HR, 09-12-2025, nr. 25/00813 Bv

De rechtbank Amsterdam heeft bij beschikking van 11 februari 2025 het klaagschrift van de klager ongegrond verklaard.1.Dit beklag had betrekking op een aantal fragmenten van geluidsbestanden waarvan de officier van justitie en opsporingsambtenaren volgens een beslissing van de rechter-commissaris in die rechtbank van 25 oktober 2024 kennis mochten nemen.

Het cassatieberoep is ingesteld namens de klager. P.T.C. van Kampen, advocaat in Amsterdam, heeft drie middelen van cassatie voorgesteld. Er bestaat samenhang met de zaak 25/00719 Bv waarin de verwerping van het klaagschrift van [medeklager] aan de orde is. In die zaak zal ik vandaag ook concluderen.

De klager was enige tijd advocaat in hetzelfde kantoor als de medeklager [medeklager] . Vanaf januari 2024 verschijnen in de media berichten over opnames van gesprekken die Peter R. de Vries, de toenmalige directeur van het advocatenkantoor, zou hebben gemaakt. In deze gesprekken, met onder anderen de klager en de medeklager, zou te horen zijn dat de klager verklaart dat hij een medewerker van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) van het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft omgekocht of dat heeft willen doen.

Na deze berichten starten zowel de deken van de Orde van Advocaten in het arrondissement Amsterdam als het ministerie van Justitie en Veiligheid als de politie een onderzoek. Nadat bekend wordt dat de eerste twee onderzoeken geen aanwijzingen hadden opgeleverd voor een dergelijke omkoping, ontvangt de rijksrecherche van een anonieme bron een zevental geluidsbestanden. Deze worden door het openbaar ministerie overgedragen aan de rechter-commissaris om te beoordelen in hoeverre hetgeen in de fragmenten te horen is onder het verschoningsrecht van de advocaten valt. De rechter-commissaris neemt op 25 oktober 2024 de beslissing die aanleiding is voor de klaagschriften van de klager en de medeklager.

Samengevat, zal ik hierna als eerste ambtshalve ingaan op de vraag of de rechtbank terecht geen aandacht heeft besteed aan de ontvankelijkheid van het beklag. De reden dat hieraan zou kunnen worden getwijfeld, is dat de wettelijke beklagmogelijkheden volgens de tekst van de wet allemaal zijn gerelateerd aan de inzet van dwangmiddelen, terwijl in dit geval de betreffende gegevens vrijwillig aan de politie zijn verstrekt. Ik kom echter op basis van de wetsgeschiedenis en de rechtspraak van Hoge Raad tot de conclusie dat in deze zaak de procedure voor geheimhoudersinformatie van art. 98 Sv op overeenkomstige wijze kan worden toegepast (randnr. 4).

Het eerste middel gaat over de wijze waarop de rechtbank heeft beoordeeld of de geluidsfragmenten onder het verschoningsrecht van de klager en de medeklager vallen. De eerste deelklacht is gericht tegen de beoordeling van dit verschoningsrecht per afzonderlijk fragment van de geluidsbestanden. De tweede deelklacht houdt in dat de rechtbank niet in het midden had mogen laten of het verschoningsrecht zich over alle delen van de geluidsbestanden uitstrekt. Beide klachten behoeven echter geen bespreking omdat de rechtbank in haar beschikking wel degelijk tot uitgangspunt neemt dat de geluidsbestanden in hun geheel onder het verschoningsrecht vallen (randnrs. 5.15-5.17). Ik merk verder nog op dat voor zover er al sprake was van een beoordeling per fragment, deze overeenkomstig het geldende beslisschema (en dus terecht) heeft plaatsgevonden in het kader van de vraag welke gegevens kunnen dienen om de waarheid aan het licht te brengen (randnr. 5.18).

De derde deelklacht richt zich met name tegen de overweging van de rechtbank dat de te verstrekken fragmenten niet tot ‘de kern van verschoningsrecht’ behoren. De rechtbank zou hiermee hebben miskend dat er niet zoiets bestaat als ‘een beetje verschoningsgerechtigd’: gegevens vallen wel of niet onder het verschoningsrecht, aldus de steller van het middel. In mijn bespreking zet ik uiteen dat en waarom de rechtbank, in het kader van de vraag of sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die een doorbreking van het verschoningsrecht rechtvaardigen, de inhoud van de betreffende gegevens (wel degelijk) heeft mogen relateren aan de reden voor het bestaan van dat recht, namelijk dat iedereen zich vrijelijk en zonder vrees voor openbaarmaking van het toevertrouwde tot de verschoningsgerechtigde kan wenden voor bijstand en advies (randnrs. 5.19-5.23). Ten slotte wordt tevergeefs geklaagd over een aantal feitelijke vaststellingen (randnrs. 5.24-5.25).

Het tweede middel is gericht tegen het oordeel van de rechtbank dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden waardoor het belang van de waarheidsvinding zwaarder moet wegen dan het belang van het verschoningsrecht. Het middel omvat vier deelklachten. De eerste deelklacht heeft betrekking op het (impliciete) oordeel van de rechtbank dat de belangen van de in deze zaak betrokken cliënt zich niet tegen doorbreking van het verschoningsrecht verzetten. Ik acht dit oordeel echter niet onbegrijpelijk, mede gelet op de omstandigheid dat door de klager niets is aangevoerd over andere belangen dan het algemene belang dat met het verschoningsrecht is gemoeid (randnrs. 6.2-6.6). De tweede deelklacht richt zijn pijlen op de overwegingen van de rechtbank over de aard en ernst van de jegens de klager aangenomen verdenking. De eerste drie onderdelen van de klacht berusten op een onjuiste lezing van de bestreden beschikking (randnrs. 6.7-6.12). In het vierde onderdeel van de deelklacht wordt betoogd dat de rechtbank geen verdenking heeft kunnen aannemen omdat het onderzoek van de deken van de orde van advocaten geen aanwijzingen voor strafbare feiten heeft opgeleverd. Ik ga nader in op de wettelijke taakverdeling tussen de deken van de orde en het openbaar ministerie en concludeer dat het openbaar ministerie zich eigenstandig, met behulp van een opsporingsonderzoek, een oordeel dient te vormen of er reden bestaat tot een strafvervolging en dat het onderzoek van de deken voor de rechtbank geen reden hoefde te zijn om de verdenking ongegrond te verklaren (randnrs. 6.13-6.19). Bij het laatste onderdeel van deze deelklacht komt aan de orde dat de rechtbank steeds een tweetal (alternatieve) verdenkingen aan zijn oordeel ten grondslag heeft gelegd (randnr. 6.20). De derde deelklacht komt erop neer dat de rechtbank heeft miskend dat zij moet onderzoeken of de gegevens kunnen dienen om de waarheid aan het licht te brengen. Dat dit het geval zou zijn, vermag ik echter niet in te zien (randnr. 6.22-6.23). De vierde deelklacht is ten slotte gericht tegen het oordeel van de rechtbank dat de gegevens niet op een andere wijze kunnen worden verkregen dan met doorbreking van het verschoningsrecht. Dat oordeel acht ik echter, mede gelet op de overweging over het overlijden van Peter R. de Vries, niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd (randnrs. 6.24-6.25).

De derde en vierde deelklacht stellen echter ook een punt aan de orde dat wel tot cassatie dient te leiden. In de beklagprocedure heeft de klager namelijk gesteld dat in de te verstrekken geluidsfragmenten ook namen zijn te horen van andere cliënten dan de cliënt die betrokken is bij de verdenking tegen de klager. Volgens de rechtspraak van de Hoge Raad dient er bij het oordeel of het verschoningsrecht kan worden doorbroken rekening mee te worden gehouden dat andere cliënten van de advocaat niet onevenredig in hun belangen worden getroffen. Door tegen die achtergrond in het geheel niet in te gaan op de stelling van de klager, is de beschikking van de rechtbank niet toereikend gemotiveerd, zodat het middel doel treft (randnrs. 6.27-6.29).

Het derde middel gaat in op de betekenis van het feit dat tegen de medeklager geen verdenking bestaat zoals tegen de klager. Dit middel behoeft geen bespreking. Enerzijds vanwege het slagende tweede middel. Anderzijds omdat naar mijn mening de klager niet kan opkomen voor het verschoningsrecht van de medeklager (randnr. 7).

Voordat ik uitgebreider inga op het bovenstaande, zal ik eerst het relevante procesverloop weergeven.

Bij vordering gedateerd 3 juli 2024 heeft de officier van justitie bij het landelijk parket de rechter-commissaris in de rechtbank Amsterdam gevraagd om onderzoekshandelingen te verrichten. Deze vordering houdt onder andere het volgende in:

“De officier van justitie, werkzaam bij het Openbaar Ministerie, Landelijk parket te Rotterdam,

Gelet op het proces-verbaal van verdenking met kenmerk 20240005 en documentnummer 2405021547.AMB, d.d. 6 juni 2024, opgemaakt door de rijksrecherche;

Overwegende, dat in bovenbedoeld opsporingsonderzoek onder meer na te noemen persoon als verdachte is aangemerkt:

Naam : [klager]

(…)

ter zake van de volgende strafbare feiten over de periode 1 februari 2018 tot en met 31 december 2018:a. actieve omkoping, strafbaar gesteld in artikel 177 wetboek van strafrecht,b. oplichting, strafbaar gesteld in artikel 326 wetboek van strafrecht

Vordert, dat de rechter-commissaris:

(…)

I. beoordeelt of de alsdan uitgefilterde gegevens daadwerkelijk gegevens inhouden die afkomstig zijn van dan wel bestemd zijn voor een persoon of personen met een bevoegdheid tot verschoning als bedoeld in de zin van art. 218 Sv respectievelijk art. 218a Sv, en;

zo ja, te beoordelen of desalniettemin tot het ter beschikking stellen aan het onderzoeksteam van die gegevens (digitale geluidsbestanden of uitgewerkte gesprekken) kan worden overgegaan omdat zich één of meer van de volgende (bijzondere) omstandigheden voordoen:

• de rechter-commissaris oordeelt dat de betreffende gegeven(s) niet aan de betrokkene(n) in diens/hun hoedanigheid zijn toevertrouwd en/of afkomstig zijn, en/of• de rechter-commissaris oordeelt dat de betreffende gegeven(s) deel uitmaken van één of meer strafbare feiten waarnaar onderzoek gedaan wordt in de strafzaak met voornoemd parketnummer tegen genoemde verdachte en/of tot het begaan daarvan hebben gediend (art. 98 lid 5 Sv), en/of• de rechter-commissaris oordeelt dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die rechtvaardigen dat het belang dat de waarheid aan het licht komt prevaleert boven het verschoningsrecht, ook ten aanzien van datgene waarvan de wetenschap aan de geheimhouder(s) als zodanig is toevertrouwd;

en vervolgens die gegeven(s) op die grond(en) door tussenkomst van de officier van justitie ter beschikking te stellen aan het opsporingsteam ten behoeve van het opsporingsonderzoek en daarvan proces-verbaal te laten opmaken, dan wel;

• te bevelen de uitgefilterde (digitale) gegevens te bewaren op een zodanige veilige plaats dat het opsporingsteam geen kennis krijgt van de inhoud daarvan totdat de betrokken geheimhouder(s) alsnog door de rechter-commissaris om diens/hun standpunt kan/kunnen worden gevraagd ex art. 98 lid 1 Sv (vrijwillige toestemming voor inbeslagneming, al dan niet in diens hoedanigheid toevertrouwd) dan wel art. 98 lid 5 Sv (object of instrument delict), en een verdere beslissing over het al dan niet ontoegankelijk maken van die gegevens aanhoudt;

Gelet op artikel 98, artikel 126aa lid 2 en de artikelen 181 tot en met 185 Wetboek van Strafvordering;

Vordert, dat de rechter-commissaris de hierboven omschreven onderzoekshandelingen zal verrichten, voor zover en zodra het onderzoeksbelang dat toelaat”

De rechter-commissaris heeft deze vordering toegewezen. Na zijn onderzoek heeft de rechter-commissaris de onder 2.2 genoemde beslissing van 25 oktober 2024 genomen, waaraan de volgende passages kunnen worden ontleend:

“beslissing op grond van artikel 98 Wetboek van Strafvordering

In de strafzaak tegen de verdachte:

[klager] ,

(…)

Uit de vordering en het onderliggende proces-verbaal van aanvraag volgt dat het Openbaar Ministerie (ongevraagd) van een anonieme afzender (…) via downloadlinks meerdere geluidsbestanden (7) heeft ontvangen (…)

De rechter-commissaris heeft vervolgens twee geheimhoudersfunctionarissen benoemd, die niet betrokken zijn bij dit onderzoek en enkel onder regie van de rechter-commissaris werken. Die geheimhoudersfunctionarissen hebben zorg gedragen voor een schriftelijke uitwerking van de geluidsfragmenten. Op 29 juli 2024 heeft de rechter-commissaris uit handen van één van de twee geheimhoudingsfunctionarissen een beveiligde USB stick ontvangen, met daarop zowel de geluidsbestanden als de schriftelijke uitwerking daarvan.

(…)

Ten aanzien van geluidsbestanden [...] Geluidsbestand [...] bevat een gesprek tussen wijlen Peter R. de Vries en een persoon die [betrokkene 1] wordt genoemd. Gelet op onder meer het proces-verbaal van aanvraag gaat de rechter-commissaris ervan uit dat [betrokkene 1] de gesprekpartner is van Peter R. de Vries. [betrokkene 1] was, zo blijkt uit het gesprek, enige tijd cliënt van [klager] . [klager] was advocaat bij een advocatenkantoor waarvan Peter R. de Vries de directeur was. Goed betoogd kan worden dat Peter R. de Vries in zijn hoedanigheid van directeur van het advocatenkantoor aan het gesprek deelneemt en hem een (van [klager] afgeleid) verschoningsrecht toekomt.

Uit de titel die geluidsbestanden [...] is gegeven, lijkt te volgen dat aan beide opgenomen gesprekken steeds drie personen deelnemen. Op geluidsbestand [...] zijn inderdaad drie verschillende personen te horen, namelijk wijlen Peter R. de Vries, [klager] (destijds advocaat) en [medeklager] . Op het geluidsbestand [...] hoort de rechter-commissaris slechts twee verschillende stemmen, maar uitgaande van de ingenomen standpunten gaat de rechter-commissaris ervan uit dat [medeklager] ook aan dat gesprek deelnam.

(…)

Ten aanzien van geluidsbestanden [...] overweegt de rechter-commissaris dat wel sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden. Daarbij gaat het om de volgende zeer uitzonderlijke omstandigheden:

Er is - gezien het proces-verbaal van aanvraag en het proces-verbaal van verdenking - een serieuze verdenking dat een advocaat ten behoeve van een cliënt een selectiefunctionaris heeft omgekocht om een gunstiger detentieverloop te realiseren, ofwel dat deze advocaat een cliënt heeft geprobeerd op te lichten met de suggestie dat hij, de advocaat, een selectiefunctionaris kan omkopen voor een gunstiger detentieverloop. De publieke versie van het rapport van de deken van 27 maart 2024 - de enige versie waarvan de rechter-commissaris kennis heeft - neemt deze verdenking niet weg.

De advocaat bekleedt een essentiële rol binnen de rechtsstaat en heeft zich daarbij te houden aan gedragsregels, waarin belangrijke kernwaarden zijn vastgelegd. Integriteit is één van die kernwaarden. Procesdeelnemers moeten op de integriteit van een advocaat kunnen vertrouwen in het belang van een eerlijk proces en een goede procesorde. Er is ook een breder belang: de advocaat is één van de hoofdrolspelers in de rechtsbedeling en zijn handelen heeft daardoor ook effect op het vertrouwen dat de samenleving in de advocatuur en de rechtspleging stelt.

De verdenking die in dit onderzoek centraal staat is al onderwerp geweest van meerdere publicaties in dagbladen en vele andere media-uitingen, en heeft voor de nodige maatschappelijke beroering gezorgd. De aard van de verdenking berokkent schade aan het aanzien van het beroep van advocaat en het maatschappelijk vertrouwen in de advocatuur. Gelet hierop is de rechter-commissaris van oordeel dat er zeer uitzonderlijke omstandigheden aanwezig zijn die maken dat het belang dat de waarheid aan het licht moet komen prevaleren boven het verschoningsrecht van zowel [klager] als [medeklager] . Ten aanzien van [medeklager] wordt nog opgemerkt dat de inbreuk op zijn verschoningsrecht beperkter is. Het betrof niet zijn eigen cliënt en zijn inbreng in de ‘driegesprekken’ is beperkt.

Ook aan het vereiste van subsidiariteit - kunnen de gegevens ook op een andere manier worden verkregen? - is voldaan. Een rol speelt daarbij dat Peter R. de Vries niet meer in leven is.

De geluidsbestanden [...] zullen dan ook aan de officier van justitie beschikbaar worden gesteld. Dat geldt uiteraard alleen voor de passages die naar de inschatting van de rechter-commissaris kunnen dienen om de waarheid aan het licht te brengen. Overige passages worden niet vrijgegeven

beslissing

De rechter-commissaris verklaart ten aanzien van (delen van) de geluidsbestanden (…) het regime van de zeer uitzonderlijke omstandigheden van toepassing.

(…)

Dit betekent dat de officier van justitie en opsporingsambtenaren kennis mogen nemen van voornoemde passages en daarvan gebruik mogen maken in het een strafrechtelijk onderzoek naar de feiten waarvan [klager] verdacht wordt.

De rechter-commissaris zal de geheimhoudersfunctionarissen opdracht geven om de bovengenoemde fragmenten te verstrekken aan het onderzoeksteam en zal de geheimhoudersfunctionarissen opdracht geven ervoor te zorgen dat de geluidsbestanden voor het overige ontoegankelijk blijven.

(…)

De verschoningsgerechtigden kunnen zich desgewenst op grond van artikel 98 juncto artikel 552a WSv bij de raadkamer van de rechtbank schriftelijk beklagen over deze beslissing. Dit moet binnen veertien (14) dagen na betekening van deze beslissing worden ingesteld. De geluidsbestanden (en schriftelijke uitwerkingen daarvan) zoals hierboven genoemd onder het kopje ‘beslissing' worden in geval van een klaagschrift nog niet verstrekt en dat blijft zo totdat daarover definitief is beslist. Gedurende de veertien dagen dat een klaagschrift kan worden ingediend wordt eveneens niets verstrekt.”

Namens de klager is op 8 november 2024 een klaagschrift ingediend. Hieraan kan onder andere het volgende worden ontleend:

“Beklag ex artikel 98 lid 4 Sv jo. artikel 552a Sv

(…)

60. De slotsom van alle verweren, elk afzonderlijk en ook in samenhang bezien, is dat de beslissing van de rechter-commissaris niet in stand kan blijven en vernietigd dient te worden. Van verstrekking kan geen sprake zijn. De geluidsbestanden in de beslissing dienen niet alleen ontoegankelijk gemaakt te worden, deze dienen ook vernietigd te worden.”

De in cassatie bestreden beschikking van de rechtbank luidt als volgt:

“beslissing van de meervoudige raadkamer op het beklag op grond van artikel 98 jo. 552a Wetboek van Strafvordering van:

[klager] , (…)

Feiten

Vooraf Vanaf 18 augustus 2017 zijn [klager] en [medeklager] als advocaat werkzaam bij [A] , inmiddels na een structuurwijziging maar feitelijk binnen dezelfde kantoororganisatie - [B] BV geheten. Vanaf november 2017 tot en met 29 mei 2020 was wijlen Peter R. de Vries kantoordirecteur van dit advocatenkantoor.

Mediaberichten Vanaf januari 2024 wordt in diverse media melding gemaakt van mogelijke omkoping, dan wel een poging hiertoe, van een selectiefunctionaris van de Dienst Justitiële Inrichtingen (hierna: DJI) door [klager] . Op 3 april 2024 wordt op de website geenstijl.nl een geluidsopname gepubliceerd van een gesprek waaraan volgens de website Peter R. de Vries, [klager] en [medeklager] zouden deelnemen. De inhoud van dit gesprek zou zien op het feit waarvan [klager] wordt verdacht. Volgens de website is het bestand bij hen terechtgekomen via ‘de drie musketiers’.

De verdenking Sinds 14 maart 2024 heeft het onderzoeksteam contact met een getuige, die in 2018 van [klager] het aanbod zou hebben gekregen om voor € 12.000,- een gunstiger detentieverloop te kunnen realiseren. Hiervoor zou een selectiefunctionaris, een oude studievriendin van [klager] , € 10.000,- ontvangen, waarbij er voor [klager] € 2.000,- overbleef. Dit zou hij eerder hebben gedaan bij een andere gedetineerde, die € 8.000,- zou hebben betaald aan [klager] .

Rapporten van de Deken en de DJI Op 27 maart 2024 heeft de deken van de Amsterdamse Orde van Advocaten (hierna: de deken) de conclusies van haar onderzoek (naar aanleiding van de berichtgeving in de media) gepubliceerd op hun website. De deken heeft geen aanwijzingen kunnen vinden voor omkoping van selectiefunctionarissen of pogingen daartoe [klager] . Wel heeft hij zich volgens haar ongepast uitgelaten naar een cliënt om betaling van een factuur te verkrijgen. Op 4 april 2024 publiceerde de DJI een persbericht waarin stond dat het Bureau Integriteit (BI) heeft geconcludeerd dat het niet aannemelijk is dat er sprake is van een integriteitschending.

De verstrekte geluidsbestandenOp 5 april 2024 (daags na het rapport van de DJl) werd via het algemene mailadres van de Rijksrecherche een mail ontvangen, afkomstig van [e-mailadres 1]. De mail had als onderwerp [...] . Deze e-mail bevatte (links naar) zeven geluidsbestanden, die direct door een digitaal rechercheur zijn veiliggesteld, gescand op virussen en in een aparte geheimhoudersregistratie zijn opgeslagen, zodat het onderzoeksteam er geen toegang toe had.

De vordering van de officier van justitieOp 3 juli 2024 heeft de officier van justitie gevorderd dat de rechter-commissaris zal beoordelen of sprake is van geheimhoudersinformatie en, zo ja, dan ook te beoordelen of desalniettemin tot het ter beschikking stellen aan het onderzoeksteam kan worden overgegaan.

De werkwijze van de rechter-commissaris Op 29 juli 2024 heeft de rechter-commissaris uit handen van één van de twee geheimhoudingsfunctionarissen een beveiligde USB stick ontvangen, met daarop zowel de geluidsbestanden als de schriftelijke uitwerking daarvan. Op 24 september 2024 heeft de rechter-commissaris het standpunt ingewonnen van de Amsterdamse deken, die zich op het standpunt stelde dat sprake was van geheimhoudersinformatie. Op 15, respectievelijk 16 oktober 2024 heeft de rechter-commissaris het standpunt ingewonnen van verdachte, [klager] en, klager, [medeklager] . Beiden stelden zich op het standpunt dat sprake was van geheimhoudersinformatie.

Het oordeel van de rechter-commissaris Op 25 oktober 2024 heeft de rechter-commissaris ten aanzien van vier van de zeven geluidsbestanden de standpunten van klagers (en de deken) gevolgd dat sprake is van geheimhoudersinformatie. Ten aanzien van drie geluidsbestanden heeft de rechter-commissaris geoordeeld dat weliswaar sprake is van geheimhoudersinformatie, maar ook dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden op grond waarvan de waarheidsvinding dient te prevaleren boven het belang dat het verschoningsrecht dient. Er is immers “een serieuze verdenking dat een advocaat ten behoeve van een cliënt een selectiefunctionaris heeft omgekocht om een gunstiger detentieverloop te realiseren, ofwel dat deze advocaat een cliënt heeft geprobeerd op te lichten met de suggestie dat hij, de advocaat, een selectiefunctionaris kan omkopen voor een gunstiger detentieverloop. De publieke versie van het rapport van de deken van 27 maart 2024 - de enige versie waarvan de rechter commissaris kennis heeft - neemt deze verdenking niet weg.” Ook wordt gewezen op de essentiële rol van een advocaat binnen de rechtsstaat, het belang van integriteit, het (maatschappelijk) vertrouwen in de advocatuur en de rechtspleging en de nodige maatschappelijke beroering. Tot slot wordt nog opgemerkt dat de inbreuk op het verschoningsrecht van [medeklager] beperkter is: het betrof immers niet zijn eigen cliënt en zijn inbreng in de ‘driegesprekken’ is beperkt. Aan het vereiste van subsidiariteit is bovendien voldaan, waarbij een rol speelt dat Peter R. de Vries niet meer in leven is. Vervolgens heeft de rechter-commissaris delen van de gesprekken (die zich lenen voor waarheidsvinding) ter beschikking gesteld aan de officier van justitie.

Het beklag van [medeklager] en [klager] De klaagschriften van [klager] en [medeklager] verzetten zich tegen de beslissing van de rechter-commissaris van 25 oktober 2024.

(…)

Beklag Het beklag strekt tot vernietiging van de inbeslaggenomen geheimhoudersinformatie, te weten de (fragmenten van de) drie geluidsbestanden waarvan de rechter-commissaris heeft geoordeeld dat het verschoningsrecht moet wijken voor de waarheidsvinding.

(…)

Beoordeling De rechtbank stelt met betrekking tot het beroep op het verschoningsrecht het volgende voorop.

De aard van de hier aan de orde zijnde bevoegdheid tot verschoning brengt mee dat het oordeel over de vraag of brieven of geschriften object van de bevoegdheid tot verschoning uitmaken, in beginsel toekomt aan de advocaat. Dit standpunt dient door de organen van politie en justitie te worden geëerbiedigd, tenzij redelijkerwijze geen twijfel erover kan bestaan dat dit standpunt onjuist is.

De rechtbank stelt aan de hand van de stukken en het onderzoek in raadkamer de volgende feiten en omstandigheden vast.

Het gebruik van mediaberichten in de opsporing In elk geval sinds 6 juni 2024 (de datum van het proces-verbaal van verdenking) is een verdenking ontstaan jegens [klager] dat hij zich - in zijn hoedanigheid van advocaat - schuldig zou hebben gemaakt aan (poging tot) omkoping, dan wel (poging tot) oplichting. De verdenking is mede ontstaan naar aanleiding van berichtgeving in diverse media sinds januari 2024. De rechtbank merkt hierover op dat het Openbaar Ministerie wel degelijk bevoegd is een strafrechtelijk onderzoek op te starten naar aanleiding van openbare informatie, óók als deze informatie verschoningsgerechtigde informatie bevat. De veel aangehaalde conclusie van advocaat-generaal Spronken wordt door de advocaten veel te ruim geïnterpreteerd, nu deze conclusie ziet op een andere situatie. In die situatie ging het erom dat als verschoningsgerechtigde informatie aan één instantie is verstrekt, dat er volgens Spronken niet toe mag leiden dat ook andere instanties kennis mogen nemen van die informatie. Dat laatste doet zich hier echter niet voor. De visie van de advocaten is niet alleen onjuist, maar ook rechtens en maatschappelijk absoluut onwenselijk, omdat het zou betekenen dat het Openbaar Ministerie op geen enkel maatschappelijk signaal met betrekking tot verschoningsgerechtigd materiaal zou mogen reageren. Hiermee wordt de klacht van de advocaten onder 7) verworpen.

(…) De werkwijze van de rechter-commissarisBij het inwinnen van de standpunten van [klager] en [medeklager] heeft de rechter-commissaris hen verzocht een standpunt in te nemen “ten aanzien van het verschoningsrecht met betrekking tot de opgenomen gesprekken”. Zowel [klager] , als [medeklager] stelde zich op het standpunt dat ten aanzien van alle gesprekken sprake was van verschoningsgerechtigde informatie, wat in de weg zou staan aan verstrekking aan het onderzoeksteam. Vervolgens volgde de rechter-commissaris het standpunt van [klager] en [medeklager] ten aanzien van vier van de zeven gesprekken, maar ten aanzien van fragmenten in de drie overige gesprekken was de rechter-commissaris van oordeel dat sprake was van uitzonderlijke omstandigheden die een doorbreking van het verschoningsrecht rechtvaardigden. Wellicht hadden [klager] en [medeklager] niet kunnen voorzien dat de rechter-commissaris de geluidsbestanden per fragment zou beoordelen, maar zij hadden zich reeds op het standpunt gesteld dat sprake was van verschoningsgerechtigde informatie, een standpunt waar de rechter-commissaris in zekere zin in mee is gegaan. Vervolgens heeft de rechter-commissaris echter ten aanzien van enkele fragmenten geoordeeld dat sprake was van uitzonderlijke omstandigheden, op grond waarvan het verschoningsrecht moest wijken voor de waarheidsvinding. Dat is echter geen beslissing waar [klager] en [medeklager] (of hun advocaten) op dat moment in de procedure zich over mochten uitlaten; daar is deze beklagprocedure ex art. 98 jo. 552a Sv voor bedoeld (ECLI:NL:HR:2002:AD5297, ro. 5.4.3). De werkwijze van de rechter-commissaris bevat in dat opzicht dan ook geen gebreken. Hiermee wordt de klacht van de advocaten onder 2) verworpen.

(…)

Zeer uitzonderlijke omstandigheden Zoals eerder door de rechter-commissaris is overwogen in zijn beslissing van 25 oktober 2024 is het de vraag of de fragmenten van de drie geluidsbestanden onder het verschoningsrecht van [klager] en [medeklager] vallen. Een advocaat komt namelijk alleen een verschoningsrecht toe met betrekking tot wetenschap die hij in de normale uitoefening van zijn beroep heeft gekregen (zie ook HR 12 maart 2024, rov. 6.2.1). Gelet op de aard van de verdenking en de inhoud van de gesprekken is het de vraag of dat aan de orde was. Net als de rechter-commissaris zal de rechtbank (het antwoord op) deze vraag echter in het midden laten en zich richten op de vervolgvraag of, als al sprake zou zijn van verschoningsgerechtigde informatie, het belang dat het verschoningsrecht dient, zou moeten wijken voor het belang van de waarheidsvinding. De vraag ligt dan ook voor of sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden op grond waarvan het verschoningsrecht van klager zou moeten worden doorbroken ten behoeve van de waarheidsvinding. De rechtbank stelt bij de beoordeling daarvan het volgende voorop.

Het verschoningsrecht van de advocaat is niet absoluut. Er zijn immers zeer uitzonderlijke omstandigheden denkbaar waarin het belang dat de waarheid aan het licht komt – ook ten aanzien van datgene waarvan de wetenschap de advocaat als zodanig is toevertrouwd – moet prevaleren boven het verschoningsrecht. Dit brengt mee dat de toestemming van de advocaat voor kennisneming van inbeslaggenomen gegevens die onder het verschoningsrecht vallen in zeer uitzonderlijke omstandigheden niet nodig is. De beantwoording van de vraag welke omstandigheden als zeer uitzonderlijk moeten worden aangemerkt, laat zich niet in een algemene regel samenvatten. De enkele omstandigheid dat een advocaat als verdachte wordt aangemerkt is in ieder geval niet toereikend, maar wel de verdenking van een ernstig strafbaar feit. Dan zal het belang van die cliënten dat zij ervan moeten kunnen uitgaan dat de advocaat geheim houdt hetgeen zij hem in die criminele aangelegenheid hebben toevertrouwd moeten wijken voor het belang dat de waarheid aan het licht komt (Vgl. ECLI:NL:HR:2009:BH7284). Bij de beoordeling of sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden die de doorbreking van het verschoningsrecht van een advocaat rechtvaardigen, dienen de volgende factoren in aanmerking te worden genomen:- de aard en ernst van de verdenking in de strafzaak,- de omstandigheid of het een tegen de advocaat bestaande verdenking betreft,- het belang van de betreffende gegevens voor het strafrechtelijk onderzoek, en- de vraag of de betreffende gegevens niet op andere wijze kunnen worden verkregen.

Aard en ernst van de verdenking [klager] wordt ervan verdacht zich te hebben schuldig gemaakt aan (poging tot) oplichting van een cliënt, dan wel (poging tot) omkoping van een ambtenaar in functie. De verdenking bestaat erin dat [klager] een van deze strafbare feiten heeft begaan in zijn hoedanigheid van advocaat. Volgens de advocaat van [klager] is dit niet alleen een “weinig ernstige” verdenking, er zou überhaupt geen begin van een verdenking jegens [klager] zijn. De rechtbank kan de advocaat niet volgen in deze stellingen. Dat er nog geen begin van een verdenking zou zijn, is, gelet op het (door de advocaat van [klager] in deze procedure ingebrachte) proces-verbaal van verdenking van 6 juni 2024 en de beslissing van de rechter-commissaris van 25 oktober 2024, een onbegrijpelijk standpunt. Uit deze stukken, en met name uit de daarin opgenomen passages van de geluidsbestanden, blijkt naar het oordeel van de rechtbank namelijk duidelijk een redelijke verdenking. Hier doen de rapporten van de deken en de DJI niets aan af. De door hen ingestelde onderzoeken vonden immers telkens plaats met beperkte onderzoeksmiddelen en enkel binnen het eigen domein, wat in beide gevallen een significant ander domein betreft dan een strafrechtelijk onderzoek onder leiding van het Openbaar Ministerie. Bovendien heeft het Openbaar Ministerie, net als de rechtbank, geen inzage gehad in het volledige rapport van de deken, waardoor het Openbaar Ministerie des te meer gerechtigd is onderzoek te doen. Het betreft verder een verdenking van een buitengewoon ernstig feit. Het gaat immers om een verdenking dat een advocaat een cliënt zou hebben opgelicht, dan wel een selectiefunctionaris van de DJl zou hebben omgekocht. Nu de verdenking eruit bestaat dat het feit door een advocaat is gepleegd, zou, bij een bewezenverklaring, sprake zijn van een grove integriteitsschending die ook nog eens in negatieve zin afstraalt op de gehele advocatuur als beroepsgroep. Dat dit een “weinig ernstig” feit zou zijn, vindt de rechtbank, gelet op de bijzondere aard van de verhouding tussen een advocaat en zijn of haar cliënt geen begrijpelijk standpunt Hiermee wordt de klacht van de advocaat van [klager] onder 8) verworpen.

Een tegen een advocaat bestaande verdenking In het geval van [klager] is sprake van een verdenking tegen hemzelf als advocaat, terwijl in het geval van [medeklager] hij zelf niet als verdachte is aangemerkt. In hoeverre dit van belang is voor de uitkomst van deze procedure (voor zowel [klager] , als [medeklager] ), zal de rechtbank hieronder (in de conclusie) meewegen.

Het belang van de gegevens voor het strafrechtelijk onderzoek De gegevens zijn van essentieel belang voor het strafrechtelijk onderzoek. Immers, zo is de rechtbank gebleken uit onder meer het proces-verbaal van verdenking van 6 juni 2024 en de beslissing van de rechter-commissaris van 25 oktober 2024, een aanzienlijk deel van de verdenking en mogelijk bewijs zal gelegen zijn in de geluidsbestanden ten aanzien waarvan het verschoningsrecht is ingeroepen. Ook de officier van justitie heeft op de zitting het belang van de geluidsbestanden benadrukt. Ten behoeve van de waarheidsvinding zijn deze gegevens dan ook cruciaal.

Kunnen de gegevens op andere wijze worden verkregen? Een situatie waarin deze specifieke gegevens op andere wijze kunnen worden verkregen, laat zich moeilijk voorstellen. Het gaat namelijk om informatie die, in beginsel, onder het verschoningsrecht valt en dus niet kan worden gebruikt in een strafrechtelijk onderzoek. De informatie is bovendien alleen maar beschikbaar bij de twee personen die zich op hun verschoningsrecht zouden kunnen beroepen ( [klager] en [medeklager] ). Hierbij neemt de rechtbank in aanmerking dat de derde deelnemer aan de bewuste gesprekken (Peter R. de Vries ) niet meer in leven is.

De aard van de gegevens De rechtbank zal enkele aanvullende opmerkingen maken aangaande de aard en inhoud van de gegevens. Het gaat om drie opgenomen gesprekken, namelijk een gesprek tussen een voormalig cliënt van [klager] en Peter R. de Vries en twee gesprekken tussen de drie (voormalig) kantoorgenoten [klager] , [medeklager] en Peter R. de Vries . Ten aanzien van [medeklager] (klager) geldt dat hij een beperkte rol speelt. Het betreft immers niet zijn cliënt met wie is gesproken en zijn inbreng in de gesprekken is beperkt. Dat maakt dat ook een eventuele inbreuk op zijn verschoningsrecht beperkt van aard is. Daarbij komt dat in de driegesprekken niet wordt gesproken over een strafzaak, processtrategie of evidente zaken die het verdedigingsbelang dienen, maar vooral hoe een dubieuze kwestie zowel intern, als extern het beste kan worden afgewikkeld. De rechtbank meent dan ook dat de gegevens in elk geval niet tot de kern van het verschoningsrecht kunnen worden gerekend, wat meespeelt bij de weging of het belang dat het verschoningsrecht dient zou moeten prevaleren boven het belang van de waarheidsvinding.

Conclusie Als de rechtbank het voornoemde samenvat: er is sprake van een redelijke verdenking van een buitengewoon ernstig strafbaar feit jegens een advocaat ( [klager] ). De gegevens waarop het verschoningsrecht van toepassing is, zijn essentieel voor het onderzoek naar de verdenking jegens [klager] en kunnen niet op andere wijze worden verkregen. Hierbij is bovendien van belang dat de inhoud van de gegevens weliswaar binnen het domein van het verschoningsrecht vallen (en als zodanig worden getoetst), maar niet de kern ervan raken. Ten aanzien van [medeklager] geldt verder dat zijn rol en inbreng en daarmee de inbreuk op zijn verschoningsrecht, beperkt is. Weliswaar is de verdenking gericht tegen [klager] (als advocaat), maar gelet op de aard en inhoud van de gesprekken (zie hiervoor) is de rechtbank van oordeel dat ook ten aanzien van [medeklager] (ook kijkend naar zijn summiere inbreng in de gesprekken) een doorbreking van zijn verschoningsrecht (als niet-verdachte verschoningsgerechtigde) gerechtvaardigd is. De rechtbank is al met al van oordeel dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden waardoor het maatschappelijk belang van de waarheidsvinding dient te prevaleren boven het maatschappelijk belang van het verschoningsrecht van [klager] en [medeklager] en de daarmee samenhangende beperkingen van de uitoefening van de beslag- en doorzoekingsbevoegdheden. Hiermee wordt de klacht van de advocaten onder 4), 5) en 6) verworpen.

De rechtbank zal daarom het beklag van zowel [klager] , als [medeklager] ongegrond verklaren.

De rechtbank sluit af met een algemene overweging. De rechtbank onderkent het grote belang dat het verschoningsrecht dient en het is met recht een hoeksteen van de rechtsstaat te noemen. Verschoningsgerechtigden en hun cliënten moeten immers in alle vrijheid met elkaar kunnen communiceren, waarbij zij er op moeten kunnen vertrouwen dat deze communicatie niet naar buiten komt, of ter beschikking wordt gesteld aan opsporingsinstanties. De keerzijde van dit grote belang is echter, dat als sprake is van een redelijke verdenking van een ernstig strafbaar feit jegens een verschoningsgerechtigde, deze verdenking ook uiterst serieus wordt genomen.

Beslissing De rechtbank verklaart het beklag, van zowel [klager] , ais [medeklager] ongegrond.”

Het tweede middel is gericht tegen het oordeel van de rechtbank dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden waarin het belang dat de waarheid aan het licht komt zwaarder moet wegen dan het belang van het verschoningsrecht. Dit middel bestaat uit verschillende deelklachten.

Bij de eerste deelklacht beroept de steller van het middel zich op het al aangehaalde beoordelingskader zoals dat door de Hoge Raad is geformuleerd in HR 18 februari 2025, ECLI:NL:HR:2025:30272.. Het beoordelingskader dat de rechtbank heeft toegepast “loopt niet synchroon” met dit beoordelingskader van de Hoge Raad, aldus de steller van het middel. Vervolgens wordt gesteld dat de rechtbank heeft nagelaten iets te overwegen over de mate waarin de belangen van de cliënt(en) worden geschaad als het verschoningsrecht wordt doorbroken. Ook zou de rechtbank niet zijn ingegaan op de vraag of de betreffende gegevens redelijkerwijs in een zodanig direct verband staan met het strafbare feit waarvoor de verdenking bestaat, dat deze gegevens kunnen dienen om de waarheid aan het licht te brengen.

Wat het tweede punt betreft, geldt dat het aspect van de gevolgen voor de cliënt één van factoren is die worden betrokken in de uiteindelijk afweging of (naar maatstaven van proportionaliteit en subsidiariteit) reden bestaat voor de doorbreking van het verschoningsrecht. In zijn motivering heeft de rechtbank een groot aantal aspecten genoemd die naar de slotsom leiden dat in dit geval zeer uitzonderlijke omstandigheden bestaan. In dit oordeel ligt besloten dat de belangen van de cliënt niet zodanig in het gedrang komen als gevolg van de doorbreking van het verschoningsrecht dat deze afweging anders moet uitvallen. Dit oordeel acht ik niet onbegrijpelijk, gelet op wat de rechtbank heeft vastgesteld over de aard van het te verstrekken materiaal en aangezien de klager geen andere belangen van de cliënt heeft aangevoerd dan het algemene belang dat met het verschoningsrecht is gemoeid.

Wat betreft de vraag of de gegevens de waarheidsvinding kunnen dienen, verwijs ik naar hetgeen ik hiervoor heb geschreven over de selectie van de fragmenten door de rechter-commissaris.73.De rechter-commissaris heeft beoordeeld welke delen van de geluidsbestanden “kunnen dienen om de waarheid aan het licht te brengen” en de rechtbank heeft deze selectie bij haar oordeel tot uitgangspunt genomen. In zoverre mist deze deelklacht feitelijke grondslag.

Dat de overweging van de rechtbank over de factoren die in aanmerking dienen te worden genomen bij de beoordeling of sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden, niet woordelijk overeenkomt met het door de Hoge Raad in zijn arrest van 18 februari 2025 geschetste beoordelingskader, maakt verder, gelet op het voorgaande, nog niet dat de rechtbank een onjuist beoordelingskader heeft toegepast.

De eerste deelklacht faalt in zijn geheel.

De tweede deelklacht keert zich tegen de overwegingen van de rechtbank over de aard en de ernst van de verdenking tegen de klager.

Begrijp ik de klacht goed, dan gaat het de steller van het middel om de volgende overweging:

“Aard en ernst van de verdenking[klager] wordt ervan verdacht zich te hebben schuldig gemaakt aan (poging tot) oplichting van een cliënt, dan wel (poging tot) omkoping van een ambtenaar in functie. De verdenking bestaat erin dat [klager] een van deze strafbare feiten heeft begaan in zijn hoedanigheid van advocaat. Volgens de advocaat van [klager] is dit niet alleen een “weinig ernstige” verdenking, er zou überhaupt geen begin van een verdenking jegens [klager] zijn. De rechtbank kan de advocaat niet volgen in deze stellingen. Dat er nog geen begin van een verdenking zou zijn, is, gelet op het (door de advocaat van [klager] in deze procedure ingebrachte) proces-verbaal van verdenking van 6 juni 2024 en de beslissing van de rechter-commissaris van 25 oktober 2024, een onbegrijpelijk standpunt. Uit deze stukken, en met name uit de daarin opgenomen passages van de geluidsbestanden, blijkt naar het oordeel van de rechtbank namelijk duidelijk een redelijke verdenking. Hier doen de rapporten van de deken en de DJI niets aan af. De door hen ingestelde onderzoeken vonden immers telkens plaats met beperkte onderzoeksmiddelen en enkel binnen het eigen domein, wat in beide gevallen een significant ander domein betreft dan een strafrechtelijk onderzoek onder leiding van het Openbaar Ministerie. Bovendien heeft het Openbaar Ministerie, net als de rechtbank, geen inzage gehad in het volledige rapport van de deken, waardoor het Openbaar Ministerie des te meer gerechtigd is onderzoek te doen. Het betreft verder een verdenking van een buitengewoon ernstig feit. Het gaat immers om een verdenking dat een advocaat een cliënt zou hebben opgelicht, dan wel een selectiefunctionaris van de DJl zou hebben omgekocht. Nu de verdenking eruit bestaat dat het feit door een advocaat is gepleegd, zou, bij een bewezenverklaring, sprake zijn van een grove integriteitsschending die ook nog eens in negatieve zin afstraalt op de gehele advocatuur als beroepsgroep. Dat dit een “weinig ernstig” feit zou zijn, vindt de rechtbank, gelet op de bijzondere aard van de verhouding tussen een advocaat en zijn of haar cliënt geen begrijpelijk standpunt.”

Als eerste wordt aangevoerd dat de rechtbank de door de Hoge Raad (in onder meer voornoemd arrest van 18 februari 2025; randnr. 5.2) geformuleerde factor omtrent ‘de aard en ernst van het strafbare feit’ verkeerd heeft toegepast. De rechtbank zou de aard en ernst van de verdenking hebben losgekoppeld van de vraag of het een tegen een advocaat gerichte verdenking betreft. Door die “ontkoppeling” zou de rechtbank hebben miskend dat de enkele omstandigheid dat de klager (als advocaat) als verdachte is aangemerkt, niet voldoende is voor het aannemen van zeer uitzonderlijke omstandigheden.

Deze klacht faalt reeds omdat ik de gestelde loskoppeling in de overwegingen van de rechtbank niet teruglees. Expliciet overweegt de rechtbank immers dat de verdenking bestaat dat de klager de omkoping of oplichting “heeft begaan in zijn hoedanigheid van advocaat”. Dat de rechtbank schrijft dat “bij een bewezenverklaring sprake zou zijn van een grove integriteitsschending” houdt in dat ook de verdenking op een dergelijke integriteitsschending ziet. De klacht berust dan ook op een onjuiste lezing van de bestreden beschikking.

Hetzelfde geldt voor de klacht dat de rechtbank voor de onderbouwing van de verdenking niet kan verwijzen naar de beslissing van de rechter-commissaris die bij de rechtbank juist was bestreden. De rechtbank heeft hier kennelijk het oog gehad op de onderbouwing van de verdenking die in de beslissing van de rechter-commissaris is opgenomen en waarbij de rechtbank zich mag aansluiten.

Eveneens is sprake van een onjuiste lezing van de beschikking als wordt gesteld dat de rechtbank niet heeft gerespondeerd op hetgeen de klager bij de rechtbank heeft aangevoerd over het gebruik in het proces-verbaal van verdenking van een geluidsopname die zelf onder het verschoningsrecht valt. De rechtbank heeft onder het kopje “Het gebruik van mediaberichten in de opsporing” immers gemotiveerd uiteengezet “dat het Openbaar Ministerie wel degelijk bevoegd is een strafrechtelijk onderzoek op te starten naar aanleiding van openbare informatie, óók als deze informatie verschoningsgerechtigde informatie bevat.”

De deelklacht keert zich verder tegen het onderdeel van de overweging van de rechtbank dat aan de gerezen verdenking niet wordt afgedaan door het rapport van de deken, omdat haar onderzoek plaatsvond met beperkte onderzoeksmiddelen en enkel binnen het eigen domein, wat een significant ander domein betreft dan een strafrechtelijk onderzoek onder leiding van het openbaar ministerie. In de toelichting op deze klacht worden de bij de rechtbank door de klager aangevoerde argumenten herhaald dat het onderzoek van de deken ook was gericht op de feiten waarvoor de rechtbank de verdenking aanneemt, dat de deken bij haar onderzoek over veel materiaal kon beschikken en dat haar onderzoek vollediger is dan een strafrechtelijk onderzoek omdat de klager en de medeklager zich tegenover de deken niet op hun verschoningsrecht konden beroepen. Verder wordt in de toelichting gesteld dat het primaat van het onderzoek van de onderhavige verdenking bij de deken ligt en behoort te liggen en dat de deken na een gronding onderzoek heeft geconcludeerd dat de vermeende strafbare feiten zich niet hebben voorgedaan.

Bij de bespreking van dit middel herhaal ik om te beginnen dat in een beklagprocedure slechts in beperkte mate kan worden onderzocht in hoeverre een eventueel jegens de verschoningsgerechtigde geformuleerde verdenking gegrond is en dat het er in dat verband veelal op aankomt of hetgeen is aangevoerd de rechtbank ertoe noopt die verdenking als ongegrond aan te merken.74.Daarmee samenhangend geldt dat, als er voldoende aanwijzingen zijn voor een redelijk vermoeden van schuld, de mate waarin de verdenking (verder) is onderbouwd niet van doorslaggevende betekenis is voor het oordeel dat sprake is van zeer uitzonderlijke omstandigheden.75.

Volgens art. 45a lid 1 Advocatenwet zijn de lokale dekens van de orde van advocaten belast met het toezicht op de naleving door advocaten van het bepaalde bij of krachtens de Advocatenwet met inbegrip van toezicht op de zorg die zij als advocaten behoren te betrachten ten opzichte van degenen wiens belangen zij als zodanig behartigen of behoren te behartigen, inbreuken op verordeningen van de Nederlandse orde van advocaten en enig handelen of nalaten dat een behoorlijk advocaat niet betaamt. Voor de uitvoering van dit toezicht komen de dekens de toezichtsbevoegdheden toe van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). Daaronder valt bijvoorbeeld het vorderen van inlichtingen en het doen van onderzoek. Advocaten zijn verplicht aan dit onderzoek mee te werken (art. 5:20 Awb) en kunnen zich daarbij niet op hun verschoningsrecht beroepen (art. 45a lid 2 Advocatenwet in afwijking van art. 5:20 lid 2 Awb).76.

De norm dat een advocaat bij de uitoefening van zijn beroep integer is en zich onthoudt van enig handelen of nalaten dat een behoorlijk advocaat niet betaamt, is ook nog eens neergelegd in art. 10a lid 1, onder d, Advocatenwet. In de toelichting op de wet waarmee dit artikel is ingevoerd, wordt gesteld dat integer handelen inherent is aan de uitoefening van een beroep waaraan in het kader van het algemeen belang rechten en verplichtingen zijn verbonden. Integere beroepsuitoefening is dan essentieel om de bijzondere positie van de advocaat te legitimeren en het vertrouwen in de beroepsgroep te waarborgen. Cliënten moeten erop kunnen vertrouwen dat de advocaat zich op hun belang richt, zij het binnen de grenzen van het recht. Ook de rechter moet daarop kunnen vertrouwen in het belang van een eerlijk proces en een goede procesorde. De advocaat is een van de hoofdrolspelers in de rechtsbedeling en zijn handelen heeft daardoor ook effect op het vertrouwen dat de samenleving in de rechtspleging stelt, aldus die toelichting.77.

De steller van het middel brengt terecht naar voren dat een advocaat die een strafbaar feit pleegt, ook inbreuk zal maken op deze norm van integer en betamelijk handelen. Op deze wijze kan strafbaar handelen ook voorwerp zijn van een toezichtsonderzoek door de deken. Dat neemt echter niet weg dat volgens art. 45a lid 1 Advocatenwet het toezicht van de deken niet is gericht op het opsporen van strafbare feiten, maar op de naleving van het gestelde bij of krachtens de Advocatenwet. Het is het openbaar ministerie dat is belast met de strafrechtelijke handhaving van de rechtsorde (art. 124 RO) en dat na een opsporingsonderzoek beslist of vervolging moet plaatshebben (art. 167 Sv). In die zin is wel degelijk sprake van verschillende ‘domeinen’.

Voor de uitoefening van zijn taak staat het openbaar ministerie (en de politie) de opsporingsbevoegdheden van onder andere het Wetboek van Strafvordering ter beschikking, die aanmerkelijk uitgebreider en ingrijpender zijn dan de toezichtsbevoegdheden van de Awb. Dat de handhaving van strafrechtelijke normen een eigen plaats heeft naast het toezicht en eventueel het tuchtrecht van de Advocatenwet, wordt in cassatie terecht niet bestreden. Ik wijs in dat verband nog op een passage in de wetsgeschiedenis bij de Wet positie en toezicht advocatuur waarmee het huidige toezichtstelsel is ingevoerd.78.Daarin wordt benadrukt dat de geheimhoudingsplicht van toezichthouders hen niet ontslaat van hun wettelijke plicht om aangifte te doen tegen een advocaat.79.

Dit brengt mee dat het openbaar ministerie zich eigenstandig, met behulp van een opsporingsonderzoek, een oordeel dient te vormen of er reden bestaat tot het instellen van een strafvervolging. De conclusie van de deken dat geen strafbare feiten hebben plaatsgevonden, kan niet in de plaats komen van een dergelijk oordeel. De stelling dat het primaat in deze situatie bij de deken ligt, gaat dan ook niet op. Omdat het onderzoeksmateriaal en hetgeen de deken op grond daarvan heeft bevonden, geen deel uitmaakt van het gepubliceerde rapport, konden de rechter-commissaris en de rechtbank eventueel ontlastend materiaal niet in hun afweging betrekken. Hetgeen over dat rapport is aangevoerd noopte de rechtbank dan ook niet de jegens de klager bestaande verdenking als ongegrond aan te merken. Gelet hierop en gelet op het voorgaande is de overweging van de rechtbank dat het rapport van de deken niet afdoet aan de verdenking niet onbegrijpelijk.

Aan het slot van deze deelklacht wordt nog aangevoerd dat een verdenking van oplichting onvoldoende zwaarwegend is om het verschoningsrecht te doorbreken. De rechtbank heeft echter niet geoordeeld dat de verdenking van (poging tot) oplichting zelfstandig reden kan zijn om zeer uitzonderlijke omstandigheden aan te nemen. Steeds heeft zij de verdenking van (poging tot) omkoping daarnaast gezet. Over de door de rechtbank aangenomen zwaarte van deze combinatie van alternatieve verdenkingen wordt in cassatie niet geklaagd.

Mijn conclusie is dat de tweede deelklacht faalt.

De derde deelklacht komt erop neer dat de rechtbank heeft miskend dat het – zo volgt uit HR 25 maart 2025, ECLI:NL:HR:2025:446 – had moeten onderzoeken of de betreffende gegevens ‘redelijkerwijs in een zodanig direct verband staan met het strafbare feit waarvan het vermoeden bestaat dat dit is begaan, dat deze gegevens kunnen dienen om de waarheid aan het licht te brengen’. Met haar overweging dat “een aanzienlijk deel van de verdenking en mogelijk bewijs gelegen [zal] zijn in de geluidsbestanden” zou de rechtbank die vraag niet hebben beantwoord. Door en namens de klager zou immers uitdrukkelijk zijn aangevoerd dat die geluidsbestanden, mede gelet op het uitgebreide onderzoek door de deken, in redelijkheid niet van belang (kunnen) zijn voor het strafrechtelijk onderzoek.80.

De rechtbank heeft in haar beschikking onder het kopje ‘Het belang van de gegevens voor het strafrechtelijk onderzoek’81.tot uitdrukking gebracht dat en waarom het de klager niet volgt in zijn standpunt dat de geluidsbestanden in redelijkheid niet van belang (kunnen) zijn voor het strafrechtelijk onderzoek. Tot een nadere motivering was zij, mede gelet op hetgeen ik hiervoor reeds uiteen heb gezet over rol en de betekenis van het onderzoek door de deken, niet gehouden. Dat de rechtbank op enige (andere) wijze zou hebben miskend dat zij het in de klacht genoemde onderzoek had moeten uitvoeren vermag ik, gelet op haar overwegingen onder voornoemd kopje, niet in te zien en wordt (verder) ook niet toegelicht. De klacht faalt.

Met de vierde deelklacht wordt opgekomen tegen het oordeel van de rechtbank dat de gegevens niet op andere wijze kunnen worden verkregen. Dan gaat het om de volgende overweging uit de bestreden beschikking:

“Kunnen de gegevens op andere wijze worden verkregen?Een situatie waarin deze specifieke gegevens op andere wijze kunnen worden verkregen, laat zich moeilijk voorstellen. Het gaat namelijk om informatie die, in beginsel, onder het verschoningsrecht valt en dus niet kan worden gebruikt in een strafrechtelijk onderzoek. De informatie is bovendien alleen maar beschikbaar bij de twee personen die zich op hun verschoningsrecht zouden kunnen beroepen ( [klager] en [medeklager] ). Hierbij neemt de rechtbank in aanmerking dat de derde deelnemer aan de bewuste gesprekken (Peter R. de Vries ) niet meer in leven is.”

Hiermee heeft de rechtbank kennelijk tot uitdrukking gebracht dat het gaat om geprivilegieerde gegevens die daarom niet op een andere wijze dan met een doorbreking van het verschoningsrecht kunnen worden verkregen. Van Peter R. de Vries , die aan beide gesprekken heeft deelgenomen en op alle drie de geluidsbestanden is te horen, kan deze informatie alleen al daarom niet worden gevraagd omdat hij is overleden. De klager en de medeklager zouden zij zich bij een verhoor op hun verschoningsrecht als verdachte dan wel getuige kunnen beroepen. Voor zover het gaat om een verhoor als getuige zou dezelfde vraag opkomen naar de doorbreking van dit verschoningsrecht als bij de rechtbank al voorlag, zodat dit geen minder bezwarend alternatief is voor vrijgave van de fragmenten. Het hierop gebaseerde oordeel van de rechtbank dat in zoverre aan het subsidiariteitsvereiste is voldaan is niet onbegrijpelijk en toereikend gemotiveerd.

De vierde deelklacht faalt in zoverre.

De derde en vierde deelklacht stellen een ander punt aan de orde dat mijns inziens wel tot cassatie dient te leiden. In de schriftuur wordt erop gewezen dat in het klaagschrift wordt aangevoerd dat in één van de geluidsfragmenten de namen van andere cliënten worden genoemd dan de cliënt die betrokken is bij de verdenking.82.Dit is geen omstandigheid die van belang is voor het in deelklacht 3 bestreden oordeel over het belang van de gegevens voor het strafrechtelijk onderzoek of voor het in deelklacht 4 aangevallen oordeel dat de gegevens niet op andere wijze kunnen worden verkregen.

Dit neemt echter niet weg dat als, bij de afweging of zeer uitzonderlijke omstandigheden doorbreking van het verschoningsrecht rechtvaardigen, kan worden aangenomen dat tegen de verschoningsgerechtigde een verdenking van een ernstig strafbaar feit bestaat, zorg moet worden betracht om te voorkomen dat de belangen van andere cliënten van de advocaat dan de cliënten die betrokken zijn bij de strafbare feiten waarvan de advocaat wordt verdacht, onevenredig worden getroffen.83.Het bestaan van deze zorgplicht had de rechtbank ertoe moeten zetten de feitelijke stelling te beoordelen dat in de vrij te geven fragmenten ook de namen van andere cliënten worden genoemd. Bij een bevestigend antwoord had de rechtbank vervolgens dienen na te gaan of deze fragmenten ook zonder deze namen hadden kunnen worden verstrekt en zo niet, nader moeten afwegen of bij verstrekking mét die namen de betreffende cliënten onevenredig in hun belangen worden getroffen en of dit aan verstrekking in de weg staat.

De rechtbank is echter in het geheel niet ingegaan op de stelling van de klager, zodat de beschikking niet toereikend is gemotiveerd en het middel in zoverre slaagt.

In het derde middel wordt geklaagd dat de rechtbank heeft miskend dat ook het verschoningsrecht van de medeklager in het geding is, terwijl tegen hem geen verdenking bestaat zoals tegen de klager.

De rechtbank heeft op dit punt het volgende overwogen:

“De aard van de gegevensDe rechtbank zal enkele aanvullende opmerkingen maken aangaande de aard en inhoud van de gegevens. Het gaat om drie opgenomen gesprekken, namelijk een gesprek tussen een voormalig cliënt van [klager] en Peter R. de Vries en twee gesprekken tussen de drie (voormalig) kantoorgenoten [klager] , [medeklager] en Peter R. de Vries . Ten aanzien van [medeklager] (klager) geldt dat hij een beperkte rol speelt. Het betreft immers niet zijn cliënt met wie is gesproken en zijn inbreng in de gesprekken is beperkt. Dat maakt dat ook een eventuele inbreuk op zijn verschoningsrecht beperkt van aard is. Daarbij komt dat in de driegesprekken niet wordt gesproken over een strafzaak, processtrategie of evidente zaken die het verdedigingsbelang dienen, maar vooral hoe een dubieuze kwestie zowel intern, als extern het beste kan worden afgewikkeld. De rechtbank meent dan ook dat de gegevens in elk geval niet tot de kern van het verschoningsrecht kunnen worden gerekend, wat meespeelt bij de weging of het belang dat het verschoningsrecht dient zou moeten prevaleren boven het belang van de waarheidsvinding.

Conclusie Als de rechtbank het voornoemde samenvat: er is sprake van een redelijke verdenking van een buitengewoon ernstig strafbaar feit jegens een advocaat ( [klager] ). De gegevens waarop het verschoningsrecht van toepassing is, zijn essentieel voor het onderzoek naar de verdenking jegens [klager] en kunnen niet op andere wijze worden verkregen. Hierbij is bovendien van belang dat de inhoud van de gegevens weliswaar binnen het domein van het verschoningsrecht vallen (en als zodanig worden getoetst), maar niet de kern ervan raken. Ten aanzien van [medeklager] geldt verder dat zijn rol en inbreng en daarmee de inbreuk op zijn verschoningsrecht, beperkt is. Weliswaar is de verdenking gericht tegen [klager] (als advocaat), maar gelet op de aard en inhoud van de gesprekken (zie hiervoor) is de rechtbank van oordeel dat ook ten aanzien van [medeklager] (ook kijkend naar zijn summiere inbreng in de gesprekken) een doorbreking van zijn verschoningsrecht (als niet-verdachte verschoningsgerechtigde) gerechtvaardigd is.”

Het middel stelt terecht dat het bestaan van zeer uitzonderlijke omstandigheden steeds specifiek dient te worden onderzocht in relatie tot het verschoningsrecht van de klager. Het enkele feit dat deze omstandigheden zijn aangenomen in relatie tot een andere verschoningsgerechtigde is daarvoor onvoldoende.84.Uit de bestreden beschikking, die een beslissing inhoudt op de beide klaagschriften van zowel de klager als de medeklager, volgt dat de rechtbank deze afzonderlijke beoordeling ook heeft uitgevoerd.

Naar het mij voorkomt brengt het voorgaande echter ook mee dat de klager geen belang heeft bij de bespreking van het middel, omdat hier niet zijn verschoningsrecht, maar dat van de medeklager in het geding is. Een verschoningsrecht komt immers toe aan verschoningsgerechtigden zelf en het is alleen aan hen om af te wegen of zij zich daar wel of niet op beroepen.85.Dit beginsel ligt ook ten grondslag aan de rechtspraak dat in het geval een cliënt van een verschoningsgerechtigde een klaagschrift indient tegen een beslag op of gebruik van geprivilegieerde informatie, eerst de rechter-commissaris het materiaal dient te beoordelen en dat dan de verschoningsgerechtigde de gelegenheid moet worden gegeven een klaagschrift in te dienen. De uitkomst van die procedure bepaalt dan hoe het beklag van de cliënt wordt afgedaan.86.Een mogelijke uitkomst is dat verschoningsgerechtigde geen klaagschrift indient tegen de beslissing van de rechter-commissaris. In dat geval moet het ervoor worden gehouden dat door de verschoningsgerechtigde geen beroep wordt gedaan op zijn verschoningsrecht. De beslagene moet dan niet-ontvankelijk worden verklaard in zijn klaagschrift.87.Hieruit volgt dat het verschoningsrecht in die zin een persoonlijk recht is waarvoor de verschoningsgerechtigde in beginsel zelf moet opkomen.88.

Overigens zou het derde middel ook buiten bespreking moeten blijven vanwege de slagende grond voor cassatie en de door de rechtbank aangenomen verwevenheid van de in relatie tot de klager en de medeklager aan te nemen zeer uitzonderlijke omstandigheden.

Het eerste middel faalt, het tweede middel slaagt en het derde middel kan buiten bespreking blijven. Indien de Hoge Raad anders oordeelt, word ik graag in gelegenheid gesteld over het derde middel aanvullend te concluderen.

Ambtshalve heb ik geen gronden aangetroffen die tot vernietiging van de bestreden uitspraak aanleiding behoren te geven.

Deze conclusie strekt tot vernietigt van de beschikking van de rechtbank en tot terugwijzing van de zaak naar de rechtbank Amsterdam, opdat de zaak opnieuw wordt behandeld en afgedaan.

De Procureur-Generaal

bij de Hoge Raad der Nederlanden

AG