Rb. Rotterdam, 12-11-2020, nr. 10/700582-19

Algemene overweging

De straf die aan de verdachte wordt opgelegd, is gegrond op de ernst van het feit, de omstandigheden waaronder het feit is begaan en de persoon en de persoonlijke omstandigheden van de verdachte. Daarbij wordt in het bijzonder het volgende in aanmerking genomen.

Feit waarop de straf is gebaseerd

De verdachte heeft zijn ex-partner van 32 jaar oud om het leven gebracht door haar in haar eigen woning neer te steken met een mes. Het slachtoffer had 4 jonge kinderen die op dat moment tussen de drie en elf jaar oud waren en voor wie zij alleen de dagelijkse zorg had. Alle kinderen waren in de woning toen het slachtoffer werd omgebracht. Het jongste kind van het slachtoffer heeft zelfs moeten aanzien hoe zijn moeder door de verdachte werd neergestoken. De andere kinderen hebben het steken niet gezien, maar zijn wel op een hele directe wijze geconfronteerd met de gevolgen ervan. Nadat de verdachte het slachtoffer in hulpeloze toestand had achtergelaten, heeft de oudste zoon nog getracht om zijn moeder te reanimeren; hij heeft ook 112 gebeld. Alle kinderen hebben hun gewonde moeder zien liggen op de grond in de woning. Het hoeft geen betoog dat de daad van de verdachte een verwoestende uitwerking heeft gehad en zal hebben op de levens van de kinderen van het slachtoffer.

Ook de overige familieleden van het slachtoffer is een groot en onherstelbaar leed toegebracht, zoals tijdens de zitting indringend naar voren is gebracht tijdens de uitoefening van het spreekrecht door de moeder en de zus van het slachtoffer. Een feit als dit heeft enorme impact op de nabestaanden en schokt ook de samenleving in het algemeen.

Voor de direct betrokkenen is het extra pijnlijk dat de verdachte geen verantwoordelijkheid heeft genomen voor zijn daad door openheid van zaken te geven over de fatale gebeurtenissen. Dat temeer nu hij in het verleden eerder geweld heeft gebruikt tegen het slachtoffer. Hij heeft in plaats daarvan vastgehouden aan een ongeloofwaardig scenario, waarin hij de schuld op het slachtoffer probeert af te schuiven. Ook dit rekent de rechtbank de verdachte aan.

Persoonlijke omstandigheden van de verdachte

Strafblad

De rechtbank heeft acht geslagen op een uittreksel uit de justitiële documentatie van 6 oktober 2020, waaruit onder meer blijkt dat de verdachte eerder is veroordeeld voor huiselijk geweld gepleegd tegen hetzelfde slachtoffer.

Rapportages

Reclassering Nederland heeft een rapport over de verdachte opgemaakt, gedateerd 3 augustus 2020. De rechtbank heeft acht geslagen op dit rapport.

Psychiater dr. [naam psychiater] heeft een rapport over de verdachte opgemaakt, gedateerd 18 maart 2020. Dit rapport houdt kortweg het volgende in.Betrokkene is opgegroeid in een situatie waarin sprake is geweest van affectieve en pedagogische verwaarlozing. Hij is eerder behandeld geweest voor agressie-regulatieproblemen die zich voornamelijk lijken te hebben afgespeeld in de relatie met het slachtoffer. Qua persoonlijkheid lijkt betrokkene niet goed in staat te zijn om om te gaan met emotionele druk, vooral in een partnerrelatie. Er is sprake van affectlabiliteit (een sterke schommeling in de uiting van gevoelens), wat kan worden geclassificeerd als een borderline persoonlijkheidskenmerk. Dit was ook zo ten tijde van het ten laste gelegde feit. Het voorgaande kan echter niet als een persoonlijkheidsstoornis worden getypeerd. Ook zijn er onvoldoende aanwijzingen om andere persoonlijkheidsproblematiek of psychiatrische stoornissen aan te nemen. Door de ontkenning van de verdachte is het niet goed mogelijk geweest om zicht te krijgen op eventuele doorwerking van de affectlabiliteit van betrokkene in het ten laste gelegde. Daardoor kan ook geen onderbouwd advies worden gegeven over een eventuele vermindering van de toerekening en is in het rapport afgezien van het geven van interventieadviezen.

Psycholoog mr. drs. [naam psycholoog] heeft een rapport over de verdachte opgemaakt gedateerd 1 april 2020. Dit rapport houdt kortweg het volgende in.

In het algemeen kan worden gesteld dat in beperkte mate psychische problematiek is geconstateerd. Er is bij betrokkene geen ziekelijke stoornis van de geestvermogens geconstateerd. De intellectuele capaciteiten liggen op zwakbegaafd niveau, mogelijk iets hoger en dit vormt geen gebrekkige ontwikkeling van de geestvermogens. Er is bij betrokkene geen persoonlijkheidsstoornis geconstateerd, wel lijkt er sprake van borderline trekken in de persoonlijkheid. Dit was ook zo ten tijde van het ten laste gelegde feit. Het onderzoek is beperkt door de ontkennende houding van de betrokkene. Daardoor ontbreekt het zicht op de toedracht van het tenlastegelegde vanuit het perspectief van betrokkene. Ook is te weinig zicht verkregen op de kwaliteit van de relatie van betrokkene met het slachtoffer om te kunnen beoordelen in hoeverre de geconstateerde milde psychische problematiek van betrokkene hierin een rol heeft gespeeld. Tevens is er onvoldoende zicht verkregen op het gedrag van betrokkene ten tijde van het tenlastegelegde, indien bewezen. Er is daarom onvoldoende informatie om een uitspraak te kunnen doen over de doorwerking van de geconstateerde psychische problematiek op het gedrag van betrokkene ten tijde van het tenlastegelegde. De psycholoog kan gelet op het voorgaande geen uitspraak doen over de mate van toerekenbaarheid en kan geen behandeladvies geven.

Nu de conclusies van de psychiater en psycholoog gedragen worden door hun bevindingen en door wat ook overigens uit het dossier en op de terechtzitting is gebleken, neemt de rechtbank die conclusies over en maakt die tot de hare. Kort gezegd betekent dit dat de rechtbank wel enige geestelijke problemen bij de verdachte ziet, maar geen relatie tussen die problemen en het gepleegde strafbare feit dat heeft geleid tot de dood van het slachtoffer. De rechtbank gaat er dus vanuit dat de daad van de verdachte volledig aan hem kan worden toegerekend.

Conclusies van de rechtbank

Het voorgaande, in het bijzonder de ernst van het feit, maakt dat geen andere sanctie dan een langdurige gevangenisstraf passend is. De rechtbank ziet zich vervolgens gesteld voor de vraag hoe lang deze gevangenisstraf dient te zijn.

De officier van justitie heeft een gevangenisstraf gevorderd voor de duur van tien jaar. De rechtbank is echter van oordeel dat deze straf onvoldoende recht doet aan de ernst van het gepleegde feit, en wel om de navolgende redenen.

De rechtbank constateert allereerst dat de opgelegde straffen voor doodslag de laatste jaren omhoog zijn gegaan. Voor de strafmaat bij zaken die enigszins vergelijkbaar zijn met de onderhavige kan daarbij worden uitgegaan van straffen binnen een bandbreedte van tussen de 10 tot 12 jaar. De rechtbank gaat in deze zaak ook uit van die bandbreedte. De specifieke feiten en omstandigheden van elke zaak blijven uiteraard bepalend voor de strafmaat.

In dat kader constateert de rechtbank dat er bij verdachte geen factoren aanwezig zijn die een strafverlagend effect zouden kunnen hebben. De daad kan volledig aan de verdachte worden toegerekend. Het gaat om een buitengewoon ernstig strafbaar feit. De rechtbank rekent het de verdachte zwaar aan dat hij het slachtoffer heeft gedood terwijl haar kinderen in de woning aanwezig waren en dat hij het slachtoffer vervolgens hulpeloos heeft achtergelaten. Dit alles terwijl voor hem duidelijk moest zijn dat het slachtoffer vervolgens door haar kinderen zou worden gevonden. Tegelijkertijd neemt de rechtbank het de verdachte kwalijk dat hij met zijn alternatieve lezing het leed bij de nabestaanden heeft vergroot. Tenslotte constateert de rechtbank dat de verdachte eerder werd veroordeeld voor geweld jegens het slachtoffer, hetgeen de strafwaardigheid van zijn handelen verder vergroot.

De rechtbank vindt het gelet op het voorgaande passend om hoger in de voornoemde bandbreedte uit te komen. Daarmee wijkt de rechtbank in het nadeel van de verdachte af van de eis van de officier van justitie. Alles afwegend is de rechtbank van oordeel dat gelet op de ernst van het feit aan de verdachte een gevangenisstraf voor de duur van 12 jaar moet worden opgelegd.

Inleiding

In dit strafproces vorderen tien personen schadevergoeding van de verdachte. Een deel van de gevraagde vergoedingen ziet op immateriële schade en een deel ziet op materiële schade. In alle gevallen is daarnaast gevraagd om wettelijke rente, een proceskostenveroordeling en om oplegging van de schadevergoedingsmaatregel als bedoeld in artikel 36f van het Wetboek van Strafrecht (Sr).

De rechtbank heeft de verschillende vorderingen samengevat in het onderstaande overzicht:

Beoordeling

Algemene overweging

De rechtbank stelt voorop dat slechts een beperkt aantal bij wet geregelde soorten vorderingen tot schadevergoeding kunnen worden ingediend bij de strafrechter. Doorslaggevend in dit kader is artikel 51f van het Wetboek van Strafvordering (Sv). Dit artikel maakt een onderscheid tussen schade die het slachtoffer, indien die niet is overleden, kan vorderen (lid 1) en schade waarvoor anderen een vergoeding kunnen vorderen (lid 2). Lid 2 ziet op vererfde vorderingen, gederfde kosten van levensonderhoud, de kosten van lijkbezorging, affectieschade en de zogeheten verplaatste schade (maar dat laatste alleen wanneer het slachtoffer niet is overleden). Indien een schadepost niet onder één van deze categorieën gebracht kan worden, kan hiervoor geen vordering bij de strafrechter worden ingesteld. De rechtbank vindt het van belang om hierbij stil te staan, omdat de rechtbank hier bij de beoordeling van verschillende vorderingen op terug zal komen.

De vorderingen tot immateriële schadevergoeding van de kinderen

De kinderen vorderen, ieder voor zich, vergoeding van immateriële schade. [naam benadeelde 1] ,

[naam benadeelde 2] en [naam benadeelde 3] vorderen een bedrag van (primair) € 30.000,- en (subsidiair) € 10.000,- aan (primair) shockschade en (subsidiair) schade aan hun ontwikkeling en zelfvertrouwen . [naam benadeelde 4] vordert € 35.000,- aan shockschade. Alle kinderen vorderen daarnaast € 20.000,- aan affectieschade.

De rechtbank overweegt over de immateriële schade van de kinderen het volgende.

Het staat vast dat de kinderen shockschade hebben geleden. Zij zijn geconfronteerd met (de directe gevolgen van) het misdrijf en het is voldoende gebleken dat zij hierdoor geestelijk letsel hebben geleden. Dat staat ook niet ter discussie. Het staat ook niet ter discussie dat de kinderen recht hebben op vergoeding van affectieschade.

De vervolgvraag is welk bedragen passend zijn. Voor de affectieschade is dat zonder meer duidelijk. Het Besluit vergoeding affectieschade bepaalt dat het minderjarige kind van een slachtoffer dat door een misdrijf om het leven is gekomen, recht heeft op € 20.000,- aan affectieschade. Dit bedrag is een gefixeerd bedrag en hangt dus niet af van individuele omstandigheden. Voor shockschade ligt dit anders. De wet bepaalt daarvoor geen concreet bedrag. Er moet voor de shockschade gekeken worden welk geestelijk letsel de kinderen hebben geleden of nog zullen lijden door de confrontatie met (de gevolgen van) het misdrijf en welk bedrag daarbij past. Dat is een complexe vraag, zeker bij (zeer) jonge kinderen. Deels kan deze schade op dit moment nog niet worden vastgesteld.

Tegen deze achtergrond zal de rechtbank de immateriële schadevergoeding als volgt benaderen. Gelet op de wijze waarop de kinderen met de directe gevolgen van het misdrijf zijn geconfronteerd, is het evident dat de kinderen meer schade hebben geleden dan enkel het verlies van hun moeder door een misdrijf. De rechtbank zal aan ieder van hen daarom € 15.000,- aan shockschade en € 20.000,- aan affectieschade toewijzen. Deze bedragen komen de kinderen in ieder geval toe en kunnen daarom toegewezen worden. De vordering van de kinderen terzake shockschade / een andere persoonsaantasting is voor het overige een te grote belasting voor het strafproces als bedoeld in artikel 361 lid 3 Sv en wordt daarom voor het niet-toegewezen deel niet-ontvankelijk verklaard.

Vorderingen terzake affectieschade door de ouders van het slachtoffer

De ouders van het slachtoffer, de heer [naam benadeelde 5] en [naam benadeelde 6] , vorderen ieder voor zich € 20.000,- als vergoeding van affectieschade. De rechtbank zal deze vorderingen toewijzen tot een bedrag van € 17.500,-. Dit is namelijk het bedrag dat op grond van het Besluit vergoeding affectieschade geldt voor ouders van een meerderjarig, niet thuiswonend kind dat als gevolg van een misdrijf is overleden. Voor zover de ouders een hoger bedrag aan affectieschade vorderen, is daarvoor geen wettelijke basis.

Vorderingen terzake van levensonderhoud (gevorderd door de kinderen van het slachtoffer)

De rechtbank zal voor ieder van de kinderen van het slachtoffer een vergoeding toewijzen voor de kosten van gederfd levensonderhoud. De rechtbank gaat voorbij aan het betoog van de raadsvrouw van de verdachte dat deze vergoeding niet moet worden toegekend omdat het slachtoffer een bijstandsuitkering had. Immers, het slachtoffer voorzag in het levensonderhoud van haar kinderen (eten, kleding, school, onderdak, telefoons, etc). Dat zij dit uit een bijstandsuitkering betaalde en misschien met hulp van familie en/of de verdachte, doet daar niet aan af. De kinderen lopen levensonderhoud door hun moeder mis. Wel is de financiële situatie van het slachtoffer relevant voor de hoogte van het bedrag dat de kinderen mislopen.

De rechtbank zal bij de vaststelling van de kosten van gederfd levensonderhoud uitgaan van een bedrag van € 25,- per kind per maand, steeds tot aan de 18de verjaardag. De rechtbank kiest voor dit bedrag omdat dit het bedrag is dat voor minima wordt gehanteerd bij het bepalen van een bijdrage in het levensonderhoud van kinderen. Er is geen concrete financiële informatie overgelegd op basis waarvan een andere berekening mogelijk is.

De rechtbank gaat voorbij aan het betoog van de raadslieden [naam persoon 1] en [naam persoon 2] dat de gederfde kosten van levensonderhoud op € 25.000,- gesteld zouden moeten worden. Zij baseren dit bedrag op de vergoedingen die het Schadefonds Geweldsmisdrijven toekent. Echter, het Schadefonds keert dit bedrag uit aan een kind van een overledene die in loondienst of ZZP’er was. Het Schadefonds vergoedt geen kosten van gederfd levensonderhoud wanneer de overledene een bijstandsuitkering heeft. Daarmee bieden de vergoedingen van het Schadefonds in deze zaak geen geschikt aanknopingspunt.

Concreet zullen de volgende bedragen worden toegewezen:

Vorderingen terzake van de kosten van uitvaart

[naam benadeelde 6] vordert € 17.344,65 voor de kosten van de uitvaart van het slachtoffer. Deze kosten zullen integraal worden toegewezen: zij zijn op de wet gegrond en voldoende onderbouwd.

De kosten van het verwerpen van de nalatenschap en de kosten van een herdenkingsplek thuis (gevorderd door de vader van het slachtoffer)

De heer [naam benadeelde 5] vordert een vergoeding voor de kosten van het verwerpen van de nalatenschap van het slachtoffer (€ 130,-) en de kosten van een herdenkingsplek thuis (€ 178,66). Deze kosten vallen niet onder één van de categorieën van civiele vorderingen die op grond van artikel 51f Sv bij de strafrechter kunnen worden aangebracht (zie § 8.2.1.). Hij zal daarom niet-ontvankelijk worden verklaard in dit deel van zijn vordering.

Adem- en ontspanningstherapie € 240,-

[naam benadeelde 6] vordert een bedrag van € 240,- wegens adem- en ontspanningstherapie. Zij zal niet-ontvankelijk worden verklaard in dit deel van haar vordering. Deze kosten vallen niet onder het soort kosten waarvoor op grond van art. 51f Sv in een strafzaak een vergoeding kan worden gevraagd, zoals hiervoor besproken onder 8.2.1.

Oninbare vordering op slachtoffer: € 4.200

[naam benadeelde 9] vordert een bedrag van € 4.200,- omdat zij een vordering had uit hoofde van geldlening op het slachtoffer. Die geldlening zal het slachtoffer niet meer kunnen terugbetalen. Zij zal niet-ontvankelijk worden verklaard in haar vordering. Het verlies van een verhaalsmogelijkheid op de overledene valt niet onder het soort kosten waarvoor op grond van art. 51f Sv in een strafzaak een vergoeding kan worden gevraagd, zoals hiervoor besproken onder 8.2.1.

Vorderingen van de heer [naam benadeelde 1]

De heer [naam benadeelde 1] – de vader van het oudste kind van het slachtoffer – vordert:

- Post 1: kleding/boodschappen/huiselijke middelen:

€ 903,05

- Post 2: verbouwing kamer:

€ 1.599,22

- Post 3: mantelzorg:

€ 940,50

- Post 4: reis/parkeerkosten:

€ 353,76

Hij vordert deze kosten primair als verplaatste schade ex artikel 6:107 van het Burgerlijk Wetboek (BW) en subsidiair als rechtstreekse schade (en voor de reis/parkeerkosten meer subsidiair als proceskosten). Op zitting heeft de raadsman zijn primaire grondslag nader toegelicht: het gaat om verplaatste schade van zijn zoon [naam benadeelde 1] . De rechtbank begrijpt dit aldus dat de raadsman betoogt dat de verdachte deze kosten aan de vader van [naam benadeelde 1] moet betalen, omdat [naam benadeelde 1] deze kosten – als hij ze zelf had gemaakt – op de verdachte had kunnen verhalen nu [naam benadeelde 1] door toedoen van de verdachte geestelijk letsel heeft opgelopen.

De rechtbank overweegt hierover als volgt.

De posten 1 en 3 zijn niet toewijsbaar. Het gaat om de kosten van opvang en mantelzorg van de broertjes en zusjes van [naam benadeelde 1] in de eerste maand na het overlijden van hun moeder. Echter, daarvoor heeft de benadeelde partij ook een vergoeding van de staat gekregen en het is onvoldoende duidelijk welk bedrag niet vergoed is, nog afgezien van het feit dat een deel van de gevorderde kosten niet op de kosten van opvang zien.

Post 2 komt evenmin voor vergoeding in aanmerking. Na het overlijden van zijn moeder is [naam benadeelde 1] gaan wonen bij zijn vader en dat heeft kennelijk geleid tot verbouwingskosten. Deze kosten lijken op indirecte manier te zijn ontstaan door het overlijden van de moeder, niet door de shockschade of andere aantasting in de persoon als bedoeld in art. 6:106 BW van [naam benadeelde 1] . Een nadere toelichting waarom dat anders is, is niet gegeven. Dit is dus geen verplaatste schade in de zin van art. 6:107 BW. Deze post komt ook niet als ‘rechtstreekse schade’ voor vergoeding in aanmerking. Daarvoor zou vereist zijn dat de heer [naam benadeelde 1] slachtoffer in de zin van art. 51f Sv is van het misdrijf waarvoor de verdachte is veroordeeld. Dat is hij niet. Het slachtoffer in de zin van art. 51f is [naam slachtoffer] . Deze schade valt gelet op het voorgaande niet onder art. 51f Sv, zoals hiervoor besproken onder 8.2.1.

Post 4 betreffen reis- en parkeerkosten die de heer [naam benadeelde 1] na het overlijden van het slachtoffer heeft gemaakt. Voor zover het gaat om proceskosten (bezoeken aan advocaat, rechtbank en politie), wordt verwezen naar hetgeen hierna onder § 8.2.10 wordt overwogen. De kosten gemaakt in verband met de uitvaart (767,2 km x € 0,26 = € 199,47) komen als kosten van lijkbezorging voor vergoeding in aanmerking. De overige reis- en parkeerkosten komen niet voor vergoeding in aanmerking omdat het geen verplaatste schade in de zin van artikel 6:106 BW of rechtstreekse schade als bedoeld in artikel 51f Sv betreft.

Proceskosten

Diverse personen vorderen verschillende bedragen als proceskosten:

- [naam benadeelde 6] vordert een bedrag van € 3.175,09 aan reis- en parkeerkosten. Uit de schriftelijke toelichting blijkt dat het gaat om reis- en verblijfskosten die samenhangen met bezoeken aan de kinderen, Jeugdbescherming, het onderzoeksteam, de woning van het slachtoffer, het Openbaar Ministerie, een familiedag, de advocaat en de rechtbank. Uit de toelichting op zitting blijkt dat het gaat om reis- en verblijfskosten van verschillende familieleden van het slachtoffer. Er is door mr. Takkenberg voor gekozen om al die kosten te combineren tot één post en die door één van de familieleden te laten vorderen.

- De heer [naam benadeelde 7] vordert kosten van rechtsbijstand voor een bedrag van (tenminste) € 6.050,-. Uit de toelichting op deze vordering blijkt dat verschillende familieleden gezamenlijk mr. Takkenberg als advocaat hebben ingeschakeld. Daarvoor is een prijsafspraak gemaakt met een gereduceerd uurtarief en een maximum te declareren bedrag van € 5.000,- (excl. BTW). De afspraken zijn door mr. Takkenberg bevestigd in een brief aan de heer [naam benadeelde 7] .

- De heer [naam benadeelde 8] vordert € 572,85 wegens verlof dat hij heeft opgenomen voor gesprekken met het openbaar ministerie en de zittingen.

- De heer [naam benadeelde 10] vordert € 353,76 aan reis- en verblijfskosten. Dit betreft in totaal 1.259 km.

De rechtbank zal per eisende partij een beslissing nemen over de proceskosten op basis van de geldende tarieven zoals die in kanton- dan wel in handelszaken gelden. Dit is de gebruikelijke wijze waarop wordt omgegaan met proceskosten in civiele procedures.

Concreet betekent dit het volgende:

- De verdachte wordt veroordeeld in de proceskosten van ieder van de kinderen en van de ouders van het slachtoffer. Immers, hij wordt veroordeeld tot betaling van (een groot deel van) de door hen gevorderde bedragen. De proceskosten worden begroot op de bedragen genoemd in het dictum van dit vonnis, op basis van de hoogte van het toegewezen bedrag en twee punten van het toepasselijke liquidatietarief.

- De kosten van de procedure zullen tussen de verdachte en de overige eisende partijen worden gecompenseerd (ieder van hen draagt de eigen kosten).

Conclusies

De rechtbank zal de volgende bedragen toewijzen:

Voor zover vorderingen niet toegewezen worden, wordt de betreffende partij niet-ontvankelijk verklaard in zijn of haar vordering.

De rechtbank zal de wettelijke rente toewijzen over de toegewezen bedragen vanaf 27 december 2019. Tevens wordt oplegging van de hierna te noemen maatregel als bedoeld in artikel 36f van het Wetboek van Strafrecht passend en geboden geacht.

De proceskosten worden afgewikkeld zoals omschreven in de laatste alinea van § 8.2.10 van

dit vonnis.