4.7.3 Geen veroordeling van derden om zekerheid voor de onderzoekskosten te stellen

De wet bepaalt dat de rechtspersoon de kosten van het onderzoek betaalt en dat de Ondernemingskamer kan bepalen dat de rechtspersoon voor de kosten van het onderzoek zekerheid moet stellen (artikel 2:350 lid 3, vierde en vijfde volzin, BW). Als de rechtspersoon de kosten van het onderzoek niet kan betalen en daarvoor evenmin zekerheid kan stellen, kan de Ondernemingskamer niet een ander dan de rechtspersoon veroordelen om die zekerheid te stellen. Dat heeft zij diverse keren ook zo beslist.1 Desondanks heeft zij ook weleens anderen dan de rechtspersoon veroordeeld om zekerheid voor het onderzoeksbudget te stellen.2 Zij is in dit opzicht dus niet consequent. Bovendien heeft zij naar mijn mening ten onrechte die anderen veroordeeld voor de onderzoekskosten zekerheid te stellen. De wet laat geen andere interpretatie toe. Als de verzoeker of een belanghebbende aanbiedt om zekerheid voor de onderzoekskosten te stellen, kan de Ondernemingskamer in vertrouwen daarop het onderzoek gelasten of, als zij twijfelt aan de financiële gegoedheid van die partij, haar vragen om haar gegoedheid aan te tonen. Vervolgens is het aan deze derde om ten behoeve van de onderzoekers zekerheid te stellen. Laat die dat achterwege, dan kan de Ondernemingskamer het onderzoek op die grond beëindigen. In een Curaçaose zaak heeft het Gemeenschappelijk Hof geëist dat de verzoeker zekerheid zou stellen ten behoeve van de nog te benoemen onderzoekers.3 In Curaçao kan dit, omdat artikel 2:274 lid 3 CBW het Gemeenschappelijk Hof de mogelijkheid biedt de verzoeker te veroordelen voor de kosten van het onderzoek zekerheid te stellen. In een Nederlandse enquête vind ik dit echter niet acceptabel.

In de zaak-Van Lier-Van der Lans heeft de Ondernemingskamer, op verzoek van de verzoeker tot de enquête, bij wege van onmiddellijke voorziening een rechtspersoon-bestuurder van de vennootschap alsmede de bestuurder daarvan veroordeeld op straffe van een dwangsom om binnen vijf dagen na haar beschikking zekerheid te stellen voor de onderzoekskosten.4 Achtergrond daarvan was dat de vennootschap de onderzoekskosten niet kon betalen en dat die bestuurder volgens de Ondernemingskamer verantwoordelijk was voor een onverklaard kastekort van € 90.000.

Aan de Ondernemingskamer kan worden toegegeven dat zij in het belang van het onderzoek een onmiddellijke voorziening mag treffen.5 Een onmiddellijke voorziening kan ook afwijken van dwingend recht, in dit geval artikel 2:350 lid 3 BW.6 Desalniettemin meen ik dat deze uitspraak zich niet verdraagt met het wettelijk systeem dat de rechtspersoon de kosten van het onderzoek moet voorschieten, onverminderd de mogelijkheid van verhaal op (onder meer) degenen die voor het wanbeleid verantwoordelijk zijn.7 Na deze uitspraak is het ook in andere zaken waarin de rechtspersoon geen zekerheid voor het onderzoeksbudget kon stellen, voorgekomen dat partijen een vergelijkbare onmiddellijke voorziening verzochten. De Ondernemingskamer heeft deze verzoeken verworpen met als motivering dat in beginsel niet kan worden bepaald (i) dat anderen dan de rechtspersoon de kosten van het onderzoek dragen of (ii) dat anderen dan de rechtspersoon zekerheid stellen. Dat is, aldus de Ondernemingskamer onder verwijzing naar de Van Lier-Van der Lans-beschikking, slechts in zeer uitzonderlijke omstandigheden anders.8