Het onderzoek in de enquêteprocedure (VDHI nr. 145) 2017/7.5.6:7.5.6 Opstellen en bespreken van een onderzoeksprotocol

Het onderzoek in de enquêteprocedure (VDHI nr. 145) 2017/7.5.6

7.5.6 Opstellen en bespreken van een onderzoeksprotocol

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.

Het opstellen van een onderzoeksprotocol is een middel voor de onderzoekers om degenen die op welke wijze dan ook met het onderzoek te maken krijgen, inzicht te geven in hun werkwijze. Diverse geïnstitutionaliseerde onderzoeksraden hebben een onderzoeksprotocol opgesteld. Als voorbeeld noem ik het onderzoeksprotocol van de Onderzoeksraad voor Veiligheid en de (voormalige) Onderzoeksraad Integriteit Overheid.1 Ook ad-hoc ingestelde onderzoekscommissies stellen vaak (verplicht) een onderzoeksprotocol op. Zo bepaalt artikel 6 lid 3 Instellingsbesluit Onderzoekscommissie Ontnemingsschikking dat de commissie een protocol vaststelt over de wijze waarop zij het onderzoek uitvoert, waaronder in ieder geval over de wijze waarop zij personen hoort en daarvan verslag doet.2Artikel 3h van de op1 juli 2016 in werking getreden Wet Huis voor klokkenluiders bepaalt dat het Huis onder meer een onderzoeksprotocol vaststelt en openbaar maakt.3

Ook buiten de overheid worden onderzoeksprotocollen gebruikt. Schimmelpenninck heeft een onderzoeksprotocol opgesteld voor oorzakenonderzoeken in complexe faillissementen.4 Dit onderzoeksprotocol, aangepast aan de concrete situatie, wordt regelmatig in oorzakenonderzoeken gebruikt.

Als doel van het opstellen van een onderzoeksprotocol wordt onder meer genoemd:

•

het waarborgen van de kwaliteit van het onderzoek en de belangen van alle betrokkenen;5

•

het bieden van inzicht in de werkwijze van de onderzoeksraad;6

•

het fungeren als leidraad voor het doen van onderzoek;7

•

het verschaffen van duidelijkheid voor alle bij het onderzoek betrokken partijen over wat er van hen wordt verwacht, wat hun rechten en plichten zijn, wat hun rol is in het onderzoek en wat van hen wordt gevraagd in het kader van geheimhouding;8

•

het verschaffen van duidelijkheid over het onderzoeksproces.9

Kort samengevat dient een onderzoeksprotocol twee doeleinden: (i) het informeren van de betrokkenen over de wijze waarop de onderzoekers het onderzoek uitvoeren en (ii) het vastleggen van de rechten en verplichtingen van de betrokkenen, vooral als zij door de onderzoekers worden gehoord.

Ik vind het wenselijk dat de onderzoekers in enquêteprocedures in beginsel ook een onderzoeksprotocol opstellen. Dat geldt zeker voor inquisitoire en antagonistische enquêtes en grotere curatieve enquêtes, omdat rechtsbescherming daarbij van groot belang is. Bij kleinere curatieve enquêtes gaat het wellicht wat ver om de eis te stellen dat er een op maat gemaakt onderzoeksprotocol wordt vastgesteld, omdat het niet proportioneel lijkt het doorgaans toch al krappe onderzoeksbudget hieraan te besteden.

Om het gebruik van onderzoeksprotocollen te bevorderen is het wenselijk dat er een algemeen aanvaard voorbeeldprotocol beschikbaar is waarvan de onderzoekers gebruik kunnen maken. Dit voorkomt dat zij iedere keer opnieuw het wiel moeten uitvinden.

Onderwerpen die in het oorzakenprotocol aan de orde kunnen komen, zijn:

•

taken en verantwoordelijkheden van de onderzoekers, secretaris en raadsheer- commissaris;

•

de wijze waarop de onderzoekers omgaan met klachten over partijdigheid;

•

de vaststelling wie partij bij het onderzoek is;

•

de wijze van vaststelling wie partij bij het onderzoek is en de rechten en verplichtingen van partijen;

•

de wijze waarop partijen bij het onderzoek worden betrokken en invulling wordt gegeven aan hoor en wederhoor;

•

vertrouwelijkheid van het onderzoek en de consequenties daarvan, onder meer voor de door de onderzoekers te voeren correspondentie; de termijnen die de onderzoekers kunnen stellen;

•

het inschakelen van hulppersonen;

•

het opstellen van een plan van aanpak;

•

de verplichting tot medewerking aan het onderzoek;

•

informele gesprekken;

•

formele gesprekken en de vastlegging daarvan;

•

de inrichting van een dataroom;

•

de kosten van het onderzoek;

•

de gelegenheid tot het maken van opmerkingen op het conceptverslag en de verwerking daarvan in het verslag.

Een model onderzoeksprotocol is bijgevoegd als bijlage 2.

Deze functie is alleen te gebruiken als je bent ingelogd.