Hof Arnhem-Leeuwarden, 04-06-2013, nr. 24-002038-10

Witwassen

Aan verdachte [verdachte] is onder feit 1 tenlastegelegd dat hij zich schuldig zou hebben gemaakt aan het witwassen van een geldbedrag van ongeveer NLG 1.500.000,--. Hiertoe dient allereerst te worden beoordeeld of dit geldbedrag afkomstig was uit enig misdrijf.

Het hof overweegt dienaangaande als volgt.

Feitelijke gang van zaken

Het hof sluit zich op grond van het strafdossier met codenaam “Zorg” en het verhandelde ter terechtzitting grotendeels aan bij de overwegingen van de rechtbank voor zover betrekking hebbende op de weergave van de feitelijke gang van zaken, zoals opgenomen op pagina 6 tot en met 10 van het vonnis waarvan beroep.

Uit de hieronder vermelde tot de gedingstukken behorende documenten blijkt ten aanzien van het pand [adres] te [plaats] het volgende.

In juni 2001 heeft de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen van Stichting De Thuiszorg Icare (hierna: De Stichting) besloten om Icare Thuiszorgwinkels B.V. (hierna: ITW) door middel van een management buy-out af te stoten. Directeur van ITW is verdachte [verdachte]. ITW is gevestigd in het pand [adres] te [plaats], welk pand ITW in eigendom toebehoort.

Door De Stichting, vertegenwoordigd door haar Raad van Bestuur, bij monde van de voorzitter, medeverdachte [medeverdachte 1], is in 2001 opdracht gegeven aan het makelaarskantoor [makelaarskantoor] om ten behoeve van de management buy-out het pand aan de [adres] te taxeren. [naam], makelaar/taxateur o.g., werkzaam voor genoemd kantoor, heeft op 16 oktober 2001 een taxatierapport uitgebracht (D3-022). De taxateur heeft de onderhandse verkoopwaarde, vrij van huur en gebruik, per 16 oktober 2001 vastgesteld op NLG 1.680.000,-- en de executiewaarde vrij van huur en gebruik op NLG 1.470.000,--.

Tot de gedingstukken behoren een tweetal documenten, beide gedateerd 3 oktober 2001, afkomstig van de commercieel directeur van de Eurocommerce Robex Groep B.V. (hierna: Eurocommerce), de heer [com.directeur], en gericht aan De Stichting, ter attentie van medeverdachte [medeverdachte 1] (D3-019 en D3-006). Volgens de inhoud van die brieven zijn ze een vervolg op eerdere contacten tussen Eurocommerce en medeverdachte [medeverdachte 1]. De brieven hebben betrekking op de door medeverdachte [medeverdachte 1] , namens De Stichting, gestelde uitgangspunten met betrekking tot de huur door De Stichting van Eurocommerce van de in aanbouw zijnde kantoorvilla “[naam]”, gelegen in het [straat] te [plaats]. De beide brieven zijn wat inhoud betreft gelijkluidend, behoudens op het onderdeel van “de huisvestingsbijdrage” op de derde bladzijde.

De in het dossier onder bijlage D3-019 opgenomen brief bevat op bladzijde 3 de volgende passage:

“Huisvestingsbijdrage: Indien Icare gebruik maakt van bovenstaande huisvestingsmogelijkheid binnen kantoorgebouw “[naam]”, stelt Eurocommerce een financiële compensatie beschikbaar ten bedrage van

Beoordeling gronddelict oplichting

Gelet op de onder 1.1. geschetste feitelijke gang van zaken gaat het hof er allereerst van uit dat er tussen De Stichting, vertegenwoordigd door medeverdachte [medeverdachte 1], en Eurocommerce, vertegenwoordigd door [com.directeur], na overleg overeenstemming was bereikt over de verhuur van de in aanbouw zijnde kantoorvilla “[naam]”, mede inhoudende dat Eurocommerce bereid was een huisvestingsbijdrage van (ten minste) NGL 1.300.000,-- aan de Stichting te leveren. Deze bereidheid van Eurocommerce valt ook af te leiden uit de bereidheid van Eurocommerce om een bedrag van dezelfde orde van grootte te ‘versleutelen’ in de aankoop van het pand aan de [adres] in [plaats].

Op grond van de inhoud van genoemde brief van 3 oktober 2001 (D3-006) - zonder passage over de huisvestingsbijdrage - in onderling verband bezien met de verklaring van [com.directeur], gaat het hof er vervolgens van uit dat op verzoek van medeverdachte [medeverdachte 1] de hierboven bedoelde afspraken (die al bestonden tussen Eurocommerce en de Stichting) zijn gewijzigd, in die zin dat de huisvestingsbijdrage, die op grond van deze afspraken ten goede moest komen aan De Stichting, is komen te vervallen en dat in plaats daarvan ervoor is gekozen om Eurocommerce het al eerdergenoemde pand aan de [adres] te [plaats], dat op dat moment nog in eigendom was bij ITW, te laten kopen voor een bedrag dat om en nabij NGL 1.500.000,-- boven de getaxeerde waarde zou zijn. Deze nieuwe overeenkomst hield tevens in de verplichting voor Eurocommerce om het pand binnen een half jaar weer te verkopen aan ITW of een door ITW aan te wijzen koper, waarbij de toekomstige verkoopprijs al op dat moment werd vastgesteld op NGL 3.288.888,-- minus een bedrag van NGL 1.500.000,--. Aan dit laatste is klaarblijkelijk op 12 april 2002 uitvoering gegeven door de levering van het pand [adres] te [plaats] door Eurocommerce aan [B.V. 6], een vennootschap die werd bestuurd door verdachte [verdachte], die op dat moment nog directeur van ITW was, met dien verstande dat de aankoopsom voor Eurocommerce op NLG 3.000.000,- werd gesteld.

Vorenstaande heeft tot gevolg gehad dat een substantieel bedrag dat voor de Stichting bestemd was terecht is gekomen in het vermogen van ITW, in een periode waarin reeds duidelijk was dat ITW niet binnen het Icare-concern zou blijven maar zou worden overgenomen door haar directeur, verdachte [verdachte]. Dit is niet gemeld bij de Raad van Bestuur en de Raad van Commissarissen, of verwerkt in de administratie/boekhouding van de Stichting. Aldus is De Stichting bewogen tot het tenietdoen van een inschuld. Indien het recht op de huisvestingsbijdrage was gemeld bij De Stichting en/of het bij De Stichting administratief/boekhoudkundig had laten verwerken, had het teniet gaan van de vordering op Eurocommerce immers moeten worden verantwoord in die administratie/boekhouding. Op grond van de verklaringen van [getuige 1] en [getuige 2] kan naar het oordeel van het hof aangenomen worden dat als deze kwestie bekend was geworden bij (de andere leden van) de Raad van Bestuur en/of de Raad van Commissarissen, deze niet akkoord gegaan zouden zijn met het teniet doen gaan van voornoemde inschuld. Met name in het licht bezien van de omstandigheid dat ITW zou worden afgestoten en de huisvestingsbijdrage alsdan niet meer aan De Stichting of een dochter B.V. zou toebehoren.

Het hof is van oordeel dat verdachte van voornoemde constructie wetenschap had.

Het hof constateert hiertoe allereerst dat de brief d.d. 16 oktober 2001 (D3-023) gericht is aan de heer [naam]. Tot de gedingstukken behoort eerdergenoemde brief van 23 november 2001 (D3-031), afkomstig van de heer [naam] van Eurocommerce en gericht aan de heer [verdachte]. Beide brieven zijn gericht aan Icare Thuiszorgwinkels B.V. en hebben betrekking op de aan- en verkoop van het pand aan de [adres]. Op beide brieven is vermeld: per telefax nr. [faxnummer]. Verdachte [verdachte] woonde destijds in [plaats]. [paats] heeft als netnummer [netnummer]. Er zijn geen aanwijzingen dat het faxnummer bij een andere bij de transactie betrokken persoon in gebruik was. Het hof is gelet op deze omstandigheid, in samenhang bezien met de verklaring die verdachte ter terechtzitting in eerste aanleg heeft afgelegd, inhoudende dat hij een brief heeft gekregen waarin werd geschreven over “[naam]” en dat deze brief voor een groot deel een onzinbrief was, van oordeel dat boven alle twijfel verheven is dat met de geadresseerde [naam] verdachte [verdachte] bedoeld wordt en dat verdachte beide brieven heeft ontvangen.

De verdediging stelt zich op het standpunt dat verdachte niets van doen had met de huisvestingsbijdrage en niet op de hoogte was van de constructie die medeverdachte [medeverdachte 1] met Eurocommerce was overeengekomen aangaande de versleuteling van de huisvestingsbijdrage in de hoogte van de verkoop- en terugkoopprijs van het pand aan de [adres].

In de brief d.d. 16 oktober 2001 gericht aan verdachte, is deze constructie echter uiteengezet. Voorts blijkt dat de heer [naam] van Eurocommerce bij brief van 23 november 2001 (D3-031) gericht aan verdachte een afschrift van zijn faxbericht aan de heer [naam] d.d. 9 november 2001 als bijlage heeft bijgesloten, waarin voornoemde constructie eveneens is verwoord (D3-030).

De stelling van de verdediging en verdachte dat laatstgenoemde niet op de hoogte zou zijn geweest van het voorstel van Eurocommerce om bij de huur van “[naam]” een huisvestingsbijdrage aan de Stichting te voldoen en dat hij geen wetenschap heeft gehad van de huisvestingsbijdrage, acht het hof dan ook ongeloofwaardig.

De verdediging heeft betoogd dat het stuk D3-030 een bescheid is waarop het verschoningsrecht van toepassing is en derhalve uitgesloten moet worden van het bewijs.

Nu dit stuk (van Eurocommerce aan de notaris) is toegezonden als bijlage bij een brief aan de wederpartij, valt dit stuk niet (langer) onder het verschoningsrecht van de notaris en kan dit derhalve naar het oordeel van het hof tot het bewijs worden gebezigd.

Beoordeling tenlastegelegde witwassen

Uit voorgaande volgt dat verdachte [verdachte] op de hoogte was van de versleuteling van de huisvestingsbijdrage in de aankoop van het pand [adres], hetgeen tot uitdrukking is gekomen in de koopovereenkomst.

Uit de geschetste feitelijke gang van zaken volgt voorts dat medeverdachte [medeverdachte 1] en verdachte [verdachte] op het moment van het vaststellen van de waarde van de aandelen van ITW op 14 november 2001 wisten dat het pand [adres] voor NLG 3.000.000,-- verkocht zou worden en later door ITW of een door ITW aan te wijzen derde, voor voornoemd bedrag minus NLG 1.500.000,-- zou worden teruggekocht.

Desondanks wordt voornoemd bedrag van NLG 1.500.000,-- niet bij de bepaling van de prijs van de aandelen ITW betrokken (niet verdisconteerd in het eigen vermogen van ITW). Bij het bepalen van de waarde van de aandelen op NLG 1.300.000,-- is immers ten aanzien van het eigen vermogen uitgegaan van een waarde van onroerend goed (conform taxatiewaarde) van NLG 1.747.000,--. Uit het verslag van de bespreking tussen [medeverdachte 1] en [verdachte] op 30 oktober 2001 volgt bovendien dat zij overeengekomen zijn daarop nog een waardeverlagende correctie van NLG 66.000 toe te passen, nu de boekwaarde te hoog was. Het hof constateert dat op grond van de afspraken tussen [medeverdachte 1] en [verdachte] juist een waardeverhogende correctie van NLG 1.500.000,-- had moeten plaatsvinden op het eigen vermogen. De Raad van Commissarissen is echter op 13 december 2001 akkoord gegaan met de waardebepaling van NLG 1.300.000,-- voor de aandelen ITW, waarbij leidend is de waardebepaling door [acc.kantoor 2] (overnamebalans per 30 juni 2001). Een waardebepaling waarbij ten aanzien van het eigen vermogen dus geen rekening is gehouden met het bedrag van NLG 1.500.000,--.

Een en ander heeft zich in de periode voorafgaande aan 14 december 2001 afgespeeld, te weten (eind)oktober-, november- en begin december 2001.

Op 21 maart 2002 heeft vervolgens [B.V. 1], waarvan verdachte [verdachte] 100% aandeelhouder is, de aandelen ITW verworven en heeft verdachte derhalve indirect de beschikking gekregen over NLG 1.500.000,--. Op dat moment hebben verdachte en medeverdachte [medeverdachte 1] gelet op wat hiervoor is overwogen, wetenschap van het feit dat bij de waardering van de aandelen ten onrechte geen rekening is gehouden met een hoger eigen vermogen van NLG 1.500.000,--. van ITW. Nu verdachte, gelet op de brief van 16 oktober 2001, wist dat het bedrag dat ITW had ontvangen voor de [adres] te hoog was en het te veel ontvangen bedrag was betaald door Eurocommerce in verband met de huur van “[naam]” door De Stichting, diende verdachte rekening te houden met de aanmerkelijke kans dat dit bedrag iemand anders (De Stichting) toebehoorde. Dat verdachte hier kennelijk rekening mee hield, blijkt wel uit het feit dat het bedrag op de rekening van ITW is blijven staan. Veelbetekenend is zijn verklaring: “Ik verwachtte dat iemand wel om het geld zou komen. Ik denk dat ik geen aanspraak op het geld kon maken”.

Het hof komt dan ook tot het oordeel dat verdachte zich aldus tezamen en in vereniging met een ander, heeft schuldig gemaakt aan witwassen, te weten het ter beschikking krijgen en voorhanden hebben van voormeld bedrag dat uit misdrijf afkomstig was. Daarbij neemt het hof in aanmerking dat door de overdracht van de aandelen ITW het niet langer mogelijk was voor De Stichting (en/of de met haar verbonden houdstermaatschappij) controle uit te oefenen op de financiën van ITW. Door die overdracht werd het voor de Stichting welhaast onmogelijk om op het spoor te komen van de huisvestingsbijdrage, laat staan daarover te beschikken.

Bewijsoverweging ten aanzien van de feiten 2 en 3

de waarde van de vennootschap per 30 juni 2001 door [acc.kantoor 2] is berekend op (circa) € 1.588.230,76, uitgaande van de waardering op activabasis zoals nader is omschreven in dat rapport;

de Stichting, de vennootschap en hun bestuurders gedagvaard zijn door [B.V. 5]. teneinde zich onder andere te weren tegen een vordering groot in hoofdsom € 952.938,45;

partijen vervolgens hebben afgesproken dat de vennootschap de volledige draagplicht ten aanzien van deze vordering op zich neemt, welke om die reden op de bovengemelde waarde van de vennootschap in mindering is gebracht.

De koopprijs bedraagt € 589.914,28.”

Het hof kan de advocaat-generaal in het licht van hetgeen hierboven is weergegeven niet volgen in het verwijt dat hij verdachte [verdachte] onder feit 2 primair maakt. Naar het oordeel van het hof kan meer in het bijzonder niet wettig en overtuigend worden bewezen dat hij (al dan niet samen met anderen) de Raad van Commissarissen van de Stichting toen deze in moest stemmen met de verkoop van de aandelen ITW, in strijd met de waarheid heeft voorgehouden dat de vordering van [B.V. 5] nog altijd 2,1 miljoen gulden bedroeg en daarbij heeft verzwegen dat deze claim was vastgesteld op een bedrag van NGL 500.000,--, en dat daarom de prijs van € 589.914,28 een goede en/of reële prijs zou zijn.

Weliswaar was medeverdachte [medeverdachte] in de maand februari 2002 betrokken bij de onderhandelingen met [B.V. 5] over de door [B.V. 5] neergelegde claim waarbij de claim op NLG 500.000,-- is vastgesteld, maar vast staat dat deze onderhandelingen en de daaropvolgende afspraak over het te betalen bedrag aan schadevergoeding, geen invloed kunnen hebben gehad op de al in november 2001 tussen [B.V. 1] in de persoon van verdachte en [houdstermaatschappij] gemaakte afspraken over de verkoopprijs van de aandelen ITW, aan welke afspraken, zoals uit het bovenstaande blijkt, in december 2001 door de Raad van Commissarissen goedkeuring is verleend. Dat de verkoopprijs van de aandelen NLG 1.300.000,-- zou moeten bedragen is, met andere woorden, reeds toen vastgesteld door partijen. Onderdeel van de gemaakte overeenkomst was verder dat de aansprakelijkheid voor de mogelijke financiële gevolgen van de vordering van [B.V. 5], die eind 2001 nog altijd NLG 2.100.000,-- bedroeg, bij ITW kwam te liggen. De hoogte van het uiteindelijk aan [B.V. 5] naar aanleiding van die claim te betalen bedrag stond op dat moment nog niet vast. Het ging immers slechts om een claim en dat gegeven was ook bij de Raad van Commissarissen bekend. Desondanks is er bij het vaststellen van de verkoopprijs voor gekozen om het volledige bedrag van de claim in mindering te brengen op de door de waardedeskundigen vastgestelde waarde van de aandelen ITW en de aansprakelijkheid voor de claim neer te leggen bij ITW, waardoor De Stichting/[houdstermaatschappij]vanaf dat moment was gevrijwaard van alle financiële gevolgen van die claim. Hoewel het uit oogpunt van een adequate informatievoorziening wellicht voor de hand had gelegen dat medeverdachte [medeverdachte 1] vóórafgaande aan de overdracht van de aandelen van ITW aan [B.V. 1] de Raad van Commissarissen van De Stichting van de bereikte resultaten met betrekking tot de [B.V. 5]-claim op de hoogte had gesteld, was dit van geen enkele invloed meer geweest op de afgesproken overnameprijs. Dat medeverdachte [medeverdachte 1 een en ander kennelijk heeft nagelaten levert derhalve, anders dan de advocaat-generaal heeft gesteld, geen oplichting op. Het hof merkt in dit kader nog op dat het volstrekt onduidelijk is op grond waarvan en in welke hoedanigheid verdachte de Raad van Commissarissen van De Stichting naar het oordeel van het openbaar ministerie diende te informeren.

Het hof kan voorts de advocaat-generaal niet volgen in het verwijt dat hij verdachte [verdachte] onder feit 2 subsidiair, maakt. Met de rechtbank en de verdediging is het hof van oordeel dat niet wettig en overtuigend kan worden bewezen dat verdachte [verdachte] zich (tezamen met anderen) schuldig heeft gemaakt aan valsheid in geschrifte.

De overeenkomst van 21 maart 2002 bevat immers een correcte weergave van de afspraken die al in november 2001 tussen [B.V. 1] en [houdstermaatschappij] zijn gemaakt over de verkoopprijs en de overname van de [B.V. 5]-claim door ITW. De betreffende overeenkomst, in het bijzonder de daarin opgenomen prijs voor de aandelen ITW, is uit die afspraken voortgekomen. Meer of andere informatie hoefde de overeenkomst niet te bevatten. Dat medeverdachte [medeverdachte 1] daarin niet (alsnog) heeft opgenomen of heeft laten opnemen dat de claim inmiddels was vastgesteld op een bedrag van NLG 500.000,--, was, gelet op hetgeen het hof hierboven heeft overwogen, van geen betekenis voor de verkoopprijs van de aandelen en leverde evenmin op dat de overeenkomst valselijk is opgemaakt.

Onder verwijzing naar hetgeen de rechtbank heeft overwogen stelt het hof vast dat ongeacht welke informatie de Raad van Commissarissen nog zou hebben ontvangen die vóór het moment van goedkeuring van de afspraken tussen [B.V. 1] en [houdstermaatschappij] nog van invloed zou kunnen zijn geweest op de verkoopprijs van de aandelen ITW., dergelijke informatie ná dat moment De Stichting niet meer kan ontheffen van de verplichtingen die voortvloeien uit de overeenkomst d.d. 14 november 2001. Hieruit volgt dat, door welke gedraging dan ook, de Raad van Commissarissen/De Stichting ten aanzien van de prijs waarvoor de aandelen ITW van de hand zijn gedaan in de tenlastegelegde periode niet meer ergens toe bewogen kon worden.

De verklaring van Raad van Bestuurslid [getuige 1] inhoudende dat zij bij de wetenschap van het onderhandelingsresultaat (lees: door medeverdachte [medeverdachte 1] op 7 februari 2002 behaald) nooit akkoord gegaan zou zijn met de verkoop van aandelen ITW voor de overeengekomen prijs, doet aan vorenstaand oordeel derhalve niet af. De Stichting zou immers alsdan evenmin ontheven zijn van de nakoming van de (contractuele) verplichtingen die voortvloeien uit de overeenkomst d.d. 14 november 2001.

De advocaat-generaal heeft bij requisitoir nog naar voren gebracht dat in de considerans van de overeenkomst (het hof begrijpt: overname-overeenkomst) van 21 maart 2002 opgenomen is dat partijen nog in onzekerheid verkeren over hun onderlinge rechtsbetrekking ter zake van de vordering van [B.V. 5]en dat deze vordering NLG 2.100.000,- bedraagt. Dit terwijl medeverdachte [medeverdachte 1] op 7 februari 2002 al overeenstemming had bereikt over een definitieve hoogte van de claim van NLG 500.000,-- en dat tussen verdachte [verdachte] en medeverdachte [medeverdachte 1] al overeenstemming was bereikt dat [verdachte] dan wel ITW het gehele risico van de claim zou dragen. Vorenstaande illustreert naar het oordeel van de advocaat-generaal dat [medeverdachte 1] door het verzwijgen van het onderhandelingsresultaat niet de belangen van De Stichting heeft behartigd.

Het hof constateert onder verwijzing naar hetgeen hierboven is overwogen, dat de considerans blijkens de tekst beoogt weer te geven hoe destijds de prijs tot stand is gekomen en een correcte weergave behelst van de afspraken die in november 2001 tussen [B.V. 1] en [houdstermaatschappij]zijn gemaakt over de destijds tot standgekomen verkoopprijs en de overname van de [B.V. 5]-claim door ITW.

Het hof is op grond van het hiervoor overwogene van oordeel dat verdachte [verdachte] moet worden vrijgesproken van het hem onder feit 2 primair en subsidiair is tenlastegelegde. Gelet hierop dient verdachte ook te worden vrijgesproken van feit 3. Niet bewezen kan immers worden dat er sprake is van een ten onrechte verrekend deel van de vordering van de [B.V. 5] via ITW.

Bewijsoverweging ten aanzien van feit 4

1.1. Aangifte inkomstenbelasting 2002

Aan verdachte wordt verweten dat hij over het belastingjaar 2002 opzettelijk de aangifte inkomstenbelasting onjuist of onvolledig heeft gedaan, waardoor er te weinig belasting zou zijn geheven. Het betreft allereerst het bedrag dat gemoeid ging met de huisvestingsbijdrage. Verdachte [verdachte] zou in verband met die bijdrage NLG 1.500.000,-- hebben genoten. Daarnaast heeft de verdenking betrekking op het veronderstelde voordeel dat verdachte [verdachte] zou hebben genoten uit de eerder in dit arrest omschreven beperking van de [B.V. 5]-claim.

1.2. Beoordeling

Overeenkomstig de rechtbank overweegt het hof dienaangaande als volgt.

Met betrekking tot de huisvestingsbijdrage heeft verdachte [verdachte] ter terechtzitting van de rechtbank verklaard dat er NLG 1.500.000,-- op een bankrekening van [B.V. 1] staat. Het hof heeft - anders dan het openbaar ministerie - geen reden om aan die verklaring te twijfelen.

Het hof heeft ten aanzien van feit 1 bewezen geacht dat verdachte zich schuldig heeft gemaakt aan het witwassen van voornoemd bedrag.

Op grond van het dossier is echter niet uitgesloten dat verdachte onder de gegeven omstandigheden het betreffende bedrag in zijn boekhouding/administratie dan wel in die van de aan hem gelieerde B.V.’s heeft opgenomen en dat hij dit bedrag in het kader van de vennootschapsbelasting naar de belastingdienst toe heeft verantwoord. Voor het hof is er, onder die omstandigheden geen aanleiding om het door ITW en vervolgens door [B.V. 1] verworven geldbedrag van NLG 1.500.000,-- aan te merken als loon uit dienstbetrekking of als resultaat uit overige werkzaamheden bij verdachte [verdachte] in persoon.

Nu het hof van oordeel is dat verdachte [verdachte] met betrekking tot (de beperking van) de [B.V. 5]-claim geen strafbare feiten heeft gepleegd, acht het hof niet bewezen dat hij op zijn aangifte inkomstenbelasting 2002 inkomsten heeft verzwegen die verband houden met (de beperking van) die claim.

Het hof spreekt verdachte dientengevolge vrij van het hem onder 4. tenlastegelegde.