6.6.1 Door de schuldeiser gemaakte kosten

366. Als vermogensschade komen mede voor vergoeding in aanmerking de redelijke kosten ter vaststelling van schade en aansprakelijkheid (art. 6:96 lid 2 aanhef en sub b BW, 'vaststellingskosten') en de redelijke kosten ter verkrijging van voldoening buiten rechte (art. 6:96 lid 2 aanhef en sub c BW, 'buitengerechtelijke kosten').1 De schuldenaar kan ook gehouden zijn de proceskosten, waaronder deurwaarderskosten, griffierechten en advocaatkosten te vergoeden aan de schuldeiser, indien hij daartoe veroordeeld wordt (art. 237 e.v. Rv). 2 De kosten als bedoeld in art. 6:96 lid 2 sub ben c BW en art. 237 e.v. Rv hebben gemeenschappelijk dat zij het gevolg zijn van bepaalde inspanningen aan de kant van de schuldeiser.3 Deze inspanningen houden rechtstreeks verband met het verhaal van de vordering. Voor het verhaal van de vordering kan het nodig zijn om de schade vast te stellen en in en buiten rechte nakoming te vorderen. De schuldeiser kan vergoeding van de vaststellingskosten, buitengerechtelijke kosten en proceskosten vorderen naast de vergoeding van de geleden vertragingsschade en de nakoming van de hoofdvordering, waarvoor de kosten van verhaal worden gemaakt.4

De toewijzing van vergoedingvordering kent als voorwaarde dat de hoofdvordering bestaat dan wel wordt toegewezen. Als geen hoofdvordering bestaat, biedt art. 6:96 lid 2 BW geen grondslag voor de vergoeding van gemaakte vaststellingskosten en buitengerechtelijke kosten.5 Aan de proceskostenveroordeling van art. 237 e.v. Rv ligt hetzelfde uitgangspunt ten grondslag: de partij die bij vonnis in het ongelijk wordt gesteld, wordt in de kosten veroordeeld. Als de hoofdvordering niet wordt toegewezen, biedt art. 237 e.v. Rv in beginsel geen grondslag voor de vergoeding van gemaakte kosten.

Alleen de redelijke kosten worden vergoed. Voor de vaststellingskosten en de buitengerechtelijke kosten volgt dit uit art. 6:96 lid 2 BW. Het maken van de kosten moet redelijk zijn geweest en de kosten moeten naar hun omvang redelijk zijn (de zogenaamde 'dubbele redelijkheidstoets').6 Ook zeer geringe kosten en 'interne' kosten (bijvoorbeeld, gemaakt in het bedrijf van de gelaedeerde) komen voor vergoeding in aanmerking.7 Blijkens de parlementaire geschiedenis bestaat een voorkeur voor een meer abstracte wijze van berekening.8 De proceskostenveroordeling wordt toe gewezen aan de hand van vaste tarieven9 of op basis van in de praktijk gehanteerde forfaitaire liquidatietarieven.10 Er is ook hier sprake van een abstracte wijze van berekening. De rechter kan de kosten die nodeloos werden aangewend of veroorzaakt, voor rekening van de partij laten die deze kosten aanwendde of veroorzaakte (art. 237 lid1 Rv).11 Hieruit volgt dat ook bij de proceskostenveroordeling alleen de redelijke proceskosten worden vergoed.

De grondslag van de vergoeding van de kosten ex art. 6:96 lid 2 BW en art. 237 e.v. Rv dient in de bepalingen zelf te worden gevonden. De bepalingen zijn op hun beurt een uitwerking van de redelijkheid en billijkheid (art. 6:2 BW).12 Uit de bepalingen zelf volgt de redelijke begrenzing van de te vergoeden kosten.

367. In de literatuur bestaan ook andere opvattingen over de grondslag van deze vorderingen, en daarmee ook – zoals hieronder zal blijken – over de toewijsbaarheid van de vergoedingsvorderingen. Volgens Lindenbergh dient de grondslag voor de vergoeding van de kosten te worden gezocht in dezelfde normschending die ten grondslag ligt aan de primaire schadevergoedingsvordering van de schuldeiser.13 Bijvoorbeeld, bij een schadevergoedingsvordering op grond van onrechtmatige daad, dient dezelfde onrechtmatige daad ook als grondslag voor de vergoedingsvorderingen. Deze opvatting verdient niet de voorkeur. Een dergelijke grondslag biedt alleen soelaas voor de kosten van verhaal die worden gemaakt voor schadevergoedingsvorderingen,14 maar niet voor andersoortige vorderingen.15Art. 6:96 lid 2 sub ben c BW en art. 237 e.v. Rv stellen niet als eis dat het gaat om een schadevergoedingsvordering: het bestaan van een vordering tot verhaal waarvan de kosten worden gemaakt, is voldoende.16 Deze grondslag biedt derhalve geen uitkomst. Ook dient de grondslag voor de vergoeding van de kosten niet te worden gebaseerd op een (veronderstelde) onrechtmatige daad van de schuldenaar of de procespartij, of diens "onterechte weigering tot nakoming van de verplichting tot betaling", zoals Lindenbergh heeft betoogd.17 Een proceskostenveroordeling die ten laste van de verliezende partij en ten gunste van de winnende partij wordt uitgesproken, berust niet op een door de verliezende partij gepleegde onrechtmatige daad. Procederen, ook als dat niet tot een gunstig resultaat leidt, kan op zichzelf niet als onrechtmatig worden aangemerkt, zo volgt uit de rechtspraak.18 Hetzelfde geldt voor het buiten rechte verweer voeren.

Resumerend: art. 6:96 lid 2 sub ben c Rv en art. 237 e.v. Rv bieden een zelfstandige, wettelijke grondslag voor de vergoeding van de gemaakte vaststellingskosten, buitengerechtelijke kosten en proceskosten die zijn gemaakt in verband met het verhaal van een vordering. De omvang van de te vergoeden kosten wordt beperkt door de redelijkheid en billijkheid alsmede door (een voorkeur voor) een abstracte wijze van berekening van de kosten.