6.4.5.4 Het verbod op gedwongen zelfincriminatie

Het verbod op gedwongen zelfincriminatie, ook wel het nemo tenetur-beginsel genoemd, is in het civiele bewijsrecht gecodificeerd in artikel 165 lid 3 Rv.1 De getuige kan zich verschonen van het beantwoorden van een hem gestelde vraag indien hij daardoor zichzelf, een van zijn bloed- of aanverwanten in de rechte lijn of in de zijlijn in de tweede of derde graad, of zijn echtgenoot of vroegere echtgenoot onderscheidenlijk zijn geregistreerde partner of vroegere geregistreerde partner aan het gevaar van een strafrechtelijke veroordeling ter zake van een misdrijf zou blootstellen.2 Dat een persoon op wie de inlichtingenplicht rust, hierop een beroep zou willen doen is geenszins ondenkbaar. Ten tijde van de Ahold-enquête waren enkele voormalige bestuurders en een voormalige commissaris reeds verdachten. Een aantal van hen is uiteindelijk ook strafrechtelijk veroordeeld. Het onderzoek in de enquête had voor een deel ook betrekking op dezelfde onderwerpen als waartegen de verdenking zich richtte. Het verslag van de enquête is echter niet als bewijsmiddel in de strafzaak tegen de verdachten gebruikt. De Ahold-enquête is niet de eerste enquête waarbij er een samenloop was met een strafrechtelijk onderzoek en zal ook vast niet de laatste zijn. Het leidt geen twijfel dat een persoon die tot het verstrekken van inlichtingen is verplicht, zich zowel ten opzichte van de onderzoekers als ten opzichte van de Ondernemingskamer bij een getuigenverhoor op de voet van artikel 2:352a BW op het verbod op gedwongen zelfincriminatie kan beroepen.3 Het beroep op dit verschoningsrecht komt aan de getuige evenwel slechts toe nadat hem een bepaalde vraag is gesteld en dan nog slechts met betrekking tot die specifieke vraag.4 De Witt Wijnen heeft naar aanleiding van de Saunders-zaak5 de vraag opgeworpen of bestuurders en commissarissen sowieso niet tot het verschaffen van inlichtingen aan de onderzoekers gedwongen zouden kunnen worden, omdat dit een vorm van self incrimination zou zijn.6 Dit standpunt is in de literatuur krachtig van de hand gewezen, bij welke reactie ik mij volledig aansluit.7