Totdat het tegendeel is bewezen (SteR nr. 35) 2018/III.3.1:III.3.1 Bouwstenen van de bewijsdimensie: vier normen

Totdat het tegendeel is bewezen (SteR nr. 35) 2018/III.3.1

III.3.1 Bouwstenen van de bewijsdimensie: vier normen

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Internationale organen die belast zijn met de uitleg van het mensenrecht, stellen in hun definities van het vermoeden van onschuld de betekenis daarvan voor de totstandkoming van de beslissing dat een strafbaar feit bewezen is voorop. De leidende overwegingen van het EHRM uit Barberà, Messegué en Jabardo/Spanje werden in paragraaf 1 van dit hoofdstuk reeds geciteerd. De ECieRM had zich in dezelfde zaak in zijn (alleen in het Frans beschikbare) rapport al op vergelijkbare wijze uitgelaten:

“L'article 6 par. 2 (art. 6-2) de la Convention dispose en effet que toute personne accusée d'une infraction est présumée innocente jusqu'à ce que sa culpabilité ait été légalement établie. Comme la Commission l'a déjà rappelé, ce texte exige en premier lieu que les membres du tribunal, en remplissant leur fonction, ne partent pas de la conviction ou de la supposition que le prévenu a commis l'acte incriminé. Autrement dit, la charge de la preuve de la culpabilité incombe au Ministère public, et le doute profite à l'accusé. De plus, les juges doivent permettre à ce dernier de leur fournir ses contre-preuves. Puis, au moment de prendre leur décision, ils ne doivent arriver à une condamnation que sur la base de preuves directes ou indirectes mais suffisamment fortes, aux yeux de la loi, pour établir la culpabilité de l'intéressé.”1

Het VN-Mensenrechtencomité omschrijft de bewijsdimensie van de onschuldpresumptie in zijn General Comment nr. 13 als volgt:

“By reason of the presumption of innocence, the burden of proof of the charge is on the prosecution and the accused has the benefit of doubt. No guilt can be presumed until the charge has been proved beyond reasonable doubt.”2

In General Comment nr. 32 is de beschrijving iets anders, maar komt deze op hetzelfde neer:

“The presumption of innocence, which is fundamental to the protection of human rights, imposes on the prosecution the burden of proving the charge, guarantees that no guilt can be presumed until the charge has been proved beyond reasonable doubt, ensures that the accused has the benefit of doubt [...].”3

Artikel 6 van de richtlijn over de presumptie van onschuld houdt daaromtrent in:

1. Member States shall ensure that the burden of proof for establishing the guilt of suspects and accused persons is on the prosecution. This shall be without prejudice to any obligation on the judge or the competent court to seek both inculpatory and exculpatory evidence, and to the right of the defence to submit evidence in accordance with the applicable national law. 2. Member States shall ensure that any doubt as to the question of guilt is to benefit the suspect or accused person, including where the court assesses whether the person concerned should be acquitted.4

Ook de overwegingen van de hoogste rechters in common law-landen, zijn in dit verband interessant. Het Amerikaanse Hooggerechtshof stelt over de inhoud van het onschuldvermoeden:

“The presumption of innocence is a doctrine that allocates the burden of proof in criminal trials; it also may serve as an admonishment to the jury to judge an accused's guilt or innocence solely on the evidence adduced at trial, and not on the basis of suspicions that may arise from the fact of his arrest, indictment, or custody, or from other matters not introduced as proof at trial.”5

Beroemd zijn voorts de overwegingen van Lord Sankey in Woolmington/DPP, een standaardarrest van het House of Lords uit 1935:

“Throughout the web of the English Criminal Law one golden thread is always to be seen, that it is the duty of the prosecution to prove the prisoner’s guilt [...]. If, at the end of and on the whole of the case, there is a reasonable doubt, created by the evidence given by either the prosecution or the prisoner [...] the prosecution has not made out the case and the prisoner is entitled to an acquittal.”6

Analyse van deze algemene overwegingen levert een bewijsdimensie op die te vatten is in een viertal normen: 1) de rechter mag de schuld van de verdachte niet als vertrekpunt nemen, maar die schuld enkel vaststellen op basis van het bewijs; 2) het bewijs van schuld moet beyond reasonable doubt zijn; 3) de bewijslast ligt bij de aanklager en 4) twijfel werkt in het voordeel van de verdachte. De eerste norm hangt nauw samen met de rechterlijke onpartijdigheid en bevindt zich op het snijvlak van bewijs- en behandelingsdimensie. Het voorschrift heeft betrekking op de open mind die de rechter behoort te hebben wanneer hij komt tot een bewijswaardering. De tweede ziet op de bij de waardering van het bewijsmateriaal te hanteren bewijsmaatstaf. De derde heeft betrekking op de bewijslast en de vierde op het adagium in dubio pro reo, dat zoals zal blijken van de bewijslast niet goed valt te onderscheiden. Elk van deze begrippen verdient toelichting.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.