13.5.2 Een bijzonder type onderpand: chattel paper

Article 9 UCC kent een bijzonder type onderpand: chattel paper.1Chattel paper is een akte waarin twee goederenrechtelijke rechten worden belichaamd: (1) de vordering en (2) het zekerheidsrecht op specifieke zaken tot zekerheid van betaling van deze vordering (§9-102 sub 11 UCC).

De standaardvorm van chattel paper is een koop op afbetaling waarin de leverancier zaken op krediet levert en een zekerheidsrecht verkrijgt op deze zaken tot zekerheid van betaling van de koopprijs. Wordt dit samen in een geschreven of elektronische akte neergelegd, dan is het chattel paper.

Dit chattel paper is een goed dat kan worden overgedragen aan een derde of kan worden bezwaard met een zekerheidsrecht. Op deze wijze wordt het gebruikt in allerlei financieringsconstructies zoals factoring, huurkoop en leaseconstructies. Los van de benamingen van de constructies gaat het in de kern steeds om (1) de vestiging van een zekerheidsrecht op het chattel paper of (2) de overdracht van chattel paper.

Ten eerste kan de leverancier krediet verkrijgen van een financier en tot zekerheid van betaling een zekerheidsrecht vestigen op chattel paper. In dat geval ontstaat een situatie die vergelijkbaar is met de situatie in het arrest ABN AMRO/Marell. De leverancier heeft een zaak op krediet overgedragen aan de koper. Tot zekerheid van voldoening van de koopprijs (vordering 1), vestigt de koper een purchase-money security interest op de geleverde zaak. Vordering 1 en de purchase-money security interest zijn tezamen neergelegd in een chattel paper. De financier verkrijgt tot zekerheid van een vordering op de leverancier (vordering 2), een zekerheidsrecht op het chattel paper. Is de leverancier in gebreke met de voldoening van vordering 2, dan kan de financier vordering 1 innen. Is de koper ook in gebreke met betaling, dan kan de financier de purchase-money security interest op de zaak uitwinnen.2

Ten tweede kan de leverancier het chattel paper overdragen aan de financier. Door de overdracht van het chattel paper verkrijgt de financier de vordering en het daarvoor gevestigde zekerheidsrecht. De financier kan vervolgens de vordering innen en het zekerheidsrecht uitwinnen als de koper in verzuim is met betaling. De gevolgen van de overdracht van chattel paper zijn vergelijkbaar met een cessie van de vordering van de leverancier op de koper waarbij het pandrecht tot zekerheid van de vordering van rechtswege mee over gaat in het Nederlandse recht.

De gevolgen van een overdracht van chattel paper zijn ook vergelijkbaar met die van een cessie in het Amerikaanse recht. Bij een cessie van de vordering gaat het daarvoor gevestigde en voltooide zekerheidsrecht van rechtswege mee over. Chattel paper brengt dus niets nieuws mee. De invoering van chattel paper in Article 9 UCC is echter een wens van de praktijk geweest waaraan de ontwerpers van Article 9 UCC gehoor heb- ben gegeven. Voor de invoering van Article 9 UCC bestond een vergelijkbaar onderpand op grond waarvan financiers krediet verstrekten. De ontwerpers hebben met het chattel paper getracht de bestaande praktijk te behouden, maar wel onder het toepassingsbereik van Article 9 UCC te laten vallen.3

Tot slot merk ik op dat zowel voor de overdracht als de bezwaring van het chattel paper de vereisten voor vestiging en voltooiing van het security interest gelden.4 De leverancier en financier dienen een zekerheidsovereenkomst te sluiten (de vestiging) en een voltooiingshandeling te verrichten.5 Bij tangible chattel paper6 kan voltooiing geschieden door inbezitneming van het chattel paper of door registratie in het openbare register.7 Bij electronic chattel paper kan voltooiing geschieden door registratie of door controle.8