7.2.6 Nalatigheid van de autoriteiten

Het ehrm verwijt de autoriteiten in het kader van de vraag of voldoende is gecompenseerd soms dat zij onvoldoende actief zijn geweest in het treffen van maatregelen die compenserend hadden kunnen werken. Vaak is dan, om met Vellinga te spreken, sprake van ‘compensatie in spiegelbeeld’: een bepaalde maatregel die compenserend had kunnen werken, is niet getroffen.1 Dit aspect staat los van de vraag of de autoriteiten een verwijt kan worden gemaakt van het niet effectief hebben kunnen ondervragen van de getuige door de verdediging. Dat is een vraag die relevant is voor de beoordeling of een goede reden bestaat voor het hebben ontbroken van een ondervragingsgelegenheid. Het gaat hier om de situatie waarin die goede reden wel mag worden aangenomen, maar voldoende compensatie moet worden geboden, omdat de getuigenverklaring van beslissende betekenis is.

In alle zaken waarin het ehrm nalatigheid van de autoriteiten heeft betrokken in zijn motivering, bestonden onvoldoende compenserende factoren. Het is in die situatie de vraag wat de toegevoegde waarde is van een overweging met betrekking tot de activiteit van de autoriteiten. Het ehrm zou immers ook eenvoudigweg kunnen vaststellen dat onvoldoende compensatie is geboden. Mogelijk kiest het ehrm ervoor om te noemen wat de overheid heeft nagelaten om een completer beeld te creëren van de al dan niet getroffen maatregelen of om te reageren op standpunten van de regering van de aangeklaagde verdragsstaat of de klager.

In de zaak Rosin onderzocht het ehrm of een goede reden bestond voor het ontbreken van een ondervragingsgelegenheid ter zitting.2 Het ehrm meende kennelijk dat een behoorlijke en effectieve ondervraging in die zaak een ondervraging ter zitting zou zijn geweest. Omdat de getuigenverklaring van beslissende betekenis was, onderzocht het ehrm of voldoende compensatie was geboden. Het stelde vast dat weliswaar bepaalde compenserende factoren konden worden gevonden, maar benadrukte keer op keer dat onder de omstandigheden van de zaak een ondervraging door de verdediging van cruciale betekenis was. Daartoe had een gelegenheid kunnen worden geboden tijdens het voorbereidend onderzoek. Ten tijde van het verhoor van de getuige door de politie was de verdachte namelijk al in beeld. Hij had dan ook kunnen worden uitgenodigd om dat verhoor bij te wonen. Dat is echter niet gebeurd. Het ehrm liet zich daarover heel stellig uit: ‘it would have been essential to give the defence an opportunity to have questions put to the victim during the preliminary investigation.’3 Dat dit niet was gebeurd, merkte het ehrm aan als een verzuim van de politie.4 De verdediging had niet verzocht om aanwezig te mogen zijn bij het verhoor bij de politie. De politie had kennelijk uit eigen beweging de verdediging moeten uitnodigen. In dat stadium van de procedure was het belang van de getuigenverklaring echter nog niet bekend. Het was immers mogelijk geweest dat voldoende steun voor de getuigenverklaring zou worden gevonden in de verklaringen van andere getuigen en van de verdachte zelf.5 Toch bestond in deze zaak een bijzondere aanleiding om de verdediging uit te nodigen. Ten eerste had de politie tegen de getuige gezegd dat deze na het politieverhoor niet meer zou worden gehoord.6 De politie kon dus voorzien dat de verdediging op een later moment geen ondervragingsgelegenheid meer zou krijgen.7 Ten tweede hadden deskundigen verklaard dat jonge kinderen na verloop van tijd niet goed meer in staat zijn de werkelijke waargenomen feiten te onderscheiden van feiten die anderen hen hebben verteld.8

Een ondervraging door de verdediging kan onder omstandigheden weliswaar te belastend zijn voor het slachtoffer, maar het ehrm merkte op dat het de verdediging laten stellen van vragen bij het politieverhoor slechts beperkte impact zou hebben gehad op het slachtoffer, aangezien de politie het slachtoffer zelf ook vragen had gesteld. Voor zover de autoriteiten een rechtstreekse ondervraging schadelijk hebben geacht voor het welzijn van de getuige, hadden zij moeten onderzoeken of een verhoor van de getuige op een andere wijze mogelijk was geweest. Het ehrm opperde de mogelijkheid om vragen te laten stellen door alleen de raadsman van de verdachte, een opsporingsambtenaar of een psycholoog. Daar voegde het wel aan toe dat dit zou moeten gebeuren onder de verantwoordelijkheid van de opsporende autoriteiten en op een manier die niet fundamenteel mag afwijken van een normaal getuigenverhoor bij de politie.9 In de zaak W.S. noemde het ehrm soortgelijke overwegingen.10 Het gaat hier om verhooralternatieven die niet door de verdediging waren voorgesteld, maar die de rechter, het openbaar ministerie of de politie uit eigen beweging in aanmerking hadden moeten nemen.

In de zaak Hümmer was de verdachte niet uitgenodigd voor een getuigenverhoor. In strijd met het nationale recht had hij geen raadsman toegevoegd gekregen die hem had kunnen vertegenwoordigen tijdens het verhoor.11 Het ehrm overwoog dit expliciet (‘in this context’) in het kader van compensatie. De redenering kan zijn geweest dat alleen een verhoor ter zitting een behoorlijke en effectieve ondervraging had kunnen zijn en het bijwonen door de verdediging van een ondervraging tijdens het voorbereidend onderzoek een compenserende factor had kunnen opleveren.12

In verschillende arresten heeft het ehrm overwogen dat de verdediging en rechter het gedrag van de getuige tijdens het afleggen van zijn verklaring niet hebben kunnen waarnemen, omdat de verklaring niet op video was opgenomen.13 Zou een verklaring wel op video zijn opgenomen en ter zitting zijn afgespeeld, dan had dit een belangrijke compenserende factor kunnen opleveren.

Wanneer de getuige niet ter zitting kan worden gehoord, is het misschien welmogelijk om de getuige via een videoverbinding live ter zitting te ondervragen. Het ehrm heeft er een aantal malen op gewezen dat de rechter een op die manier uitgevoerd verhoor had kunnen overwegen.14

Zoals de zorgvuldige beoordeling van de betrouwbaarheid van een getuigenverklaring een compenserende factor kan zijn, kan het ontbreken van voldoende zorgvuldigheid daarbij bijdragen aan de vaststelling dat onvoldoende is gecompenseerd.15

In de zaak V.D. had de verdediging herhaaldelijk verzocht om een dna-onderzoek te laten uitvoeren, teneinde aan te tonen dat de verdachte niet de persoon was die het slachtoffer had verkracht. Deze verzoeken waren door de rechter afgewezen, overigens zonder dat deze afwijzingen voldoende waren gemotiveerd. Het ehrm stelde verder vast dat de opsporende autoriteiten hadden nagelaten om aanwijzingen te geven met betrekking tot de wijze waarop het onderzoek in de woning van het slachtoffer had moeten worden uitgevoerd. Een beter uitgevoerd onderzoek had steunbewijs kunnen opleveren voor de verklaring van het slachtoffer. Deze twee omstandigheden betrok het ehrm bij de vaststelling dat het ondervragingsrecht was geschonden.16 De redenering lijkt te zijn geweest dat de autoriteiten hebben nagelaten onderzoek uit te voeren dat al dan niet steunbewijs voor de verklaring van de getuige had kunnen opleveren. Het arrest in de zaak V.D. dateert van 2010. De genoemde overwegingen passen echter bij de wijze van beslissen sinds het arrest Al-Khawaja & Tahery.