4.2.2 Het Duitse recht

Het Duitse recht geeft de leverancier evenals het Nederlandse recht de mogelijkheid om een voorrangspositie te bedingen voor leverancierskrediet door middel van een eigendomsvoorbehoud. De rechtsfiguur is ontwikkeld in de praktijk om de verkoop en levering van zaken op krediet te faciliteren en heeft twee functies volgens de literatuur en rechtspraak van het BGH.1

Ten eerste is het eigendomsvoorbehoud (en de zekerheidsoverdracht) een reactie op het tekortschieten van de wet om een zekerheidsrecht te kunnen vestigen op roerende zaken en vorderingen zonder machtsverschaffing.2 Een leverancier die zaken op krediet leverde en hiervoor zekerheid wilde verkrijgen, kon namelijk slechts een pandrecht vestigen. Dit was voor zowel de koper als de leverancier niet wenselijk. Het Duits recht kende namelijk slechts het vuistpandrecht. Door de vestiging van een pandrecht kon de koper derhalve de zaken niet al onder zich nemen en gebruiken.3 Door middel van het eigendomsvoorbehoud kon de leverancier de zaken op krediet leveren aan de koper en hem de feitelijke macht over de zaken verschaffen, waarbij de leverancier zich tot zekerheid van betaling van de koopprijsvordering de eigendom van de geleverde zaken voorbehield. Op deze wijze hoefde de leverancier niet ongesecureerd zaken op krediet te leveren of de koopprijs ‘Zug um Zug’ (tegelijkertijd) met de levering van de zaken te vorderen.4

Ten tweede strekt het eigendomsvoorbehoud ertoe om de revindicatievordering van de leverancier te beschermen.5 Door zich de eigendom voor te behouden kan de leverancier de koopovereenkomst ontbinden en de zaken revindiceren als de koper in gebreke is met de voldoening van de koopprijsvordering. Zonder eigendomsvoorbehoud zou de leverancier bij ontbinding slechts een vordering tot retro-overdracht verkrijgen op de koper.6

Het eigendomsvoorbehoud kan evenals in het Nederlandse recht door de leverancier vormvrij worden bedongen. Zelfs een stilzwijgende afspraak is onder omstandigheden voldoende. In dit verband kan gedacht worden aan eerdere leveringen door de leverancier aan dezelfde koper waarbij steeds een eigendomsvoorbehoud is bedongen door de leverancier.7 De leverancier draagt de zaken vervolgens over onder de opschortende voorwaarde van volledige betaling van de koopprijs (§449 lid 1 BGB).8 Voor deze overdracht is bezitsverschaffing (Übergabe) en een (goederenrechtelijke) overeenkomst gericht op eigendomsovergang (Einigung) vereist (§929 lid 1 BGB).9 Door een eigendomsvoorbehoud wordt de werking van de Einigung afhankelijk gemaakt van het intreden van de voorwaarde (§158 lid 1 BGB). Dit houdt in dat de leverancier eigenaar blijft van de geleverde zaken tot het moment dat de voorwaarde is vervuld.10