7.3 Bewijs ten aanzien van de (hoegrootheid van de) schade (iii)

Hiervoor is bij de bespreking van het (nader) onderzoek en de beslissing van de verzekeraar al aan de orde gekomen de vraag naar de vaststelling van de hoegrootheid van de schade (zie 6.3.2). Daar bleek ook dat bewijsrechtelijk de beantwoording van die vraag - zeker bij zakelijke verzekeringen - in de regel geen problemen oplevert doordat de polisvoorwaarden een clausule bevatten op grond waarvan als uitsluitend bewijs van de hoegrootheid van de schade de taxatie door (een) gezamenlijk te benoemen expert(s) zal hebben te gelden. Daarbij is - naar algemeen wordt aangenomen - sprake van een vaststellingsovereenkomst in de zin van art. 7:900 BW en wel één ter beëindiging van onzekerheid of geschil omtrent die hoegrootheid van de door de verzekeraar te vergoeden schade.1 Dat nu betekent weer dat de vaststellingsovereenkomst ook dwingend recht opzij zet en daarmee ook het indemniteitsbeginsel, zoals neergelegd in art. 7:960 BW.2

Het voorgaande impliceert dat bewijsrechtelijk de aandacht zich dient te richten op de schaderegeling in het kader van polissen die de hierboven vermelde clausule niet bevatten. Doorgaans wordt in die polissen wel aangegeven welke waardemaatstaf als uitgangspunt wordt genomen. Zo hanteren de Nederlandse Beursvoorwaarden voor Brandverzekering (NBB 2006) als uitgangspunt voor verzekeringen voor gebouwen de herbouwwaarde, mits voldaan is aan een aantal voorwaarden.3 Het is onder die omstandigheden voor verzekerde in beginsel voldoende om te stellen dat zich een voorval heeft voorgedaan dat herbouw noodzakelijk maakt en dat hij aan de daaraan verbonden voorwaarden voldaan heeft. 'Gewoon' langs de lijnen van art. 150 Rv dus. Het is vervolgens aan verzekeraar om daartegenover aan te voeren en zonodig te bewijzen, dat wanneer schade tot deze hoogte wordt vergoed onder de polis, de verzekerde daardoor overeenkomstig het indemniteitsbeginsel in een duidelijk voordeliger positie zou geraken. Denk aan de situatie dat de verzekeraar zich erop beroept dat verzekerde al vóór de schade het voornemen had het gebouw af te breken en dat hij op die grond niet gehouden is om meer te betalen dan de sloop-waarde, die slechts een fractie van de herbouwwaarde betreft. Op dit punt zal het - eveneens langs de lijnen van art. 150 Rv - aan verzekeraar zijn om zich ter (gedeeltelijke) bevrijding van zijn betalingsverplichting op deze dekkingsbeperking te beroepen en feiten of omstandigheden daaraan ten grondslag te leggen.

Illustratief voor een bewijslastverdeling in deze zin is het (tussen)vonnis van de Rechtbank Den Haag van 24 juli 1997 en van 22 november 2001 dat vervolgens door het Hof Den Haag bij arrest van 18 september 2007 is bekrachtigd.4 In het geding is een brandverzekering met dekking op basis van verkoopwaarde, respectievelijk herbouwwaarde van een woonhuis met bijbehorende schuren. De opstal wordt door brand grotendeels verwoest. De rechtbank heeft in haar tussenvonnis van 24 juli 1997 geoordeeld dat voor vergoeding aan verzekerde van haar schade op basis van de verkoopwaarde respectievelijk herbouwwaarde van het pand, slechts dan geen plaats zou zijn als verzekerde ten tijde van de brand reeds had besloten het gebouw af te breken. De schade die verzekerde in dat geval in haar vermogen heeft geleden beperkt zich tot de extra sloopkosten, omdat dan moet worden aangenomen dat het gebouw voor haar geen waarde meer vertegenwoordigde, aldus de rechtbank. Het hof begrijpt deze overweging aldus, dat als verzekerde ten tijde van de brand reeds had besloten het gebouw af te breken, zij door een uitkering van de schade als gevolg van de brand op basis van de herbouwwaarde of verkoopwaarde van het pand in een duidelijk voordeliger positie zou raken, hetgeen onverenigbaar zou zijn met het aan het Nederlandse schadeverzekeringsrecht ten grondslag liggende indemniteitsbeginsel.

De bewijslast van de stelling dat verzekerde ten tijde van de brand tot sloop van het pand had besloten, heeft de rechtbank vervolgens op verzekeraar gelegd en daarbij heeft zij opgemerkt dat vast zal moeten komen te staan dat verzekerde definitief en onomkeerbaar tot die sloop had besloten, en dat het enkele ontwikkelen van plannen waarbij die sloop een rol speelt in dit verband onvoldoende is. Vervolgens heeft de rechtbank in haar eindvonnis van 22 november 2001 geoordeeld dat verzekeraar in het op haar rustende bewijs is geslaagd, zodat verzekerde slechts recht kan doen gelden op de extra sloopkosten.5

Het vonnis van de Rechtbank Amsterdam van 10 oktober 1979 (vermeld in noot 130) vraagt voor de bewijslasttoedeling bijzondere aandacht als het gaat om de vergoeding van de inboedelschade waarop de verzekerde aanspraak maakt. Daarvoor kent de polis de navolgende clausule:

Verzekerde vordert uitkering op basis van de door de expert getaxeerde nieuwwaarde voor een bedrag, groot f 24 814. Zij stelt daartoe dat weliswaar de door verzekeraar ingeschakelde expert de dagwaarde van alle verbrande goederen tezamen heeft getaxeerd op f11 329, dus op minder dan 50% van de nieuwwaarde, maar dat niet elk afzonderlijk voorwerp voor de brand een dagwaarde van minder dan 50% van de nieuwwaarde had. Omdat verzekeraar niet, zoals op zijn weg had gelegen, heeft aangetoond welke van de verloren gegane goederen een zo lage dagwaarde hadden, moet volgens haar, verzekerde, voorshands van een uitkering voor alle zaken op basis van nieuwwaarde worden uitgegaan. Op grond van bovengenoemde clausule handhaaft verzekeraar niettemin het standpunt dat op grondslag van de taxatie van alle goederen tezamen slechts het aldus op minder dan 50% van de totale nieuwwaarde becijferde bedrag behoeft uit te keren. De rechtbank volgt verzekeraar hierin niet:

Wat verwarrend is aan de door de rechtbank gekozen overweging, is dat zij niet een duidelijk oordeel geeft over de bewijslastverdeling. Uitgangspunt in algemene zin is vanzelfsprekend, dat het aan verzekerde is om de omvang van de schade als gevolg van waardevermindering of verlies van de verzekerde za(a)k(en) te bewijzen.6 Dat is evenwel anders ingeval een polisbepaling als de hiervoor geciteerde tussen partijen heeft te gelden. Deze bepaling kan immers niet anders gezien worden dan als een waardebepalingsmaatstaf ('waarde=nieuwwaarde') met een daarop geldende beperking ('geen nieuwwaarde indien .'). Het is onder deze opzet aan verzekeraar om per verbrand voorwerp te stellen en zo nodig - zoals hier, waar verzekerde het verweer van verzekeraar weerspreekt - te bewijzen welke voorwerpen onder die beperking vallen.