HvJ EU, 24-06-2025, nr. C-351/23

In de eerste plaats zij eraan herinnerd dat het beschermingsstelsel van richtlijn 93/13 berust op de gedachte dat de consument zich tegenover de kredietverstrekker in een zwakke onderhandelingspositie bevindt en over minder informatie dan deze laatste beschikt (arrest van 17 mei 2022, Ibercaja Banco, C-600/19, EU:C:2022:394, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In dit verband en om het in artikel 38 van het Handvest neergelegde hoge niveau van consumentenbescherming te waarborgen, moet de nationale rechter, zelfs ambtshalve, toetsen of een contractueel beding dat binnen de werkingssfeer van richtlijn 93/13 valt, oneerlijk is en aldus het gebrek aan evenwicht tussen de consument en de verkoper compenseren zodra hij over de daartoe noodzakelijke gegevens, feitelijk en rechtens, beschikt (arresten van 21 december 2016, Gutiérrez Naranjo e.a., C-154/15, C-307/15 en C-308/15, EU:C:2016:980, punt 58, en 9 november 2023, Všeobecná úverová banka, C-598/21, EU:C:2023:845, punt 74 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Overeenkomstig artikel 6, lid 1, van deze richtlijn, dat bepaalt dat oneerlijke bedingen de consument niet binden, zijn nationale rechterlijke instanties tevens verplicht om de toepassing van die bedingen buiten toepassing te laten opdat zij geen dwingende gevolgen hebben voor de consument, tenzij de consument zich daartegen verzet [zie in die zin arresten van 26 maart 2019, Abanca Corporación Bancaria en Bankia, C-70/17 en C-179/17, EU:C:2019:250, punt 52, en 15 juni 2023, Getin Noble Bank (Opschorting van de uitvoering van een kredietovereenkomst), C-287/22, EU:C:2023:491, punt 37].

Artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13, gelezen in samenhang met de vierentwintigste overweging ervan, verplicht de lidstaten om te voorzien in doeltreffende en geschikte middelen om een eind te maken aan het gebruik van oneerlijke bedingen in overeenkomsten tussen consumenten en verkopers (zie in die zin arresten van 14 juni 2012, Banco Español de Crédito, C-618/10, EU:C:2012:349, punt 68, en 17 mei 2022, Ibercaja Banco, C-600/19, EU:C:2022:394, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

De verplichting voor de lidstaten om de doeltreffendheid te waarborgen van de rechten die de justitiabelen aan het Unierecht ontlenen — met name voor de rechten die voortvloeien uit richtlijn 93/13 —, impliceert dat moet worden gezorgd voor een effectieve rechterlijke bescherming, welk vereiste is bevestigd in artikel 7, lid 1, van die richtlijn en tevens is neergelegd in artikel 47 van het Handvest. Dat vereiste geldt onder meer voor de vaststelling van de procedureregels betreffende rechtsvorderingen die op dergelijke rechten zijn gebaseerd (arresten van 17 mei 2022, SPV Project 1503 e.a., C-693/19 en C-831/19, EU:C:2022:395, punt 61 en aldaar aangehaalde rechtspraak, 17 mei 2022, Impuls Leasing România, C-725/19, EU:C:2022:396, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak, en 17 mei 2022, Unicaja Banco, C-869/19, EU:C:2022:397, punt 29 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Eveneens zij eraan herinnerd dat, gelet op de aard en het gewicht van het openbare belang waarop de door richtlijn 93/13 aan de consument verzekerde bescherming berust, artikel 6, lid 1, ervan moet worden beschouwd als een norm die gelijkwaardig is aan de nationale regels die in de interne rechtsorde als regels van openbare orde gelden (arresten van 6 oktober 2009, Asturcom Telecomunicaciones, C-40/08, EU:C:2009:615, punt 52, en 17 mei 2022, Unicaja Banco, C-869/19, EU:C:2022:397, punt 24). Artikel 7, lid 1, van deze richtlijn houdt eveneens rechtstreeks verband met dit openbare belang (zie in die zin arrest van 21 december 2016, Gutiérrez Naranjo e.a., C-154/15, C-307/15 en C-308/15, EU:C:2016:980, punt 56).

Wat met name de procedures van gedwongen executie betreft, heeft het Hof zich herhaaldelijk en rekening houdend met de vereisten van artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13 uitgesproken over de manier waarop de nationale rechter de door consumenten aan deze richtlijn ontleende rechten binnen dergelijke procedures moet verzekeren.

Bij gebreke van harmonisatie van die procedures zijn de desbetreffende regels krachtens het beginsel van hun procesrechtelijke autonomie daarom een zaak van de interne rechtsorde van de lidstaten. Deze regels moeten evenwel aan twee voorwaarden voldoen, namelijk niet ongunstiger zijn dan die welke voor soortgelijke situaties naar nationaal recht gelden (gelijkwaardigheidsbeginsel) en de uitoefening van de door het Unierecht aan de consument verleende rechten in de praktijk niet onmogelijk of uiterst moeilijk maken (doeltreffendheidsbeginsel) (zie in die zin met name arrest van 26 juni 2019, Addiko Bank, C-407/18, EU:C:2019:537, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat het doeltreffendheidsbeginsel betreft, dat als enige is genoemd door de verwijzende rechter, moet erop worden gewezen dat ieder geval waarin de vraag rijst of een nationale procedureregel de toepassing van het Unierecht onmogelijk of uiterst moeilijk maakt, moet worden onderzocht rekening houdend met de plaats van die regel in de gehele procedure en van het verloop en de bijzondere kenmerken ervan, tezamen met, zo nodig, de beginselen die aan het nationale stelsel van rechtspleging ten grondslag liggen, zoals de bescherming van de rechten van de verdediging, het rechtszekerheidsbeginsel en het goede verloop van de procedure. Evenwel kunnen de specifieke kenmerken van procedures geen factor vormen die de rechtsbescherming die consumenten op grond van richtlijn 93/13 dient toe te komen, mag doorkruisen (arrest van 17 mei 2022, Impuls Leasing România, C-725/19, EU:C:2022:396, punt 45 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het Hof heeft bovendien geoordeeld dat de inachtneming van het doeltreffendheidsbeginsel evenwel niet zodanig ver kan worden doorgetrokken dat de totale passiviteit van de betrokken consument wordt verholpen (arrest van 17 mei 2022, Unicaja Banco, C-869/19, EU:C:2022:397, punt 28 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Eveneens heeft het Hof benadrukt dat het van belang is om in het nationale recht in de mogelijkheid te voorzien om een rechter te verzoeken het oneerlijke karakter van een contractueel beding te beoordelen vóór de afronding van een procedure van gedwongen executie die is gebaseerd op de overeenkomst waarin een dergelijk beding is opgenomen. Het Hof heeft aldus geoordeeld dat wanneer een dergelijke procedure eindigt vóór de uitspraak van de rechter ten gronde waarbij het oneerlijke karakter van het aan de gedwongen executie ten grondslag liggende contractueel beding wordt vastgesteld en die procedure dus nietig wordt verklaard, een dergelijke uitspraak de consument — in strijd met het bepaalde in artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13 — slechts bescherming achteraf biedt in de vorm van schadeloosstelling, die in de regel onvolledig en ontoereikend is en geen passend of doeltreffend middel vormt om een einde te maken aan het gebruik van dat beding (zie in die zin arresten van 14 maart 2013, Aziz, C-415/11, EU:C:2013:164, punt 60, en 17 mei 2022, Impuls Leasing România, C-725/19, EU:C:2022:396, punt 55 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Ter verzekering van de doeltreffendheid van de door richtlijn 93/13 beoogde bescherming heeft het Hof het belang benadrukt van de bevoegdheid van de aangezochte nationale rechter om voorlopige maatregelen te treffen waarmee een onrechtmatige procedure van gedwongen executie kan worden geschorst of verhinderd. Dat is in het bijzonder het geval wanneer het gaat om een gedwongen executie op een hypothecair onderpand die kan leiden tot de uitzetting van de consument en zijn gezin uit de gezinswoning, aangezien het recht op eerbiediging van de woning een door artikel 7 van het Handvest gewaarborgd grondrecht is waarmee die rechter bij de uitvoering van deze richtlijn rekening moet houden (zie in die zin arrest van 9 november 2023, Všeobecná úverová banka, C-598/21, EU:C:2023:845, punt 85 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In de tweede plaats zij eraan herinnerd dat het volgens vaste rechtspraak in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof de taak is van het Hof om de nationale rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan deze het bij hem aanhangige geding kan beslechten. Daartoe dient het Hof de voorgelegde vragen indien nodig te herformuleren. De omstandigheid dat een nationale rechter bij de formulering van een prejudiciële vraag formeel heeft gerefereerd aan bepaalde voorschriften van het Unierecht, staat er niet aan in de weg dat het Hof die rechter alle uitleggingsgegevens verschaft die nuttig kunnen zijn voor de beslechting van de zaak die bij hem aanhangig is, ongeacht of daar in de vragen naar wordt verwezen. Het staat in dit verband aan het Hof om uit alle door de verwijzende verschafte gegevens, en met name uit de motivering van de verwijzingsbeslissing, de elementen van het Unierecht te putten die, gelet op het voorwerp van het geding, uitlegging behoeven. Teneinde de rechterlijke instantie die een prejudiciële vraag heeft voorgelegd, een bruikbaar antwoord te geven, kan het Hof ook bepalingen van het Unierecht in aanmerking nemen waarvan de nationale rechter in de formulering van zijn vraag geen melding heeft gemaakt (arresten van 20 maart 1986, Tissier, 35/85, EU:C:1986:143, punt 9, en 6 maart 2025, ONB e.a., C-575/23, EU:C:2025:141, punt 57).

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13, gelezen in het licht van de artikelen 7 en 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat zij van toepassing zijn op een gerechtelijke procedure waarbij, ten eerste, tegen een consument een vordering tot ontruiming is ingesteld door een vennootschap die in het kader van een buitengerechtelijke executie op een hypothecair onderpand dat de consument tot zekerheid in handen heeft gesteld van een professionele kredietgever, de eigendom heeft verkregen van een onroerend goed dat die consument gebruikt als gezinswoning en, ten tweede, de consument bij een reconventionele vordering de rechtmatigheid betwist van de eigendomsoverdracht van dat goed aan de begunstigde vennootschap, die heeft plaatsgevonden ondanks het feit dat er op het moment van de overdracht nog een gerechtelijke procedure tot staking van de gedwongen executie aanhangig was op grond dat de overeenkomst die aan de executie ten grondslag ligt oneerlijke bedingen bevat, en de begunstigde vennootschap vooraf door die consument van het bestaan van die procedure op de hoogte is gesteld.

Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat, om te bepalen of richtlijn 93/13 met succes kan worden ingeroepen in een procedure die bij een nationale rechter aanhangig is, het voorwerp van die procedure en het specifieke karakter van het geding waarvan zij deel uitmaakt, moeten worden onderzocht (zie in die zin arrest van 7 december 2017, Banco Santander, C-598/15, EU:C:2017:945, punten 39, 42 en 49).

Uit die rechtspraak volgt ook dat de bepalingen van richtlijn 93/13 niet met succes kunnen worden ingeroepen indien er geen onderling overeenstemmende aanwijzingen zijn dat de hypothecaire leningsovereenkomst die het voorwerp van een procedure van buitengerechtelijke executie heeft gevormd, mogelijk een oneerlijk beding bevat (zie in die zin arrest van 7 december 2017, Banco Santander, C-598/15, EU:C:2017:945, punt 48).

Wat in de eerste plaats het voorwerp van de procedure betreft, heeft het Hof geoordeeld dat artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13 in beginsel niet met succes kunnen worden ingeroepen in een geding dat niet betrekking heeft op de procedure van gedwongen executie op het hypothecaire onderpand uit de leningsovereenkomst tussen een consument en een verkoper, maar op de bescherming van de zakelijke rechten verbonden aan de eigendom die de verkoper in het kader van een openbare verkoop rechtmatig heeft verkregen (zie in die zin arrest van 7 december 2017, Banco Santander, C-598/15, EU:C:2017:945, punten 44 en 47).

In dergelijke omstandigheden dreigt immers de rechtszekerheid van gevestigde eigendomsbetrekkingen te worden aangetast indien wordt toegestaan dat de schuldenaar die een hypotheek heeft afgesloten voor een onroerende zaak, aan de verkrijger van die zaak excepties tegenwerpt die zijn ontleend aan de hypothecaire leningsovereenkomst ten aanzien waarvan die verkrijger mogelijkerwijze een derde is (zie in die zin arrest van 7 december 2017, Banco Santander, C-598/15, EU:C:2017:945, punt 45).

Het Hof oordeelde ook dat in de situatie waarin de hypothecaire executoriale procedure is beëindigd en de eigendomsrechten van een onroerende zaak zijn overgedragen aan een derde, de rechter niet meer ambtshalve of op verzoek van de consument kan overgaan tot een toetsing van het oneerlijke karakter van contractuele bedingen die zou leiden tot nietigverklaring van de handelingen waarbij de eigendom is overgedragen, en dus de rechtszekerheid van die eigendomsoverdracht, waarvan de rechtmatigheid niet werd betwist, ter discussie zou stellen (zie in die zin arrest van 17 mei 2022, Ibercaja Banco, C-600/19, EU:C:2022:394, punt 57).

In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat het hoofdgeding niettemin betrekking heeft op twee vorderingen die een ander juridisch voorwerp hebben dan de vorderingen die aan de orde waren in de zaken die hebben geleid tot de in de punten 65 tot en met 67 van het onderhavige arrest genoemde arresten. Ten eerste is bij de verwijzende rechter een vordering aanhangig gemaakt die ertoe strekt verweerders in het hoofdgeding uit hun gezinswoning te zetten. Die vordering is ingesteld door verzoekster in het hoofdgeding, in het kader van de uitoefening van de prerogatieven die haar zijn verleend door het eigendomsrecht dat zij na de buitengerechtelijke openbare verkoop van die woning heeft verworven.

Ten tweede heeft dat geschil betrekking op een reconventionele vordering waarmee verweerders in het hoofdgeding de rechtmatigheid van de eigendomsoverdracht van die woning aan verzoekster in het hoofdgeding betwisten op grond dat de wet inzake vrijwillige openbare verkoop niet voldoet aan het vereiste van effectieve rechterlijke bescherming, dat opnieuw is bevestigd in artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13 en tevens is neergelegd in artikel 47 van het Handvest. Verweerders betogen dat deze wet het mogelijk heeft gemaakt dat de gedwongen executie van het betrokken hypothecaire onderpand wordt voortgezet, terwijl een verzoek om voorlopige maatregelen bij een rechter aanhangig is met het oog op de opschorting van die gedwongen executie. Zoals in de punten 37 en 46 van het onderhavige arrest is vermeld, is de verwijzende rechter van oordeel dat verzoekster in het hoofdgeding naar Slowaaks recht bevoegd is om zich in het kader van een dergelijke reconventionele vordering te verdedigen.

Anders dan in het geding dat aan de orde was in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 7 december 2017, Banco Santander (C-598/15, EU:C:2017:945), heeft het hoofdgeding dus niet alleen betrekking op de bescherming van het zakelijke eigendomsrecht dat na de openbare verkoop van een onroerend goed is verkregen, maar ook op de voorwaarden waaronder de procedure van gedwongen executie op het hypothecaire onderpand, heeft kunnen leiden tot de overdracht van die rechten aan de begunstigde vennootschap.

In het kader van hun reconventionele vordering voeren verweerders in het hoofdgeding immers geen gronden tot nietigheid van die overeenkomst of bepaalde daarin opgenomen bedingen aan tegen de koper van het onroerend goed — die geen partij is bij de hypothecaire leningsovereenkomst betreffende dat goed —, maar betwisten zij de rechtmatigheid zelf van de eigendomsoverdracht van dat goed aan die koper.

Wat in de tweede plaats de specifieke kenmerken betreft van het geding in het kader waarvan de procedure is ingeleid, blijkt uit de rechtspraak dat het Hof reeds rekening heeft gehouden met het feit dat de betrokken consument tijdens de procedure van gedwongen executie op een hypothecair onderpand de mogelijkheid had om zich tegen die procedure te verzetten of de opschorting ervan te vragen op grond dat een oneerlijk beding afbreuk had gedaan aan de leningsovereenkomst waarop die zekerheid betrekking had, en met de vraag of die consument van dergelijke rechtswegen gebruik had gemaakt (zie in die zin arrest van 7 december 2017, Banco Santander, C-598/15, EU:C:2017:945, punt 49).

In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13 niet van toepassing zijn op een geschil dat betrekking heeft op de bescherming van de zakelijke rechten die de verkrijger van een onroerend goed rechtmatig heeft verworven, wanneer deze rechten zijn overgedragen zonder dat de consument gebruik heeft gemaakt van de rechtswegen die in die context voor hem openstonden (zie in die zin arrest van 7 december 2017, Banco Santander, C-598/15, EU:C:2017:945, punt 50).

In een situatie als die in het hoofdgeding kan de houding van de consument wat de buitengerechtelijke procedure van gedwongen executie betreft daarentegen niet als volledig passief worden aangemerkt. Integendeel, ten eerste hebben verweerders in het hoofdgeding een vordering ingesteld om de voortzetting van die procedure te staken, en hebben zij daarbij tevens een verzoek om voorlopige maatregelen ingediend met het oog op opschorting van die procedure. Volgens de verwijzende rechter was deze voorziening in rechte de enige manier om zich tegen de uitvoering van een buitengerechtelijke openbare verkoop te verzetten.

Onder voorbehoud van de door die rechter te verrichten beoordeling kan het feit dat verweerders in het hoofdgeding na de betrokken openbare verkoop afstand van instantie hebben gedaan, niet afdoen aan de vaststelling dat deze verweerders niet passief zijn gebleven. Zoals uit de verwijzingsbeslissing blijkt, strekte die vordering er namelijk toe de bank te gelasten af te zien van executie op het betrokken hypothecaire onderpand bij wege van een buitengerechtelijke openbare verkoop, en omvatte deze tevens een verzoek tot opschorting van die executoriale procedure. Verweerders in het hoofdgeding konden dus redelijkerwijs aannemen dat de vordering zonder voorwerp was geraakt nadat de openbare verkoop had plaatsgevonden, aangezien een rechter op dat moment geen uitspraak meer kon doen om de executie op dat onderpand te staken of te schorsen.

Bovendien is het juist dat verweerders in het hoofdgeding, zoals verzoekster in het hoofdgeding en de Slowaakse regering betogen, geen vordering tot nietigverklaring van die verkoop hebben ingesteld op grond van § 21, lid 2, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop. Om te beginnen zij opgemerkt dat, volgens de toelichting van de verwijzende rechter, de nietigverklaring van een vrijwillige openbare verkoop op grond van deze bepaling slechts op drie gronden kan worden gevorderd, en dat de onrechtmatigheid van bedingen in een door een consument gesloten kredietovereenkomst daar niet onder valt. Daarnaast heeft de Slowaakse regering verwezen naar twee beslissingen van de Najvyšší súd van 2022 volgens welke de bescherming tegen oneerlijke bedingen in consumentenovereenkomsten onder de in die bepaling genoemde nietigheidsgronden van een buitengerechtelijke openbare verkoop valt. Gelet op het antwoord van de verwijzende rechter op het hem ter zake gerichte verzoek om verduidelijking, dat in de punten 41 en 42 van het onderhavige arrest is uiteengezet, kon van een gemiddelde consument, die wordt gedefinieerd als normaal geïnformeerd en redelijk omzichtig en oplettend [arrest van 4 juli 2024, Caixabank e.a. (Transparantietoetsing in een collectieve vordering), C-450/22, EU:C:2024:577, punt 48 en aldaar aangehaalde rechtspraak], evenwel niet worden verwacht dat hij vooruitliep op de uitlegging die de Najvyšší súd vijf jaar na de in het hoofdgeding aan de orde zijnde verkoop heeft gegeven aan § 21, lid 2, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop. Het staat evenwel aan de verwijzende rechter om ter zake de nodige verificaties te verrichten.

Ten tweede wijst de verwijzende rechter erop dat verweerders in het hoofdgeding op de tweede zitdag van de openbare verkoop van het betrokken onroerend goed verzoekster in het hoofdgeding en de veilingmeester in kennis hebben gesteld van het lopende verzoek om voorlopige maatregelen tot opschorting van de gedwongen executie op het betrokken hypothecaire onderpand. Hoewel verzoekster in haar schriftelijke opmerkingen betwist dat zij van het bestaan van dit verzoek in kennis is gesteld, dient eraan te worden herinnerd dat in het kader van de procedure die is neergelegd in artikel 267 VWEU, die is gebaseerd op een duidelijke afbakening van de taken van de nationale rechterlijke instanties en het Hof, elke beoordeling van de feiten van de zaak tot de bevoegdheid van de nationale rechter behoort (arrest van 19 december 2024, Rustrans, C-392/23, EU:C:2024:1052, punt 38 en aldaar aangehaalde rechtspraak), zodat het Hof door die beoordeling is gebonden.

Evenzo staat het uitsluitend aan de verwijzende rechter om bij de beslechting ten gronde van het hoofdgeding vast te stellen of uit de omstandigheden waarin de in het hoofdgeding aan de orde zijnde openbare verkoop heeft plaatsgevonden en die volgens hem verontrustend zijn — met name gelet op het feit dat de begunstigde vennootschap die actief is op het gebied van kredietverlening en het beheer en onderhoud van onroerende goederen, was ingelicht dat er bij een rechter een procedure aanhangig was tot vaststelling van het oneerlijke karakter van het beding betreffende vervroegde opeisbaarheid dat aan die verkoop ten grondslag lag —, kan worden afgeleid dat die vennootschap bij die verkoop te kwader trouw heeft gehandeld. Indien dat het geval is, moet hij daaruit de gevolgen trekken die het nationale recht verbindt aan de kwade trouw met betrekking tot de rechtmatigheid van die verkoop.

In de derde en de laatste plaats moet in overeenstemming met de in punt 64 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak worden opgemerkt dat er volgens de verwijzende rechter op de datum van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde openbare verkoop onderling overeenstemmende aanwijzingen bestonden dat de overeenkomst, die ten grondslag ligt aan de gedwongen executie op het betrokken hypothecaire onderpand mogelijk een oneerlijk beding bevatte. Zoals blijkt uit punt 33 van het onderhavige arrest, betwijfelt deze rechter immers of het beding inzake vervroegde opeisbaarheid dat tot die gedwongen executie heeft geleid, in overeenstemming is met het transparantievereiste.

Uit het voorgaande volgt dat verweerders in het hoofdgeding, anders dan in de zaak die heeft geleid tot het arrest van 7 december 2017, Banco Santander (C-598/15, EU:C:2017:945), niet passief zijn gebleven in het kader van de buitengerechtelijke procedure van gedwongen executie, maar dat zij integendeel gebruik hebben gemaakt van de rechtswegen waarin het Slowaakse recht voorziet om zich tegen die executie te verzetten, en de personen op wie die executie betrekking had van hun gerechtelijke stappen in kennis hebben gesteld. Deze procedure is echter voortgezet en heeft tot de openbare verkoop van hun gezinswoning geleid, zonder enige rechterlijke toetsing van de grondslag van de schuldvordering waarvan de bank betaling vorderde, en dit ondanks het feit dat er onderling overeenstemmende aanwijzingen bestonden dat het beding inzake vervroegde opeisbaarheid dat aan die executie ten grondslag lag, mogelijk oneerlijk was.

In het kader van een geding dat wordt gekenmerkt door al deze omstandigheden, vereist de volle werking van de bescherming die door richtlijn 93/13 aan de consument is verleend en het door artikel 47 van het Handvest gewaarborgde recht op een doeltreffende voorziening in rechte, dat de betrokken consumenten zich in het kader van een reconventionele vordering zoals die in het hoofdgeding, kunnen beroepen op artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van deze richtlijn om de rechtmatigheid van de eigendomsoverdracht van het betrokken onroerend goed op de begunstigde vennootschap te betwisten.

Uit het voorgaande volgt namelijk dat in die omstandigheden de bescherming van de rechtszekerheid van de reeds aan een derde verrichte eigendomsoverdracht, waarnaar het Hof heeft verwezen in de context van de zaken die hebben geleid tot de arresten van 7 december 2017, Banco Santander (C-598/15, EU:C:2017:945), en 17 mei 2022, Ibercaja Banco (C-600/19, EU:C:2022:394), niet als absoluut kan worden beschouwd.

Derhalve moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13, gelezen in het licht van de artikelen 7 en 47 van het Handvest aldus moeten worden uitgelegd dat zij van toepassing zijn op een gerechtelijke procedure waarbij, ten eerste, tegen een consument een vordering tot ontruiming is ingesteld door een vennootschap die in het kader van een buitengerechtelijke executie op een hypothecair onderpand dat de consument tot zekerheid in handen heeft gesteld van een professionele kredietgever, de eigendom heeft verkregen van een onroerend goed dat die consument gebruikt als gezinswoningen, ten tweede, de consument bij een reconventionele vordering de rechtmatigheid betwist van de eigendomsoverdracht van dat goed aan de begunstigde vennootschap, die heeft plaatsgevonden ondanks het feit dat er op het moment van de overdracht nog een gerechtelijke procedure tot staking van de gedwongen executie aanhangig was op grond dat de overeenkomst die aan de executie ten grondslag ligt oneerlijke bedingen bevat, en de begunstigde vennootschap vooraf door die consument van het bestaan van die procedure op de hoogte is gesteld. Dit is het geval mits er op het moment van de betrokken verkoop onderling overeenstemmende aanwijzingen bestonden dat die bedingen mogelijk oneerlijk waren, en dat de consument gebruik heeft gemaakt van de rechtswegen waarvan kon worden verwacht dat een gemiddelde consument ze zou instellen, teneinde die bedingen door een rechter te laten toetsen.

Met zijn tweede vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13, gelezen in het licht van de artikelen 7 en 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan een buitengerechtelijke procedure van gedwongen executie op een hypothecair onderpand dat een consument tot zekerheid in handen heeft gesteld van een professionele kredietgever en dat hij als gezinswoning gebruikt, wordt voortgezet ondanks het feit dat er een verzoek om voorlopige maatregelen tot opschorting van die executie aanhangig is, en die regeling bovendien niet in de mogelijkheid voorziet om de nietigheid van die executie te vorderen wegens de oneerlijkheid van bedingen in de overeenkomst die aan die executie ten grondslag ligt.

In dit verband moet — zoals in punt 57 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht — ieder geval waarin de vraag rijst of een nationale procesregel de toepassing van het Unierecht onmogelijk of uiterst moeilijk maakt, worden onderzocht, met name rekening houdend met de plaats van die regel in de gehele procedure, het verloop en de bijzondere kenmerken ervan.

Zoals blijkt uit de verwijzingsbeslissing, biedt de wet inzake vrijwillige openbare verkoop — waarvan de verwijzende rechter de verenigbaarheid met richtlijn 93/13 in twijfel trekt — een professionele kredietgever de mogelijkheid om een zakelijk zekerheidsrecht ten uitvoer te leggen op basis van een kredietovereenkomst zonder voorafgaande tussenkomst van een rechter om de grondslag van de betrokken vordering na te gaan, ook wanneer het gaat om een hypotheek op de gezinswoning van een consument.

Hoewel richtlijn 93/13 op zichzelf niet in de weg staat aan buitengerechtelijke procedures van gedwongen executie die worden gevoerd door andere instanties dan rechterlijke instanties en waarbij consumenten niet kunnen aanvoeren dat de overeenkomst die aan de betrokken executoriale procedure ten grondslag ligt, oneerlijke bedingen bevat (zie naar analogie met betrekking tot de rol die kan worden toebedeeld aan de notaris op het gebied van toetsing van oneerlijke contractbedingen, arrest van 1 oktober 2015, ERSTE Bank Hungary, C-32/14, EU:C:2015:637, punten 47, 48 en 65), moeten de lidstaten de consumenten niettemin passende en doeltreffende rechtswegen ter beschikking stellen om te waarborgen dat zij niet door dergelijke bedingen worden gebonden.

Er zij echter ook aan herinnerd dat het Hof met betrekking tot de wet inzake vrijwillige openbare verkoop heeft geoordeeld dat richtlijn 93/13 zich verzet tegen een nationale regeling op grond waarvan een verkoper, bij de toepassing van een beding inzake vervroegde opeisbaarheid in een consumentenkredietovereenkomst, de uit hoofde van dat beding verschuldigde bedragen kan invorderen door de verkoop van de gezinswoning van de consument buiten elke gerechtelijke procedure om (zie in die zin arrest van 9 november 2023, Všeobecná úverová banka, C-598/21, EU:C:2023:845, punten 84 en 90).

In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat een consument, om zich te verzetten tegen een buitengerechtelijke openbare verkoop en om zich te beroepen op een mogelijk oneerlijk beding in de overeenkomst die aan die verkoop ten grondslag ligt, een gerechtelijke procedure moet instellen in het kader waarvan hij bij wijze van voorlopige maatregel ook om opschorting van de verkoop kan verzoeken tot de uitspraak op het beroep ten gronde. Uit § 19, lid 1, onder b), tweede volzin, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop volgt echter dat de veilingmeester alleen van de verkoop moet afzien indien een rechter een voorlopige maatregel in die zin heeft toegepast.

Zoals blijkt uit de situatie in het hoofdgeding, maakt die bepaling het mogelijk om de gedwongen executie voort te zetten, ondanks het feit dat een verzoek om voorlopige maatregelen, dat met het oog op de opschorting van die executie is ingediend, aanhangig is bij een rechter, wat aldus kan leiden tot de overdracht van het eigendomsrecht op een onroerend goed — zelfs wanneer het gaat om de gezinswoning van de consument — voordat die rechter uitspraak heeft gedaan op dat verzoek en hoewel er onderling overeenstemmende aanwijzingen zijn dat de overeenkomst die aan de gedwongen executie ten grondslag ligt, mogelijk een oneerlijk beding bevat.

Hoewel de rechter op grond van § 325 van het wetboek van burgerlijke rechtsvordering voorlopige maatregelen — zoals de opschorting van een buitengerechtelijke openbare verkoop — kan gelasten, moet bijgevolg worden vastgesteld dat dit rechtsmiddel de consument geen daadwerkelijke mogelijkheid lijkt te bieden om vóór die verkoop de potentieel oneerlijke bedingen van de overeenkomst die ten grondslag ligt aan de betrokken executie te laten toetsen, of deze ten minste prima facie te laten toetsen in het kader van een verzoek om voorlopige maatregelen, ook al is de toekenning van een dergelijke maatregel noodzakelijk om de doeltreffendheid van de beslissing op het beroep ten gronde te waarborgen.

Zoals blijkt uit de in punt 59 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak, vereist artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13 in dit verband dat de consument niet verstoken blijft van een daadwerkelijke mogelijkheid om opschorting te verkrijgen van een executoriale procedure die is ingeleid op grond van een executoriale titel die is gebaseerd op een contractueel beding waarvan de geldigheid in rechte wordt betwist wegens het oneerlijke karakter ervan, aangezien de beslissing op het beroep ten gronde waarbij het oneerlijke karakter van dat beding wordt vastgesteld, zonder een dergelijke opschorting, de consument slechts bescherming achteraf biedt die uitsluitend in schadevergoeding bestaat en die onvolledig en ontoereikend is en derhalve geen geschikt en doeltreffend middel vormt om een einde te maken aan het gebruik van dat beding.

Dit vereiste is des te meer gerechtvaardigd, zoals blijkt uit de in punt 60 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak, wanneer, zoals in het hoofdgeding, de procedure van gedwongen executie betrekking heeft op de woning van de consument en zijn gezin, waarvan de bescherming valt onder het door artikel 7 van het Handvest gewaarborgde grondrecht op eerbiediging van zijn privéleven, zijn familie- en gezinsleven.

Wat betreft de aan consumenten geboden mogelijkheid om de gevolgen van een buitengerechtelijke openbare verkoop achteraf ongedaan te maken, voorziet § 21, lid 2, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop in het recht om binnen drie maanden na de openbare verkoop de nietigheid ervan te vorderen in geval van betwisting van de rechtsgeldigheid van de betrokken overeenkomst tot zakelijke zekerheidstelling of schending van de bepalingen van deze wet.

De verwijzende rechter heeft dienaangaande verduidelijkt dat die bepaling consumenten niet de mogelijkheid biedt om de nietigheid van een buitengerechtelijke openbare verkoop te vorderen op grond dat de overeenkomst die aan de betrokken executie ten grondslag ligt oneerlijke bedingen bevat, en dat in casu op het moment waarop de in het hoofdgeding aan de orde zijnde openbare verkoop heeft plaatsgevonden, in Slowakije nog geen arrest was gewezen waarbij die verkoop op die grond nietig was verklaard. Zoals in punt 41 van het onderhavige arrest is vermeld, heeft deze rechter erop gewezen dat er thans nog steeds geen voldoende vaste rechtspraak in die zin bestaat.

In haar schriftelijke opmerkingen heeft de Slowaakse regering daarentegen aangevoerd dat de door de verwijzende rechter gegeven uitlegging van § 21, lid 2, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop onjuist is. In dit verband heeft deze regering verwezen naar rechtspraak van de Najvyšší súd, die wordt geïllustreerd door twee beslissingen van die hoogste rechterlijke instantie die in de loop van 2022 zijn genomen en waarin die rechter die bepaling aldus heeft uitgelegd dat oneerlijke bedingen in de overeenkomst die aan een buitengerechtelijke gedwongen executie ten grondslag ligt, een grond vormen voor nietigverklaring van de verkoop die in het kader van die executie heeft plaatsgevonden. Een uitlegging in die zin dringt zich op, aangezien een openbare verkoop niet noodzakelijkerwijs wordt voorafgegaan door een rechterlijke toetsing van de schuldvordering.

De Slowaakse regering heeft in het antwoord op de vragen die haar overeenkomstig artikel 62 van het Reglement voor de procesvoering zijn gesteld, daaraan toegevoegd dat die rechtspraak door de Najvyšší súd is bevestigd in een nieuw arrest van 27 november 2023, waarin die hoogste rechterlijke instantie heeft geoordeeld dat rechters in procedures tot nietigverklaring van een buitengerechtelijke openbare verkoop ambtshalve moeten onderzoeken of de met een consument gesloten overeenkomst tot zakelijke zekerheidstelling geen oneerlijke bedingen bevat, teneinde een passende rechtsbescherming van de consument te waarborgen.

In dit verband dient in herinnering te worden gebracht dat het in het kader van een krachtens artikel 267 VWEU ingeleide procedure niet aan het Hof staat om zich uit te spreken over de uitlegging van nationale bepalingen, aangezien dit de exclusieve bevoegdheid van de nationale gerechten is (arrest van 28 februari 2019, Gradbeništvo Korana, C-579/17, EU:C:2019:162, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Indien § 21, lid 2, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop voortaan door de Najvyšší súd wordt uitgelegd op de wijze zoals uiteengezet in de punten 96 en 97 van het onderhavige arrest — hetgeen door de verwijzende rechter dient te worden vastgesteld —, dan zou deze omstandigheid, zoals de advocaat-generaal in punt 79 van haar conclusie heeft opgemerkt, niet relevant zijn voor de beantwoording van de vraag of verweerders in het hoofdgeding, gelet op de datum van de openbare verkoop in het hoofdgeding, redelijkerwijs hadden kunnen verwachten dat deze verkoop nietig zou worden verklaard in het kader van een beroep dat krachtens deze bepaling was ingesteld binnen drie maanden na de openbare verkoop van het betreffende onroerend goed. Onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties lijkt de door de Najvyšší súd aan die bepaling gegeven uitlegging juist te zijn ingegeven door de noodzaak om te verhelpen dat die bepaling niet voorziet in de mogelijkheid om de nietigheid te vorderen van een openbare verkoop wegens de oneerlijkheid van bedingen in de overeenkomst die aan die verkoop ten grondslag ligt.

Uit het voorgaande volgt dat de rechtswegen waarover verweerders in het hoofdgeding ten tijde van de in dat geding aan de orde zijnde openbare verkoop beschikten — onder voorbehoud van de door de verwijzende rechter te verrichten verificaties — niet voldeden aan het vereiste van effectieve rechterlijke bescherming. Zij boden namelijk geen daadwerkelijke mogelijkheid om deze verkoop in het kader van de gedwongen executie op te schorten teneinde door een rechter te laten toetsen of de overeenkomst die aan die executie ten grondslag ligt mogelijk een oneerlijk beding bevat, ook al was er reeds een verzoek tot opschorting aanhangig bij een rechter. Die rechtswegen boden evenmin de mogelijkheid om wegens dat beding de nietigheid van die verkoop te vorderen, en dit ondanks het feit dat er onderling overeenstemmende aanwijzingen bestonden dat dit beding mogelijk oneerlijk was.

De aspecten waarop de verwijzende rechter in het kader van het onderhavige verzoek om een prejudiciële beslissing heeft gewezen, en die met name in punt 95 van het onderhavige arrest in herinnering zijn gebracht, tonen derhalve aan dat de bepalingen van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop minstens op het tijdstip waarop de openbare verkoop in het hoofdgeding heeft plaatsgevonden, het in de praktijk uiterst moeilijk of zelfs onmogelijk maakten om die rechten te beschermen.

Teneinde de verwijzende rechter een nuttig antwoord te geven met betrekking tot de mogelijkheid om § 21, lid 2, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop uit te leggen in overeenstemming met de bepalingen van richtlijn 93/13, moet worden opgemerkt dat een dergelijke uitlegging, gelet op de door de Slowaakse regering aangehaalde recente rechtspraak van de Najvyšší súd waarnaar in de punten 96 en 97 van het onderhavige arrest wordt verwezen, niet lijkt te zijn uitgesloten.

Indien de verwijzende rechter tot de slotsom komt dat hij § 21, lid 2, van de wet inzake vrijwillige openbare verkoop, wat de daarin genoemde gronden voor nietigverklaring betreft, mag uitleggen in overeenstemming met richtlijn 93/13, moet worden opgemerkt dat dit § 21, lid 2, eveneens bepaalt dat een vordering tot nietigverklaring binnen drie maanden na de openbare verkoop moet worden ingesteld. In dit verband kon, zoals blijkt uit de punten 76 en 99 van het onderhavige arrest, onder voorbehoud van verificatie door de verwijzende rechter, niet redelijkerwijs van verweerders in het hoofdgeding worden verwacht dat zij op grond van die bepaling een vordering tot nietigverklaring van de betrokken openbare verkoop zouden instellen. Het gewicht van het openbaar belang dat ten grondslag ligt aan de bescherming die deze richtlijn aan de consument verleent, en de noodzaak om de doeltreffendheid te waarborgen van de rechten die de justitiabelen daaraan ontlenen — hetgeen met name een vereiste van effectieve rechterlijke bescherming impliceert —, rechtvaardigen dat verweerders in het hoofdgeding, bij gebreke van doeltreffende rechtswegen waarmee zij vóór de openbare verkoop de rechten konden doen gelden die zij aan die richtlijn ontleenden, niet worden uitgesloten van de mogelijkheid om in het hoofdgeding op te komen tegen de gedwongen executie die tot die openbare verkoop heeft geleid (zie naar analogie arrest van 17 mei 2022, Ibercaja Banco, C-600/19, EU:C:2022:394, punten 45, 49 en 50).

Aangezien uit het voorgaande volgt dat de verwijzende rechter genoopt zou kunnen zijn om de nietigheid van de in het hoofdgeding aan de orde zijnde openbare verkoop vast te stellen en bijgevolg de rechtsverhouding tussen verweerders in het hoofdgeding en de bank te herstellen in de toestand zoals die bestond vóór die verkoop, moet die rechter bovendien onderzoeken of het in het licht van het toepasselijke nationale recht mogelijk is om de bank krachtens een passende procedureregel aan de procedure te laten deelnemen, met name door middel van een vrijwillige interventie of, in voorkomend geval, door middel van een gedwongen interventie.

Gelet op een en ander dient op de tweede vraag te worden geantwoord dat artikel 6, lid 1, en artikel 7, lid 1, van richtlijn 93/13, gelezen in het licht van de artikelen 7 en 47 van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat zij zich verzetten tegen een nationale regeling op grond waarvan een buitengerechtelijke procedure van gedwongen executie op een hypothecair onderpand dat een consument tot zekerheid in handen heeft gesteld van een professionele kredietgever en dat hij als gezinswoning gebruikt, wordt voortgezet ondanks het feit dat er bij een rechterlijke instantie een verzoek om voorlopige maatregelen tot opschorting van die executie aanhangig is en er onderling overeenstemmende aanwijzingen bestaan over een mogelijk oneerlijk beding in de overeenkomst die aan die executie ten grondslag ligt, en welke regeling bovendien niet voorziet in de mogelijkheid om de nietigheid van die executie langs gerechtelijke weg te vorderen wegens de oneerlijkheid van bedingen in die overeenkomst.