IV.3.4 Tussenconclusie

Het verbod niet-veroordeelden als schuldige te behandelen, dient meerdere belangen. Het voorkomt dat onschuldigen met de negatieve en vaak onherstelbare gevolgen van veroordeling worden belast; het draagt bij aan de niet-waarheidsgerelateerde functies van een eerlijk proces; het gezag van de rechter, zijn uitspraak en de ten overstaan van hem gevoerde procedure worden erdoor versterkt; het herinnert autoriteiten eraan dat zij bij hun onderzoek open moeten staan voor de mogelijke onschuld van de verdachte; en ten slotte beschermt het verbod de onpartijdigheid van de tot oordelen bevoegde rechter.

Deze vijf argumenten stellen het nut van de behandelingsdimensie buiten twijfel. Het gewicht van die argumenten is echter veranderlijk. Afhankelijk van de context waarin en wijze waarop een behandeling als schuldige plaatsvindt, zullen niet steeds dezelfde argumenten (zwaar) meewegen. Zo stelt Van Sliedregt dat na een veroordeling in eerste aanleg het zwaartepunt verschuift van de garantie dat niemand onterecht als schuldige wordt behandeld, naar de garantie dat in hoger beroep opnieuw openheid en onzekerheid over de uitkomst zal bestaan.1 Die openheid en onzekerheid zijn daarentegen mijns inziens juist weer minder belangrijk wanneer tegen de betrokkene geen strafzaak loopt of deze al onherroepelijk is afgedaan. In dat eerste geval speelt ook het gezag van de rechter en zijn uitspraak een beperkte rol, terwijl na onherroepelijke afdoening dat belang juist zwaar weegt. Dwangmiddelen schaden de openheid van de procedure niet snel, maar kunnen de onschuldige burger ernstig tekort doen. Terughoudendheid bij media en politici draagt bij aan de onbevangenheid van de rechter, maar inscherping van onzekerheid in hun eigen gemoed is minder relevant. Zo heeft in elke situatie een andere grondslag de overhand. Tegelijkertijd pleiten die grondslagen niet altijd voor dezelfde reikwijdte van de behandelingsdimensie. Daarvan getuigen de in de volgende paragraaf te bespreken kwesties.