Rb. Gelderland, 22-11-2024, nr. C/05/442771 / FZ RK 24-2558

De rechtbank neemt de volgende stukken mee in haar beoordeling:

De mondelinge behandeling met gesloten deuren heeft plaatsgevonden op 22 november 2024. Daarbij zijn gehoord:

Betrokkene verblijft met een rechterlijke machtiging in [accommodatie] in [woonplaats] . De rechterlijke machtiging is door de rechtbank op 9 juli 2024 afgegeven en deze geldt tot en met 9 januari 2025.

Voor betrokkene is mentorschap ingesteld. Daarnaast staat betrokkene onder bewind.

Het CIZ verzoekt de rechtbank een rechterlijke machtiging tot opname en verblijf voor de duur van één jaar te verlenen.

Betrokkene is het niet eens met het verzoek en concludeert tot afwijzing daarvan. Het verweerschrift en hetgeen de advocaat tijdens de mondelinge behandeling aanvullend naar voren heeft gebracht, laat zich als volgt samenvatten. Op basis van het dossier kan niet worden vastgesteld dat sprake is van een stoornis of een daarmee gelijkgestelde aandoening als bedoeld in de Wzd. Enkel de diagnose Korsakov is volgens betrokkene onvoldoende voor toepassing van de Wzd, omdat niet kan worden vastgesteld dat bij betrokkene sprake is van ‘significante beperkingen’ in de zin van artikel 1a 1 lid 1 sub a Besluit zorg en dwang. Volgens de advocaat van betrokkene moeten die significante beperkingen in het kader van Korsakov worden uitgelegd als executieve functiestoornissen. Volgens Stichting Dimence, waar betrokkene ook op een Korsakov-afdeling verbleef, zijn die executieve functiestoornissen bovendien een noodzakelijke voorwaarde voor de diagnose Korsakov. Bij betrokkene is daarvan geen sprake, althans is dat onvoldoende onderbouwd. Het ontbreken van executieve functiestoornissen is volgens betrokkene een contra-indicatie om de Wzd toe te passen. Ook is onvoldoende onderbouwd dat het ernstig nadeel voortvloeit uit de Korsakov en bijvoorbeeld niet – althans niet in overwegende mate – uit de alcoholverslaving of de borderline persoonlijkheidsstoornis. Verder is onvoldoende duidelijk geworden welke van de genoemde (mogelijke) stoornissen voorliggend is; de betwiste Korsakov of de onbetwiste borderline. De rechtbank kan daarom niet beoordelen welk wettelijk kader van toepassing zou moeten zijn.

Daarnaast is de medische verklaring niet op de juiste manier aangevuld. De door de rechtbank op 5 november 2024 aan de onafhankelijk arts gestelde vragen zijn in eerste instantie namelijk niet door hemzelf beantwoord, maar door de behandelaren van betrokkene. Zij zijn echter niet onafhankelijk ten opzichte van de behandeling van betrokkene. Daarom kunnen de door de behandelaren gegeven antwoorden niet worden aangemerkt als een aanvulling van de medische verklaring. De medische verklaring is, ook na aanvulling door de behandelaars, te summier om als grondslag te dienen voor een rechterlijke machtiging. Ook de bij het verweerschrift overgelegde rapportage (psychodiagnostisch onderzoek) van Atlant kan niet dienen als grondslag voor het oordeel of er sprake is van Korsakov. De bevindingen en conclusie in dit rapport zijn namelijk niet afkomstig van een psychiater of andere ter zake kundige arts als bedoeld in de Wzd.

De onafhankelijk arts die de medische verklaring heeft opgesteld heeft tijdens de mondelinge behandeling verklaard dat hij ook na het nieuwe diagnostisch onderzoek van Atlant bij zijn diagnose blijft. Ten tijde van het opstellen van de medische verklaring was hij nog niet bekend met de resultaten van het nader diagnostisch onderzoek vanuit Atlant. De resultaten van dit onderzoek passen echter bij zijn eerdere conclusie. Volgens hem is bij betrokkene sprake van Korsakov en een borderline stoornis en zijn de huidige behandelaars op een volgbare manier tot die diagnoses gekomen. Dat betrokkene tot op zekere hoogte goed in staat is om haar ADL uit te voeren heeft volgens hem ook te maken met de leeftijd van betrokkene. Daar staat echter tegenover dat zij niet in staat is om haar dag zelf te plannen of daarin structuur te brengen. Hij baseert dit mede op observaties op de afdeling van Atlant, die hem door medewerkers zijn verteld.

De GZ-psycholoog en behandelend specialist ouderengeneeskunde van Atlant geven – gevraagd naar de discrepantie tussen de diagnostiek bij Tactus en Atlant enerzijds en Dimence anderzijds – aan dat Dimence in afwijking van de landelijke standaard Diagnose Korsakov de executieve functiestoornissen als noodzakelijk onderdeel zien voor de diagnose Korsakov. Zij wijzen erop dat in die standaard staat dat er onvoldoende wetenschappelijke grond is om executieve functiestoornissen als een bindend element van het syndroom van Korsakov op te vatten. het ongebruikelijk om van die standaard af te wijken. De executieve functies laten zich het best beschrijven als een paraplubegrip voor de algehele aansturende capaciteit van de cognitieve functies, zoals het aansturen van het eigen gedrag, het starten van dat gedrag en het plannen van gedrag. Bijvoorbeeld het doorlopen van alle stappen die nodig zijn om een maaltijd te bereiden en het in staat zijn om daarin fouten te detecteren en die zo nodig te herstellen. Op een meer abstract niveau zijn de executieve functies nodig om overzicht te houden over de richting van iemands leven. Een stoornis in die executieve functies komt veel voor bij het syndroom van Korsakov, maar is niet altijd goed detecteerbaar, omdat het moeilijk te vangen is in neuropsychologisch onderzoek.

Uit zowel het onderzoek van Tactus als dat van Atlant valt te concluderen dat er bij betrokkene wel sprake is van executieve functieproblemen op gedragsniveau, daargelaten dat een stoornis in het executief functioneren in engere zin geen voorwaarde is voor de diagnose Korsakov. In het geval van betrokkene uit zich dat vooral in het regieverlies dat zij ten aanzien van haar leven en haar gezondheid heeft geleden. Het deel van het brein dat betrokkene moest helpen om die regie te behouden is aangetast door jarenlang overmatig alcoholgebruik. Dit heeft zich onder meer geuit in herhaaldelijke terugvallen in dat gebruik, zodra er geen toezicht meer was op betrokkene. Zij is ook meerdere keren opgenomen wegens lichamelijke gezondheidsschade. Ten aanzien van het ernstig nadeel is het inderdaad zo dat de diverse stoornissen zich op verschillende manieren (subtiel) kunnen uiten en dat het individuele aandeel van die stoornissen vanwege de voorgeschiedenis moeilijk te onderscheiden is. Er ligt echter hoe dan ook een groot risico op ernstig nadeel, met name op het lichamelijke letsel, wat zich al meerdere keren heeft verwezenlijkt, omdat betrokkene terugviel. Dat heeft vermoedelijk te maken met de alcoholverslaving, maar wordt ook veroorzaakt door het niet op de lange termijn kunnen houden van regie over het eigen leven. Omdat dit deel van het brein is aangedaan is er een groot risico op herhaling en daar moet betrokkene tegen beschermd worden.

De mentor van betrokkene geeft aan dat voor haar het vertrekpunt steeds de wens van betrokkene is. Betrokkene wil graag naar huis en wil graag meer autonomie in haar leven. De mentor heeft de mogelijkheden om aan die wens tegemoet te komen daarom goed onderzocht. Er zijn verschillende organisaties, waaronder Tactus en Dimence, benaderd met de vraag of er voor betrokkene, gelet op haar diagnose, ambulante begeleiding kan worden geboden. Er volgde telkens afwijzing omdat dergelijke ambulante begeleiding in deze context van Korsakov en comorbiditeit niet gegeven kan worden. Daarbij speelt ook een rol dat er een eigen steunsysteem nodig is en dat heeft betrokkene onvoldoende. Voor zover dat er is, zijn er ten aanzien van haar partner ook negatieve signalen over relationeel geweld.

De mentor wijst ook op het verloop van incidenten en opnames in de periode van 2019 tot en met 2024, zoals dat ook volgt uit het psychodiagnostisch rapport van Atlant. In 2019 volgde aanvankelijk uit neuropsychologisch onderzoek van Dimence dat geen sprake was van stoornissen in de hersenfuncties. In 2021 volgde echter een delier vanwege een alcoholonthoudingsinsult en enkele opnames bij Tactus, gevolgd door nog een alcoholonthoudingsinsult in 2022. In 2023 volgde tweemaal een Wernicke encefalopathie en een opname bij Dimence. Bij die opname werden bij betrokkene geheugenproblemen geconstateerd, maar tot uitgebreid neuropsychologisch onderzoek kwam het niet, omdat betrokkene tegen het advies naar huis vertrok. Na de tweede Wernicke encefalopathie is betrokkene opgenomen bij Tactus, waar de diagnose Korsakov is gesteld. Vervolgens is nog een gesprek met Dimence geweest, waar zij weliswaar dezelfde problematiek zagen, maar het niet als Korsakov labelden. Sinds de opname bij Atlant op de Korsakov-afdeling zijn de bevindingen van Tactus onderschreven en bevestigd door nieuw psychodiagnostisch onderzoek. Ook herkent de mentor in het contact met betrokkene het gedrag dat door de deskundigen als typerend voor Korsakov wordt beschouwd. Betrokkene heeft van veel zaken nog veel kennis maar de uitdagingen zitten in het overzicht, geheugen en de planning. De mentor hoopt dat voor betrokkene tegemoet kan worden gekomen aan haar wens om meer autonoom te kunnen leven, maar dan wel binnen de veilige kaders van de opname bij Atlant. Er zijn binnen Atlant ook appartementen, waar zij grotendeels een autonoom leven kan leiden, met eigen regie voor zover mogelijk.

De rechtbank:

verleent een machtiging tot opname en verblijf voor [naam betrokkene] , geboren op [geboortedatum] 1978 in [geboorteplaats] ;

bepaalt dat deze machtiging geldt tot en met 22 november 2025.

Tegen deze beschikking staat het rechtsmiddel van cassatie open.