HR, 07-02-2025, nr. 23/01068

Onder verwijzing naar het Black Box arrest en de recente conclusie van A-G Ijzerman (ECLI:NL:PH R:2023:130) staat vast dat hof Amsterdam is uitgegaan van een te enge interpretatie van artikel 40 Wet WOZ. Het hof vindt geen steun van de A-G en eerder al van uw college door te oordelen dat onder de term ‘op de zaak betrekking hebbende stukken’ in het kader van artikel 40 enkel wordt gedoeld op het taxatieverslag. In onderhavige zaak zijn in de bezwaarfase niet de gevraagde grondstaffel, indexeringspercentages en KOUDVgegevens verstrekt. Voorts zijn in beroep opnieuw niet alle gegevens waarover de heffingsambtenaar bleekte beschikking (zoals het inlichtingenformulier) in afschrift verstrekt, terwijl juist uitdrukkelijk is verzocht dergelijke gegevens te verstrekken. Hiermee staat de schending van artikel 40 Wet WOZ vast.

Het hof lijkt onder punt 4.2.1 van de uitspraak te zeggen dat de door verweerder vastgestelde waarde altijd een juiste is omdat hem bij het vaststellen van deze waarde geen beleidsvrijheid toekomt. Een volstrekt onjuiste rechtsopvatting. Ook aan een schending van het inzagerecht van artikel 7:4 Awb kan op deze grond voorbij worden gegaan, aldus het hof. De voorschriften uit de Awb over de beschikbaarstelling van de op de zaak betrekking hebbende stukken aan de belanghebbende vormen een belangrijke waarborg dat een geschil over een door het bestuursorgaan genomen besluit wordt beslecht op basis van alle relevante feitelijke gegevens die aan dat bestuursorgaan ter beschikking staan en hebben gestaan, zodat de belanghebbende zich daarover kan uitlaten en de rechter daarmee bij zijn beslissing rekening kan houden (bijv. HR 4 mei 2018, nr. 16/04237, ECLI:NL:HR:2018:672, rechtsoverweging 3.4.1, maar dit volgt ook uit de wetsgeschiedenis).

Verder miskent het hof dat het er niet om gaat dat de waarde in hoger beroep niet meer in geschil is. Het gaat er juist om dat belanghebbende ook in de bezwaarfase de gegevens waarop het besluit gebaseerd is moet kunnen controleren. Als de gegevens niet in bezwaar worden verstrekt kan belanghebbende toch ook pas in beroep constateren of de initiële waarde een juiste is? Als de waarde in beroep de juiste blijkt kan daarmee achteraf niet de schending in de bezwaarfase worden gerepareerd. Als gegevens in strijd met artikel 40 Wet WOZ niet worden verstrekt, is er altijd sprake van benadeling van belastingplichtige omdat deze zich dan niet in de gewenste fase van de procedure hierover kan uitlaten. Er moeten dan kosten voor een beroepsprocedure worden gemaakt die in de huidige praktijk nog te vaak voor rekening van belastingplichtige zelf komen omdat de waarde in beroep toch de juiste blijkt te zijn. De kosten voor het voeren van de beroepsprocedure hadden niet gemaakt hoeven worden als het bestuursorgaan conform de wettelijk plicht de gegevens eerder had verstrekt, dus is belanghebbende in zijn belangen geschaad.

Dat ik als gemachtigde over meer informatie kan beschikken dan de meeste belastingplichtigen zelf, doet niets af aan het feit dat belastingplichtige recht heeft om de door de heffingsambtenaar gebruikte gegevens op juistheid te controleren. Je moet iets kunnen vinden van het besluit zoals het door de heffingsambtenaar is genomen en niet vanuitje eventueel eigen gedane onderzoek. Verder wil ik opmerken dat ik de overwegingen van het hof onder 4.2.2. stuitend vindt. Het hof lijkt hiermee van oordeel te zijn dat een schending van artikel 40 niet meer aan de orde gesteld dient te worden als de waarde in beroep toch een juiste is gebleken. Dit zijn echter twee verschillende dingen. Cliënt wil, overigens zeer terecht, de kosten vergoed zien die hij onnodig en door toedoen van de werkwijze van de heffingsambtenaar in de beroepsfase heeft moeten maken. Als dit recht op vergoeding door de rechtbank niet erkend wordt, dan rest belanghebbende niets anders dan het instellen van hoger beroep.

Deze opvatting van het hof vindt nergens steun in de wet en het recht. Een burger kan niet verplicht worden het bestuursorgaan een rappelmogelijkheid te bieden. Een verstrekte machtiging is in beginsel ook doorlopend totdat ze door de volmachtgever wordt ingetrokken. Op welke grond mag een bestuursorgaan het eerder gedane verzoek tot gegevensverstrekking negeren als dit niet nogmaals herhaald is tijdens de hoorzitting? Hetzelfde geldt voor de opvatting dat er daarna in beroep geen beroep meer op de schending mag worden gedaan. Ook voor deze opvatting is geen steun in de wet en het recht te vinden.

De schending van artikel 40 wet WOZ vormt, net als de schending van artikel 7:4 Awb, een niet passeerbare schending van een vormvoorschrift. Volgens de geschiedenis van de totstandkoming van artikel 6:22 van de Awb (Kamerstukken II 2009/10, 32 450, nr. 3, blz. 14) is niet de aard van het geschonden voorschrift beslissend voor de beantwoording van de vraag of een gebrek in een besluit kan worden gepasseerd, maar uitsluitend het antwoord op de vraag of door de schending iemand is benadeeld. Toepassing van artikel 6:22 van de Awb is mogelijk indien aannemelijk is dat de belanghebbende door het gebrek in het bestreden besluit niet is benadeeld. Een gebrek dat herstel behoeft, leent zich in beginsel niet voor toepassing van deze bepaling. In gevallen waarin van het bestuursorgaan een bepaalde actie is vereist om het gebrek weg te nemen, kan er immers niet zonder meer van worden uitgegaan dat belanghebbenden door het gebrek niet zijn benadeeld. Alleen indien evident is dat belanghebbenden door het gebrek niet zijn benadeeld, kan bij het bestaan van een dergelijk gebrek toepassing worden gegeven aan artikel 6:22 van de Awb (ABRvS 20 april 2022, nr. 202101957, ECLI:NL:RVS:2022:1137). Hetgeen in r.o. 4.2.2 en 4.2.3 is overwogen maakt dit alles niet anders. Indien een bestuursorgaan een vormvoorschrift schendt en een belanghebbende daardoor wordt benadeeld, kan dit niet zonder gevolg voor het bestuursorgaan worden gepasseerd. Wat heeft een dergelijk vormvoorschrift anders voorzin?

Dat het oordeel van het betreffende hoger rechtscollege al bekend is, neemt niet weg dat het instellen van hoger beroep in een dergelijk geval de enige weg is die belanghebbende kan bewandelen om de rechtsvraag uiteindelijk te kunnen voorleggen aan de daaropvolgende instantie, in dit geval uw Raad. Dat een soortgelijke kwestie reeds bij u aanhangig is, doet hieraan niet af: feit is dat in de korte periode dat hoger beroep open staat, uw Raad geen uitsluitsel gaf over dit standpunt. Belanghebbende zelf kan in een dergelijk geval enkel recht ‘halen’ door een rechtsmiddel aan te wenden.

Zoals al in eerdere middelen is betoogd, speelt de omstandigheid dat belanghebbende zich in hoger beroep heeft neergelegd bij het oordeel van de rechtbank over de waarde, geen enkele rol bij de beoordeling of er sprake is van schending van artikel 8:42. Indien een dergelijk vormvoorschrift wordt geschonden, moet ongeacht of belanghebbende al dan niet — en om welke reden dan ook — gronden aanvoert tegen andere overwegingen, worden beoordeeld of belanghebbende is benadeeld door de schending van het vormvoorschrift. Uit de omstandigheid dat belanghebbende, bij gebrek aan informatievoorziening, op andere wijze tot een bepaald inzicht is gekomen, kan en mag niet worden afgeleid dat belanghebbende niet is benadeeld. In beroep stond de waarde immers nog ter discussie.

Het motiveringsgebrek is gelegen in de omstandigheid dat in de uitspraak op bezwaar niet alle gegevens zijn opgenomen die nodig zijn voor belanghebbende om een weloverwogen keuze te maken of er beroep moest worden ingesteld.

In de aanvulling beroepschrift d.d. 27 juni 2022 is, onder punt 14, het volgende aangevoerd:

Het hof is in de uitspraak geheel aan dit standpunt voorbij gegaan. Uitermate opmerkelijk is de omstandigheid dat ter zitting bij het hof meerdere vragen zijn gesteld aan partijen, waarbij de schijn is gewekt dat men de argumenten in de hierboven geciteerde passage onderzocht (verwezen wordt naar het proces-verbaal van de zitting) en dat er voorts in de uitspraak met geen woord over wordt gerept.