.

Dit verschil in bewijsrechtelijke 'vrijheid' is sinds het vervallen van deze bepaling en met de invoering van art. 7:932 BW opgeheven: ook de verzekeringnemer is in zijn mogelijkheden van bewijs over het sluiten en de inhoud van de overeenkomst niet langer beperkt. Bij de totstandkoming van art. 7:932 BW werd overigens in eerste aanleg nog aangesloten bij het oude recht met de bepaling dat de overeenkomst nadat de polis door de verzekeringnemer als bewijs is aanvaard tegenover de verzekeraar nog slechts door geschrift wordt bewezen. Achtergrond van (handhaving van) deze (de verzekeringnemer beperkende) bewijsregel was dat de verzekeraar ertegen moest worden beschermd, dat hij aansprakelijk kon worden gesteld voor wellicht zeer hoge bedragen, enkel op grond van getuigenbe-wijs, dat vooral door de kans op misverstand onvoldoende betrouwbaar was. Een gedachte die bij wijze van uitgangspunt nog steeds met name in België en Engeland doorklinkt.2 Bij Nota van Wijziging is de bepaling voortitel 7.17 BW geschrapt:

Daarmee staat verzekeringnemer op voet van gelijkheid met de verzekeraar en kan ook hij bewijs leveren met alle middelen rechtens. En dat is goed. Bij de beantwoording van de vraag of/in hoeverre een bepaalde dekking onder de polis meeverzekerd is, dan wel of een bepaalde clausule terecht niet is opgenomen in de overeenkomst, zal veel immers samenhangen met hetgeen partijen over en weer hebben medegedeeld en wat zij als hun wederzijdse bedoelingen daaruit mochten begrijpen. En niet valt in te zien, waarom de verzekeringnemer zich in de onderbouwing van zijn standpunt niet van alle middelen, daaronder begrepen het getuigenbewijs als middel bij uitstek in deze, zou mogen bedienen.

Het wegvallen van de bewijsbeperkingen verandert niet de onderlinge bewijsrechtelijke verhoudingen zoals deze gegeven zijn door de bewijskracht van de polis. De polis is, zoals uit art. 7:932 BW blijkt, een (onderhandse) akte en levert als zodanig tussen partijen dwingend bewijs op van de waarheid van de in de akte opgenomen verklaring.4 Deze bewijskracht ('de polis als dwingend bewijs, behoudens') geldt naar algemeen wordt aangenomen uitsluitend tegen de verzekeraar; de polis levert ten behoeve van de verzekeraar géén dwingend bewijs op tegen de verzekeringnemer, nu deze als zodanig doorgaans de akte niet heeft ondertekend.56

Tot zover enige inleidende opmerkingen. Het is vervolgens goed om te bezien op welk van de partijen wanneer welke bewijsrechtelijke verplich-ting(en) rust(en). De discussie in rechte zal steeds heel feitelijk zijn en terug te voeren op de vraag of een bepaalde dekking of clausule al dan niet overeengekomen is en of deze dekking/clausule vervolgens al dan niet terecht wel of niet in de polis is terechtgekomen. De invulling van de vraag op wie welke bewijsverplichting rust, volgt de hoofdlijn van art. 150 Rv: 'de partij die zich op de rechtsgevolgen van door haar gestelde feiten of rechten beroept, draagt de bewijslast van die feiten of rechten'.

De bewijsrechtelijke positie van de verzekeringnemer is onder omstandigheden eenvoudig(er) omdat voor hem (dus) geldt dat de verzekeringspolis dwingend bewijs oplevert van de waarheid van die verklaring. Indien de verzekeringnemer nakoming van de overeenkomst vordert voor een onder de polis gegeven dekking (denk aan Guliker/AGO I: 'ik wil dekking voor door mij geleden en onder de polis gedekte stormschade'), is het voor verzekeringnemer dus voldoende om die dekking te stellen. Het is dan aan verzekeraar om tegenbewijs te leveren ('de stormschadedekking was niet overeengekomen'). Of, in andere gevallen, om te stellen dat de polis anderszins niet overeenstemde met hetgeen was overeengekomen ('een overeengekomen uitsluiting of bijzondere clausule die de dekking beperkt, is niet opgenomen'). Ook in dit laatste geval is het aan verzekeraar om tegenbewijs bij te brengen tegen de polis en kan de verzekeringnemer volstaan met te stellen dät er dekking is en dat nakoming van de overeenkomst gevorderd wordt.7

Dat is anders indien verzekeringnemer stelt dat de polis 'te weinig' weergeeft, bijvoorbeeld omdat een bepaalde clausule, die de dekking verruimt, wel is overeengekomen, maar niet in de polis is terechtgekomen.8 Het is dan in lijn met de hoofdregel van art. 150 Rv aan hem als verzekeringnemer om in een procedure (verklaring voor recht of (als onderdeel van een) vordering tot nakoming) te stellen en bewijzen dat er meer of anders is overeengekomen, op grond waarvan verzekeraar tot nakoming gehouden is.

Een voorbeeld van een zaak waarin de polis 'teveel' bevatte, is de eerder genoemde casus Guliker/AGO I, waarin centraal stond de vraag of naast dekking voor stormschade en glasschade (Guliker exploiteerde een Tuincentrum in Bilthoven) ook dekking voor brandschade overeengekomen was. Deze dekking was in de polis opgenomen, maar naar het standpunt van AGO, de verzekeraar, was dat niet in overeenstemming met de tussen partijen gesloten overeenkomst. De Hoge Raad overwoog in deze conform genoemde hoofdlijn: tegenover de inhoud van de polis rust op AGO de last om te bewijzen dat dekking tegen brandrisico met was overeengekomen.9Een voorbeeld waarin een clausule juist niet in de polis is opgenomen, waar dat naar het oordeel van de verzekeraar wel had gemoeten, geeft het vonnis van de Rechtbank Rotterdam van 6 november 1987: in geschil is of de polis die is afgegeven naar aanleiding van het sluiten van een cascoverzekering op een motorkotter en waarin géén motordagwaardeclausule is opgenomen, in overeenstemming is met hetgeen door partijen is overeengekomen. Verzekeraar stelt dat het niet vermelden van bedoelde clausule in de polis op een vergissing berust en keert na schade 'slechts' de dagwaarde uit (in plaats van de hogere reparatiekosten). Ook hier gaat het om een feitelijke beoordeling, die ertoe leidt dat de vordering van verzekeringnemer wordt afgewezen. De beoordeling is het waard om hier weer te geven omdat zij het samenspel van de feiten en omstandigheden die een rol kunnen spelen bij (het bewijs van de inhoud van) een polis zo mooi toont:

Vergelijkbaar, zij het dat het hierbij ging over de vraag of het niet in de polis opgenomen eigen risico tussen partijen wél overeengekomen was, is de uitspraak van de Raad van Toezicht van 23 februari 1982. Een rol speelde hierin dat het eigen risico bij de totstandkoming van de overeenkomst nadrukkelijk aan de orde was geweest, toen tussen de tussenpersoon en verzekeringnemer werd afgesproken dat niet een beveiligingseis (elektronische alarminstallatie) maar dit eigen risico van toepassing zou zijn. Onder deze omstandigheden en gelet op het feit dat het door de tussenpersoon afgegeven 'afsluitbewijs' dit eigen risico wel vermeldde, nam de Raad aan dat ook verzekeringnemer heeft moeten begrijpen dat deze afwijkingen berustten op een abuis. Onder deze omstandigheden, zo oordeelde de Raad, heeft de verzekeraar de goede naam van het verzekeringsbedrijf niet geschaad door het overeengekomen eigen risico in mindering te brengen.11

Bij de beantwoording van de vraag of dekking (on)terecht al dan niet in de polis(voorwaarden) is neergelegd, moet dus steeds worden teruggegaan naar de fase van de totstandkoming van de overeenkomst: wat is ten tijde van het sluiten van de overeenkomst meegedeeld en wat konden en mochten partijen begrijpen als hun wederzijdse bedoelingen. Ingeval er uiteindelijk 'teveel' in de polis blijkt te zijn terechtgekomen, kan nog een rol spelen de vraag of verzekeringnemer erop heeft mogen vertrouwen dat het opnemen van het 'teveel' onder de polis er nu toe heeft geleid dat een overeenkomst van die omvang is overeengekomen. De Hoge Raad heeft bij wege van obiter dictum in het Guliker/AGO II-arrest overwogen dat gezien het belang van de verzekeringspolis in het verkeer een vergissing in de polis als hier gemaakt (de verzekering tegen brandschade was wel opgenomen, waar deze niet overeengekomen was), aan de kant van de verzekeraar wanprestatie kan opleveren ten aanzien van zijn verplichting tot het afgeven van een juist geformuleerde polis, welke wanprestatie hem aansprakelijk zou kunnen doen zijn voor de daardoor veroorzaakte schade, met name wanneer op een later moment door de verzekerde of iemand die zijn verzekeringszaken behartigt, op grond van de polis zoals die luidt wordt aangenomen dat het in de polis als medegedekt vermelde risico een - nieuwe - verzekering overbodig maakt.12 Het is aan de verzekerde een zodanige aansprakelijkheid uit wanprestatie aan zijn vordering ten grondslag te leggen.13