Hof Den Haag, 01-02-2013, nr. 22-004768-11

hij op 21 september 2010 te 's-Gravenhage opzettelijk en wederrechtelijk de Gouden Koets, toebehorende aan H.M. Beatrix, Koningin der Nederlanden en/of de Staat der Nederlanden, in elk geval aan een ander of anderen dan aan verdachte, heeft beschadigd door toen en daar opzettelijk en wederrechtelijk een waxinelichthouder van 625,9 gram tegen die Gouden Koets te gooien;

hij omstreeks 18 september 2010 te Winterswijk en/of elders in Nederland [E] heeft bedreigd met zware mishandeling en met brandstichting, immers heeft verdachte opzettelijk de voicemail van de telefoon van voornoemde [E] ingesproken en hem via die/dat voicemailberichten dreigend de woorden toegevoegd dat hij, verdachte, die [E] in elkaar zou slaan met een honkbalknuppel en dat hij, verdachte, het huis van die [E] in brand zou steken, althans woorden van gelijke dreigende aard of strekking;

Hetgeen meer of anders is ten laste gelegd, is niet bewezen. De verdachte moet daarvan worden vrijgesproken.

Voor zover in de tenlastelegging taal- en/of schrijffouten voorkomen, zijn deze in de bewezenverklaring verbeterd. Blijkens het verhandelde ter terechtzitting is de verdachte daardoor niet geschaad in de verdediging.

Bewijsvoering

Het hof grondt zijn overtuiging dat de verdachte het bewezen verklaarde heeft begaan op de feiten en omstandigheden die in de bewijsmiddelen zijn vervat en die reden geven tot de bewezenverklaring.

In die gevallen waarin de wet aanvulling van het arrest vereist met de bewijsmiddelen dan wel, voor zover artikel 359, derde lid, tweede volzin, van het Wetboek van Strafvordering wordt toegepast, met een opgave daarvan, zal zulks plaatsvinden in een aanvulling die als bijlage aan dit arrest zal worden gehecht.

Bewijsoverwegingen

Ter zake van het onder 1 ten laste gelegde heeft de verdachte - overeenkomstig de pleitaantekeningen van zijn raadsman - betoogd dat zijn handelen niet was gericht tegen de inzittenden van de Gouden Koets en dat geen sprake is van minachting jegens de inzittenden van de Gouden Koets of aantasting van hun eer en goede naam. Ook kan de combinatie van de woorden en het gooien van de waxinelichthouder niet als belediging worden aangemerkt. Voorts heeft de verdachte - naar het hof begrijpt - betoogd dat hij reeds op 14 april 2010 een aanklacht tegen de inzittenden van de Gouden Koets heeft ingediend en in dat licht zijn uitlatingen op 21 september 2010 feitelijk juist zijn. Derhalve zijn deze niet beledigend maar enkel 'confronterende kritiek', aldus de verdachte.

Het hof overweegt dienaangaande dat de verdachte heeft verklaard dat hij 'confronterende kritiek' uitte en dat in zijn visie - kort gezegd - de inzittenden van de Gouden Koets rechtens geen aanspraken kunnen maken op de troon.

Het hof verwerpt dit standpunt. De verdachte heeft luid geroepen de woorden: "oplichters", "dieven", "Nazi's" en "verraders". De op deze manier door de verdachte gebezigde woorden hebben een onmiskenbaar beledigend karakter, dat niet wordt weggenomen door de door de namens de verdachte genoemde omstandigheden. Het op deze manier uiten van deze woorden - te meer in combinatie met het gooien van een voorwerp tegen de koets - kan niet anders worden begrepen en uitgelegd dan als een opzettelijke belediging. Het hof leidt uit het gooien van de waxinelichthouder tegen de Gouden Koets af, dat deze woorden gericht waren tegen de inzittenden van de Gouden Koets.

Ter zake van het onder 4 ten laste gelegde is - overeenkomstig bovengenoemde pleitaantekeningen - aangevoerd dat de verdachte de woorden enkel in overdrachtelijke zin heeft gebezigd en dat bij de aangever niet de reële vrees heeft kunnen bestaan dat de verdachte de geuite bedreigingen ook daadwerkelijk zou uitvoeren.

Het hof overweegt ter zake dat zowel de aangever als de verdachte hebben verklaard dat de relatie tussen de verdachte en zijn broer - samengevat - ernstig was verslechterd vanwege het overlijden van hun beider moeder en de - achteraf onterechte - verdenking dat de verdachte hierbij enige betrokkenheid zou hebben. De aard van de bewoordingen en de omstandigheden waaronder deze zijn gedaan, heeft bij de aangever in redelijkheid de vrees kunnen doen ontstaan dat de misdrijven waarmee de verdachte dreigde ook daadwerkelijk zouden worden gepleegd. Het enkele feit dat de aangever in een horecagelegenheid zich in de buurt van de verdachte heeft opgehouden, doet hier niet aan af.

Getuigenverzoeken

Op de terechtzittingen van 19 september 2012 en 13 november 2012 heeft de verdachte verzoeken gedaan tot het horen van getuigen. Voorts heeft de verdachte ter terechtzitting in hoger beroep van 18 januari 2013 een 'slotpleidooi' overgelegd waarin vijfentwintig namen zijn genoemd van personen die hij als getuigen wenst te horen. De personen die op de eerstgenoemde zittingen als getuigen zijn gevraagd, zijn allen vermeld in het 'slotpleidooi' van 18 januari 2013. Bij het bespreken van de verzoeken zal het hof daarom de volgorde van dit 'slotpleidooi' als uitgangspunt nemen en daarbij betrekken - voor zover gegeven - de onderbouwing van de verzoeken zoals deze is gegeven op de terechtzittingen van 19 september 2012, 13 november 2012 en 18 januari 2012.

Ter zake van de onder 6 tot en met 16, 18, 21, 22, 23 en 24 genoemde getuigen, overweegt het hof dat blijkens de gegeven toelichting deze getuigen zouden moeten verklaren over feiten en/of omstandigheden die niet in rechtstreeks verband staan met de aan de verdachte ten laste gelegde feiten dan wel met de persoon van de verdachte. De verklaringen van deze personen zijn dan ook niet van belang voor enige door het hof te nemen beslissing in de onderhavige zaak. Het hof wijst het verzoek met betrekking tot deze getuigen dan ook als niet noodzakelijk af.

Voor zover de verdachte heeft bedoeld de onder 11, 12, 15, 16, 18, 21, 23 en 24 genoemde personen als deskundige te horen, is het hof van oordeel dat onvoldoende is onderbouwd op welk (vak)gebied zij deskundig zijn of dat de gestelde expertise van belang is voor enige door het hof te nemen beslissing in de onderhavige zaak. Derhalve wordt het verzoek ook in zoverre - bij gebreke van een daartoe gebleken noodzaak - afgewezen.

De verdachte heeft voorts verzocht om de inzittenden van de Gouden Koets als getuigen te horen, alsmede mr. Knol, advocaat-generaal. Het hof wijst het verzoek ter zake van deze (onder 1, 2, 3 en 25 vermelde) personen af nu het hof dit in het licht van de gegeven motivering en ook overigens, niet noodzakelijk acht.

De getuigen die onder nummers 4 en 5 in het 'slotpleidooi' zijn vermeld, zijn reeds in een eerder stadium door de rechter-commissaris respectievelijk de raadsheer-commissaris als getuige in de onderhavige zaak gehoord. Mede gelet op de motivering van de hernieuwde verzoeken is de noodzaak tot het opnieuw horen van deze getuigen niet gebleken. Het hof wijst het verzoek met betrekking tot deze getuigen dan ook af.

Voorts heeft de verdachte bij slotpleidooi verzocht om de onder 17, 19 en 20 vermelde personen te horen. Deze personen waren - blijkens de mededeling van de verdachte - ter terechtzitting van 18 januari 2013 aanwezig. Ten aanzien van deze personen geldt derhalve het zogenaamde verdedigingscriterium. De verdachte heeft aangevoerd dat hij deze personen wenst te horen ter onderbouwing van zijn standpunt betreffende de strafbaarheid, in het bijzonder ter zake van de door deskundigen gestelde waanstoornis. In het licht van deze onderbouwing is het hof - gelet op de hierna gegeven overwegingen en beslissing ter zake van de strafbaarheid van de verdachte - van oordeel dat de verdachte geen belang heeft bij het horen van deze personen als getuige dan wel - voor zover zij als zodanig zouden kunnen worden aangemerkt - als deskundige. Gelet op het voorgaande valt redelijkerwijs aan te nemen dat de verdachte door het achterwege blijven van het horen van deze personen niet in zijn verdediging wordt geschaad. Het hof wijst daarom het verzoek af.

Strafbaarheid van het bewezen verklaarde

Overmacht

Indien en voor zover de verdachte heeft bedoeld een beroep te doen op overmacht, bestaande hierin dat hij door de door hem ervaren tegenwerking en het onterechte handelen van anderen, zich genoodzaakt voelde om op 21 september 2010 te handelen zoals bewezen verklaard, overweegt het hof als volgt.

Naar het oordeel van het hof zijn de door de verdachte gestelde feiten en omstandigheden niet van een zodanig buitengewoon of uitzonderlijk karakter dat niet in redelijkheid van de verdachte gevergd kon worden om anders te handelen dan hij heeft gedaan. Niet is aannemelijk geworden dat de verdachte naar objectieve maatstaven is geconfronteerd met een conflict van belangen waarin het maken van de keuze om strafrechtelijk normen te schenden acuut en onontkoombaar was. Evenmin is aannemelijk geworden dat de verdachte is geconfronteerd met een van buiten komende dwang waartegen weerstand redelijkerwijs niet kon worden gevergd.

Het hof verwerpt dan ook het verweer.

Artikel 10 Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en fundamentele vrijheden (EVRM)

Ter zake van het onder 1 en 3 ten laste gelegde heeft de verdachte onder verwijzing naar artikel 10 EVRM zich op het standpunt gesteld dat zijn handelen moet worden beschouwd als het uiten van een mening waarmee wordt deelgenomen aan het publieke debat. Het gooien van een waxinelichthouder moet als 'symbolic speech' worden uitgelegd, waaraan in lijn met jurisprudentie van het EHRM bescherming toekomt op grond van genoemde bepaling. Uit de actie hoeft op zichzelf niet kenbaar te zijn aan welke discussie wordt deelgenomen; die hoeft enkel uit te context te volgen.

Het hof overweegt dienaangaande dat artikel 10 EVRM een ieder in beginsel het recht heeft in vrijheid uiting te geven aan zijn of haar opvattingen. Op grond van artikel 10, tweede lid, EVRM is echter een inbreuk op de vrijheid van meningsuiting toegestaan, indien bij wet voorzien en noodzakelijk in een democratische samenleving. De onderhavige vervolging van verdachte is - voor zover hier van belang - gegrond op de artikelen 111, 112 en 350 van het Wetboek van Strafrecht en derhalve bij wet voorzien. Uit artikel 10, tweede lid, EVRM volgt dat onder andere beperkingen die in een democratische samenleving noodzakelijk zijn in het belang van het voorkomen van strafbare feiten en van de bescherming van de goede naam van anderen zijn toegestaan.

De uitingen van de verdachte op 21 september 2010 bestaan enkel uit beledigingen aan het adres van de inzittenden van de Gouden Koets in combinatie met het gooien van een waxinelichthouder naar de Gouden Koets. Naar het oordeel van het hof kunnen deze uitlatingen en deze handeling redelijkerwijs niet worden beschouwd als een bijdrage aan het publieke debat. Bij deze stand van zaken moet worden geconcludeerd dat door de handelwijze van de verdachte een inbreuk op zijn recht op vrijheid van meningsuiting gerechtvaardigd is, nu deze noodzakelijk is in het belang van de bescherming van de goede naam van anderen en ter voorkoming van strafbare feiten. Het hof verwerpt derhalve het verweer.

Er is ook overigens geen omstandigheid aannemelijk geworden die de strafbaarheid van het bewezen verklaarde uitsluit. Het hof stelt vast dat het bewezen verklaarde oplevert:

Opzettelijk en wederrechtelijk enig goed dat geheel of ten dele aan een ander toebehoort, beschadigen.

Bedreiging met zware mishandeling.

en

bedreiging met brandstichting.

Strafbaarheid van de verdachte

De advocaat-generaal heeft ter terechtzitting in hoger beroep geconcludeerd dat het bewezen verklaarde wegens een gebrekkige ontwikkeling of ziekelijke stoornis van de geestvermogens van de verdachte niet aan hem kan worden toegerekend, zodat hij niet strafbaar is en behoort te worden ontslagen van alle rechtsvervolging. Hiertoe heeft hij aangevoerd dat er door verschillende deskundigen rapporten zijn opgemaakt. De conclusies van de onderzoeken door de deskundigen van het Pieter Baan Centrum, GZ-psycholoog drs. F.G. Schilder en psychiater J.J.F.M. de Man luiden - samengevat - dat de verdachte lijdende was aan een waanstoornis, ook ten tijde van het ten laste gelegde, en dat hij volledig ontoerekeningsvatbaar moet worden beschouwd. De deskundige dr. A. Bakker komt na zijn onderzoek niet tot de conclusie dat sprake is van een waanstoornis of volledig ontoerekeningsvatbaarheid. De deskundige I. Schilperoord, psycholoog bij het Pieter Baan Centrum en de deskundige Bakker hebben ter terechtzitting in hoger beroep hun conclusies toegelicht. De advocaat-generaal is van mening dat aan het rapport van psychiater Bakker en de ter zitting gegeven toelichting hierop minder gewicht moet worden toegekend dan aan de rapportages van de andere deskundigen, nu het Pieter Baan Centrum uitvoeriger onderzoek heeft gedaan dan de deskundige Bakker en bovendien de deskundigen De Man en Schilder tot gelijkluidende conclusies zijn gekomen.

De verdachte heeft zich van meet af aan op het standpunt gesteld dat - kort gezegd - geen sprake is van enig ziekelijke stoornis en dat hij volledig toerekeningsvatbaar is. Overeenkomstig de door de verdachte overgelegde pleitaantekeningen van mr. Menick is betoogd dat de rapportages van deskundigen De Man en Schilder niet zorgvuldig tot stand zijn gekomen en niet mogen meewegen in de beoordeling.

Ter zake van het betoog omtrent de zorgvuldigheid van de rapportages van de deskundigen Schilder, psycholoog en De Man, psychiater, overweegt het hof het volgende.

De deskundige Schilder heeft in de rapportage aangegeven dat er een 5 tot 10 minuten durend contact is geweest met de verdachte. De onderzoekbaarheid van de verdachte moet als onvolledig worden beschouwd, maar de rapporteur meent op grond van dit contact met behulp van de overige beschikbare informatie tot conclusies te kunnen komen.

Ook de deskundige De Man heeft in zijn rapportage tot uitdrukking gebracht dat het onderzoek beperkingen heeft gekend door de gebrekkige coöperativiteit van de verdachte. Als gevolg hiervan dienen slagen om de arm te worden gehouden, maar dit geldt niet zozeer voor de klinische samenhang van stoornis en delict.

De beide deskundigen zijn tot hun conclusies gekomen met de kanttekening dat zij deze hebben getrokken naar aanleiding van een onderzoek dat niet in alle facetten optimaal is geweest. Nu zij dit hebben onderkend en zich hiervan rekenschap hebben gegeven en uitdrukkelijk hebben aangegeven zich in staat hebben gevoeld om tot conclusies te komen, ziet het hof geen reden om deze rapporten als onzorgvuldig ter zijde te schuiven.

Het hof overweegt ter zake van de strafbaarheid van de verdachte het volgende.

Gedurende het onderhavige strafproces zijn in verschillende fasen door deskundigen rapporten opgemaakt ter zake van de psychische gesteldheid van de verdachte.

In de eerste plaats hebben de deskundigen De Man en Schilder op respectievelijk 9 maart 2011 en 2 maart 2011 rapport uitgebracht. De conclusie van beide rapporten was - samengevat - dat de verdachte lijdende is aan een waanstoornis en dat de verdachte moet worden beschouwd als (volledig) ontoerekeningsvatbaar ter zake van het ten laste gelegde. Beide deskundigen hebben hun bevindingen ter terechtzitting in eerste aanleg van 15 maart 2011 toegelicht.

Voorts is na een observatieperiode van vier weken in het Pieter Baan Centrum door de deskundige Schilperoord op 30 juni 2011 rapport uitgebracht. De deskundige heeft - onder vermelding van het feit dat de verdachte heeft medewerking aan het onderzoek geweigerd en dat er niet gesproken kan worden van een volledig onderzoek - geconcludeerd dat de verdachte lijdende is aan waanstoornis en dat hij volledig ontoerekeningsvatbaar moet worden beschouwd.

Ook is deskundige L.J.M. van Seggelen, psychiater, benoemd teneinde onderzoek te verrichten. Hij heeft op 21 juni 2011 rapport uitgebracht en daarin tot uitdrukking gebracht dat het onderzoek ernstige beperkingen heeft gekend en dat hij dientengevolge niet is gekomen tot diagnostiek of diagnostische overwegingen. Wel heeft hij opmerkingen en overwegingen gemaakt aan de hand van de beschikbare dossiergegevens. Ook deze deskundigen hebben hun rapportages ter terechtzitting in hoger beroep respectievelijk eerste aanleg, toegelicht.

Voorts hebben op verzoek van de verdediging twee deskundigen rapport uitgebracht.

In de eerste plaats heeft E.H. Ameling, psycholoog, op 29 augustus 2011 zijn beschouwing gegeven over de eerder uitgebrachte rapportages in relatie tot het strafdossier. Ook heeft hij in het bijzijn van de toenmalige raadsvrouw van de verdachte een gesprek gevoerd met de verdachte. Samengevat zijn de conclusies van psycholoog Ameling dat de verdachte nauwelijks onderzoekbaar was voor de deskundigen en dat in dit licht bezien ten aanzien van de diagnostische conclusies en adviezen geen of onvoldoende terughoudendheid is betracht. Ter terechtzitting in eerste aanleg van 6 september 2011 heeft de rechtbank Ameling als deskundige aangemerkt en in die hoedanigheid heeft hij zijn conclusies toegelicht en desgevraagd verklaard dat hij van oordeel is dat de verdachte in beslag wordt genomen door zijn denkbeelden. Voorts heeft hij verklaard - kort gezegd - dat er is geen zekerheid over de vraag of sprake is van een psychose (waanstoornis), zodat ook geen conclusie mogelijk is omtrent de toerekeningsvatbaarheid.

Voorts heeft de deskundige Bakker op 20 juni 2012 rapport uitgebracht naar aanleiding van zijn onderzoek, waaraan de verdachte medewerking heeft verleend. De deskundige Bakker komt tot de conclusie dat er sprake zou kunnen zijn van een psychiatrische ziekte en/of persoonlijkheidsstoornis, maar dat onvoldoende informatie beschikbaar is om te concluderen tot een specifieke aandoening. Ook indien sprake zou zijn van een stoornis ten tijde van het ten laste gelegde, lijkt het volgens hem onwaarschijnlijk dat de verdachte enkel en alleen op grond van die stoornis heeft gehandeld nu hij juist zeer berekenend te werk is gegaan. De deskundige heeft ter terechtzitting in hoger beroep zijn conclusies nader toegelicht.

Op grond van de inhoud van de rapportages en toelichtingen van bovengenoemde deskundigen en de eigen indrukken van het hof ter terechtzitting komt het hof tot de hiernavolgende overwegingen. Het hof acht aannemelijk dat sprake is van psychische problematiek bij de verdachte die ook ten tijde van het ten laste gelegde een rol heeft gespeeld. De deskundigen De Man, Schilder en Schilperoord zijn tot de conclusie gekomen dat de verdachte lijdende is aan - kort gezegd - een waanstoornis die zodanig ernstig is dat hem het ten laste gelegde, indien bewezen, in het geheel niet kan worden toegerekend. Deze verstrekkende conclusies worden niet door de andere deskundigen onderschreven en zelfs betwist, althans nadrukkelijk in twijfel getrokken.

De verdachte heeft verklaard dat hij ten tijde van het bewezenverklaarde wist dat hij door zijn handelwijze de wet overtrad en dat hij, na afweging van de voor- en nadelen van zijn voorgenomen daad, de bewuste keuze heeft gemaakt om te handelen zoals is bewezen verklaard. Uit het onderzoek ter terechtzitting is in onvoldoende mate naar voren gekomen dat verdachtes psychische problematiek zijn gedragskeuzes en gedragingen ten tijde van het ten laste gelegde zodanig heeft beïnvloed dat hij niet anders kon handelen dan hij heeft gedaan.

De hierboven genoemde conclusies van de deskundigen De Man, Schilder en Schilperoord acht het hof - zeker in het licht van het feit dat de verdachte geen medewerking aan die onderzoeken heeft verleend en dat dienaangaande contra-indicaties bestaan - onvoldoende overtuigend. Het hof zal deze dan ook niet overnemen.

Het hof ziet in het voorgaande dan ook onvoldoende reden om de verdachte volledig ontoerekeningsvatbaar te achten. Wel acht het hof aannemelijk dat het bewezen verklaarde aan de verdachte als gevolg van zijn psychische problemen in verminderde mate kan worden toegerekend.

Ook overigens is geen omstandigheid aannemelijk geworden die de strafbaarheid van de verdachte uitsluit. De verdachte is dus strafbaar.

Vordering van de advocaat-generaal

De advocaat-generaal heeft gevorderd dat het vonnis waarvan beroep zal worden vernietigd en dat het ten laste gelegde zal worden bewezen verklaard. De advocaat-generaal heeft ter zake gevorderd dat de verdachte zal worden ontslagen van alle rechtsvervolging en dat de plaatsing in een psychiatrisch ziekenhuis voor de duur van één jaar zal worden gelast. Daarnaast heeft de advocaat-generaal gevorderd dat het hof op het moment van het wijzen van arrest de gevangenneming van de verdachte zal bevelen.

Strafmotivering

Aan de voorwaarden ter zake van de door de advocaat-generaal gevorderde maatregel is, gelet op de toerekenbaarheid aan verdachte van het bewezen verklaarde, niet voldaan. Het opleggen van deze maatregel is dan ook niet aan de orde.