5.1 Inleidende opmerkingen

353. Hiervóór zijn al verschillende malen de in- en uitsluitingsclausule genoemd. In deze paragraaf zal op beide clausules nader worden ingaan. Daarbij zal in paragraaf 5.2 eerst de uitsluitingsclausule aan de orde komen. Daarbij zullen achtereenvolgens worden behandeld: (i) het doel en de wettelijke basis van de uitsluitingsclausule, (ii) de vorm, tijdstip en te behalen voordeel van de uitsluitingsclausule, (iii) het dwingende karakter van de uitsluitingsclausule, (iv) de verkrijgingen waar de uitsluitingsclausule aan kan worden verbonden en (v) de vruchten van onder uitsluitingsclausule verkregen goederen. In paragraaf 5.3 komt vervolgens de insluitingsclausule aan bod. In die paragraaf zal uiteen worden gezet dat de insluitingsclausule in belangrijke mate het spiegelbeeld vormt van de uitsluitingsclausule, maar ook op één belangrijk punt daarvan afwijkt. Die afwijking betreft de niet-dwingende werking van de insluitingsclausule. In paragraaf 5.4 zal vervolgens nader worden ingaan op de (on)mogelijkheid om zowel de in- als uitsluitingsclausule voorwaardelijk te laten werken. In de literatuur wordt veelvuldig aangenomen dat men aan een in- en uitsluitingsclausule voorwaardelijke werking zou kunnen toekennen. Naar mijn mening bestaat die mogelijkheid niet. Waarom dat zo is, wordt in paragraaf 5.4 uitgewerkt.

354. Wat in deze paragraaf niet aan de orde komt is de werking van de in- en uitsluitingsclausule bij gemeenschappelijke verkrijgingen krachtens erfrechtelijke titel en schenking. De gemeenschappelijke verkrijgingen krachtens erfrechtelijke titel en gift staan in hoofdstuk 8 centraal. In dat hoofdstuk zal ook op de werking van de in- en uitsluitingsclausule bij gemeenschappelijke verkrijgingen krachtens erfrechtelijke titel en schenking worden ingegaan, en dan met name bij de daaropvolgende verkrijging krachtens verdeling.