2.2 Rol- en procesregelingen

Burgerlijke zaken die met een dagvaarding moeten worden ingeleid, worden ingevolge art. 113 lid 2 Rv ingeschreven op de rol van een enkelvoudige kamer. De behandeling van de zaak vindt - tenzij bij het desbetreffende gerecht de rolbehandeling schriftelijk plaatsvindt1 - vervolgens grotendeels plaats op rolzittingen. Hier worden door (de procureurs van) partijen ten overstaan van de rolrechter proceshandelingen verricht, zoals bijvoorbeeld het nemen van conclusies en akten, het vragen van uitstel voor proceshandelingen, het instellen van incidentele vorderingen of het vragen van pleidooi of vonnis.2

De (rol)rechter bepaalt bij dit alles in belangrijke mate het verloop van de procedure.3 Zo bepaalt de rechter de termijnen voor het nemen van conclusies en het verrichten van andere proceshandelingen en kan hij hiervoor aan partijen uitstel verlenen (art. 133 Rv); ook kan hij toestaan dat na de conclusie van antwoord nog repliek en dupliek (en eventueel nog meer conclusies) worden genomen (art. 132 lid 2 en 3 Rv). Voorts beslist hij over het houden van een comparitie (art. 87 en 88 Rv) en over het toestaan van pleidooi (art. 134 Rv).

In de praktijk hebben alle gerechten voor de behandeling van dagvaardingszaken een rolregeling of rolreglement, waarin de wijze waarop de rolrechter zijn procesbeleid voert nader is geregeld. Hoewel in de verzoelcschriftprocedure geen rolbehandeling plaatsvindt, bestaan veelal ook reglementen voor de behandeling van verzoekschriftzaken. Werden dergelijke regelingen in het verleden door ieder gerecht afzonderlijk vastgesteld,4 de laatste jaren zijn in toenemende mate uniforme landelijke regelingen tot stand gebracht. Belangrijke voorbeelden hiervan zijn het Landelijk reglement voor de civiele rol bij de rechtbanken,5 het Landelijk reglement voor de civiele rol van de kantonsectoren,6 het uniform reglement van de gerechtshoven voor rekestprocedures in familiezaken7 en de landelijke procesreglementen van de rechtbanken voor de scheidingsprocedure en de alimentatieprocedure.8 Ondanks deze tendens naar de vaststelling van procesreglementen op landelijk niveau komen plaatselijke reglementen (al dan niet als aanvulling bij een landelijk reglement) overigens ook nog steeds voor.9

Hoewel uiteraard niet alle rol- en procesregelingen dezelfde inhoud hebben, zijn wel een aantal onderwerpen te noemen die hierin doorgaans geregeld worden. Te denken valt bijvoorbeeld aan de termijnen voor het verrichten van proceshandelingen, de gevallen waarin hiervan uitstel kan worden verkregen en de wijze waarop dit uitstel verzocht dient te worden, de gang van zaken bij niet-verschijnen van de gedaagde of verweerder, het gelasten van een comparitie na antwoord en het houden van pleidooi of mondelinge behandeling. Daarnaast zijn in rol- en procesregelingen in het algemeen ook bepalingen met betrekking tot zaken van meer praktische aard opgenomen, bijvoorbeeld omtrent de wijze waarop stukken moeten worden ingediend, de wijze van inschrijving van zaken en de openingstijden van de griffie.