V.3.3.6 Onschuldpresumptie voor een bekennende verdachte?

De laatste kwestie die raakt aan het toepassingsbereik van de onschuldpresumptie heeft betrekking op de bekennende verdachte. Hoewel volgens de tekst van het IVBPR, het EVRM, het Hv en de richtlijn de onschuldpresumptie geldt totdat de verdachte schuldig is bevonden in een daarop gerichte procedure, is niet vanzelfsprekend dat verdachten die schuld bekennen dat recht steeds kunnen inroepen. Sommige nationale constituties zien in de bekentenis bijvoorbeeld een afzonderlijke grond voor beëindiging van de door de onschuldpresumptie geboden bescherming.1 In veel landen is het daarnaast gangbaar om van het recht op een volwaardig strafproces afstand te doen door middel van plea bargaining. Het EHRM acht een dergelijke vorm van afstand, als gevolg waarvan het strafbare feit in sommige gevallen als vaststaand heeft te gelden, in beginsel toegestaan.2 Een plea agreement is evenwel een geïnstitutionaliseerde vorm van erkenning, waarvan in de regel rechterlijke controle op enigerlei wijze deel uitmaakt.3 Het gaat daarbij in wezen om een sterk vereenvoudigde procedure. De verenigbaarheid daarvan met het vermoeden van onschuld, betekent nog niet dat ook de bekentenis an sich de werking van dat beginsel beëindigt.

In de Straatsburgse rechtspraak is tot op heden alleen de inroeping van de behandelingsdimensie door een bekennende verdachte aan de orde geweest. Een bekennende verdachte kan in beginsel geen beroep doen op het recht niet als schuldige te worden bejegend.4 In beginsel, want intrekking van een (bij afwezigheid van een advocaat) afgelegde bekentenis herstelt het recht niet als schuldige te worden behandeld in ere.5 Trekt de verdachte zijn bekentenis evenwel in nadat hij als schuldige is bejegend, dan leidt die intrekking op zichzelf niet met terugwerkende kracht tot schending van de behandelingsdimensie.6

Tegen gelijksoortige uitwerking van een bekentenis op de bewijsdimensie is in de literatuur op goede grond stelling genomen.7 Een bekentenis heeft doorgaans de status van een sterk bewijsmiddel. Het zal derhalve over het algemeen eenvoudig zijn om aan de hand van een bekentenis de schuld van de verdachte buiten redelijke twijfel te stellen. Bestaan echter ondanks de bekentenis twijfels over de schuld van de verdachte, dan valt niet goed in te zien waarom die twijfel in dat geval niet tot vrijspraak zou moeten leiden. Ook dient de over de schuld van een bekennende verdachte oordelende rechter met de mogelijke onjuistheid van die bekentenis rekening te houden. De kwaliteit van schuldvaststelling in een strafprocedure is een algemeen belang, geen individueel recht dat de verdachte door zijn proceshouding prijsgeeft.