2.5.2.2 Levering

83. De vraag of levering een rechtshandeling is, hangt samen met de vraag naar het bestaan van de goederenrechtelijke overeenkomst. Aanvaardt men de goederenrechtelijke overeenkomst, dan bestaat levering uit twee onderdelen, namelijk de wilsovereenstemming tot overdracht (de overeenkomst van levering1 ) en de vervulling van de leveringsformaliteiten. Als de wilsovereenstemming blijkt uit een verklaring die voldoet aan de vormvereisten voor de levering van het betreffende goed, is sprake van een overeenkomst met goederenrechtelijke werking.2 Met die wilsverklaring beogen partijen rechtsgevolg, namelijk overdracht van het goed.

Er is sprake van een op rechtsgevolg gerichte wil, die zich heeft geopenbaard door een verklaring, waarmee levering de vereisten voor het bestaan van een rechtshandeling ex art. 3:33 BW vervult.3

De theorie van de goederenrechtelijke overeenkomst is niet onomstreden.4 Opgemerkt wordt, dat als levering een rechtshandeling is, het rechtsgevolg niet zou intreden als dat niet is beoogd. Dit strookt echter niet met het feitelijke karakter van levering. Of bijvoorbeeld bezit is verschaft in de zin van art. 3:90 BW, wordt ingevolge art. 3:108 BW beoordeeld op grond van de verkeersopvatting, waarbij uiterlijke feiten het uitgangspunt vormen. De wil van partijen speelt slechts een rol voor zover zij uit die feiten blijkt.5

Voorstanders van de goederenrechtelijke overeenkomst voeren aan dat ongerechtvaardigde vermogensverschuivingen kunnen worden hersteld als de levering zelf vernietigbaar is, bijvoorbeeld vanwege een wilsgebrek of handelingsonbekwaamheid. Tegenstanders weerspreken het belang hiervan, nu vernietiging van de titel tot overdracht door het causale stelsel van overdracht hetzelfde gevolg heeft als vernietiging van de levering.6 Er zijn echter situaties denkbaar waarin de titel niet aantastbaar is, maar vernietigbaarheid van de levering wel uitkomst zou bieden, zoals wanneer een handelingsonbekwame levert ter uitvoering van een voor het intreden van de handelingsonbekwaamheid aangegane verbintenis.7

De betekenis voor dit onderzoek is beperkt. Als levering een rechtshandeling is, dan is zij tweezijdig. Vereist is de wilsovereenstemming van vervreemder en verkrijger.8