Rb. 's-Gravenhage, 16-09-2002, nr. 165441

Verzoeker is op [geboortedatum] te [geboorteplaats] geboren en heeft de Nederlandse nationaliteit.

Hij is omstreeks 1995 vanuit Nederland verhuisd naar Oekraïne.

Blijkens een overgelegd gelegaliseerd en in het Engels vertaald afschrift van de huwelijksakte is verzoeker op 17 april 1999 te Oekraïne in het huwelijk getreden met de Oekraïense [naam vrouw verzoeker]a, [voornamen].

Naar Oekraïens recht hebben echtgenoten de mogelijkheid te kiezen welke geslachtsnaam ieder van hen na de huwelijkssluiting heeft: de geslachtsnaam van één van hen of een samenvoeging van de geslachtsnamen van de echtgenoten.

In de huwelijksakte van verzoeker is onder meer de volgende vermelding opgenomen: (in de Engelse vertaling):

Blijkens een overgelegd gelegaliseerd en in het Engels vertaald afschrift van de geboorteakte is op 1 november 2000 te Odessa, Oekraïne, geboren: [naam vrouw verzoeker]a-[naam verzoeker], [voornamen], dochter van [naam verzoeker]-[naam vrouw verzoeker], [voornamen], en [naam vrouw verzoeker]a-[naam verzoeker], [voornamen]

Verzoeker overweegt om naar Nederland, althans naar West-Europa terug te keren. Hij heeft de ambtenaar verzocht de huwelijksakte van hem en zijn echtgenote in te schrijven en daarbij zijn gewijzigde geslachtsnaam te hanteren

De ambtenaar heeft dit verzoek geweigerd bij besluit d.d. 5 juni 2001, welk besluit is verzonden op 6 juni 2001.

Op 30 oktober 2001 heeft de ambtenaar bij de akte met nummer 3X1911 van het jaar 2001 de huwelijksakte van verzoeker en zijn echtgenote ingeschreven in de registers van de burgerlijke stand te 's-Gravenhage. In die akte is bij verzoeker als geslachtsnaam na het huwelijk vermeld: '[naam verzoeker]'.

PROCEDURE

Het verzoekschrift strekt ertoe dat de rechtbank de ambtenaar van de burgerlijke stand zal gelasten:

Nu het onderhavige verzoek vóór 1 januari 2002 is ingediend, zal de rechtbank ingevolge de toepasselijke regel van overgangsrecht het procesrecht toepassen zoals dat voordien gold.

Verzoeker heeft zijn verzoekschrift binnen zes weken na verzending van het besluit van de ambtenaar op 6 juni 2001 - derhalve tijdig - ingediend, zodat hij in zijn verzoek ontvangen kan worden.

Verzoeker legt aan zijn verzoek ten grondslag dat de geslachtsnaamwijziging die als gevolg van zijn huwelijk in Oekraïne heeft plaatsgevonden hier te lande dient te worden erkend op grond van artikel 5a van de Wet conflictenrecht namen (WCN).

Artikel 5a WCN luidt als volgt:

De ambtenaar stelt zich op het standpunt dat dit artikel niet van toepassing is op geslachtsnaamswijzigingen die als gevolg van een huwelijk hebben plaatsgevonden. Hij beroept zich hierbij op het advies van de Vaste Commissie. Volgens de Vaste Commissie heeft het begrip "wijziging in de persoonlijke staat" alleen betrekking op wijzigingen van de geslachtsnaam die het gevolg zijn van het ontstaan of tenietgaan van familierechtelijke rechtsbetrekkingen. Naamswijziging door huwelijk valt daarmee naar het oordeel van de Vaste Commissie buiten de werkingssfeer van artikel 5a WCN, bij welk oordeel de ambtenaar zich aansluit.

De rechtbank kan de ambtenaar hierin niet volgen. Een geslachtsnaamwijziging die als gevolg van een huwelijk buiten Nederland heeft plaatsgevonden kan bezwaarlijk anders worden begrepen dan als een wijziging van de geslachtsnaam "als gevolg van een buiten Nederland tot stand gekomen wijziging in de persoonlijke staat" in de zin van artikel 5a WCN. De rechtbank is van oordeel dat juist uit het feit dat in dit artikel - anders dan in artikel 2 WCN - niet wordt gesproken over het tot stand komen van familierechtelijke betrekkingen doch over het wijzigingen in de persoonlijke staat, kan worden afgeleid dat de werking van dit artikel niet beperkt is tot wijzigingen in de persoonlijke staat waarbij een familierechtelijke betrekking is ontstaan of tenietgegaan.

De ambtenaar heeft voorts betoogd dat de wetgever niet de bedoeling heeft gehad dat naamswijzigingen als gevolg van het aangaan van een huwelijk onder de werking van artikel 5a WCN vallen. In dat geval zou de wetswijziging een breuk hebben betekend met het tot dan toe gehanteerde uitgangspunt dat een Nederlander nooit door huwelijk zijn geslachtsnaam kan wijzigen, ook niet wanneer het vreemde recht dat van toepassing is op de huwelijkssluiting een dergelijke naamswijziging wel kent. Bij een dergelijke belangrijke wijziging zou het - aldus de ambtenaar - voor de hand hebben gelegen:

Aan de ambtenaar kan worden toegegeven dat - behalve uit de tekst van de wet - uit geen ander officieel stuk blijkt dat de wetgever bij het opstellen van artikel 5a WCN mede het oog heeft gehad op naamswijzigingen als gevolg van het aangaan van een huwelijk (uit de mededeling van de ambtenaar in zijn besluit van 5 juni 2001 gebaseerd op uitlatingen van de zijde van het ministerie van justitie zou dit overigens wel kunnen worden afgeleid). Aan de andere kant kan naar het oordeel van de rechtbank al evenmin ergens uit worden afgeleid dat de wetgever deze bedoeling niet heeft gehad. Uit het ontbreken van een nadere toelichting op dit punt in Memorie van Toelichting volgt dit in ieder geval niet. Uit de Memorie van Toelichting blijkt immers wel dat de wetgever er groot belang aan hechtte dat personen ten aanzien van wie in het buitenland een naamsverandering heeft plaatsgevonden hier te lande kunnen worden geregistreerd onder die zelfde naam. De circulaire beperkt zich tot de problemen die zich in internationale gevallen kunnen voordoen met het Nederlandse naamskeuzerecht en is kennelijk slechts met het oog daarop opgesteld. Gelet op de duidelijke tekst van de wet en de strekking van de wet - te weten het voorkomen van discrepanties tussen de in het buitenland en de in Nederland geregistreerde naam van een persoon - kan het ontbreken van wetenschappelijke publicaties, circulaires, toelichtingen en terugkeerregelingen met betrekking tot naamswijzigingen als gevolg van een huwelijk niet nopen tot een andere uitleg van artikel 5a WCN.

Ten slotte heeft de ambtenaar nog betoogd dat erkenning van in het buitenland plaatsgevonden hebbende naamswijzigingen als gevolg van het aangaan van een huwelijk in strijd komt met de openbare orde in gevallen waarin het nationale recht van de betrokkene de rechtsfiguur geslachtsnaamswijziging door huwelijk niet kent, zoals het Nederlandse recht. Bovendien zou - indien de naamswijziging door de betrokkene zelf niet gewenst is - de mogelijkheid van naamswijziging van een Nederlander met toepassing van vreemd recht in strijd zijn met de artikelen 6 en 9 van de Wet algemene bepalingen, met het Verdrag van Munchen (de op 5 september 1980 te Munchen tot stand gekomen Overeenkomst inzake het recht dat van toepassing is op geslachtsnamen en voornamen, Trb. 1981, 71) en met artikel 2 WCN, nu artikel 5b WCN geen mogelijkheid geeft de ongewenste naamswijziging te herstellen.

De wetgever heeft bij de invoering van artikel 5a de mogelijkheid in overweging genomen dat artikel 5a in strijd zou zijn met het Verdrag van Munchen en artikel 2 WCN omdat bij toepassing van deze regelingen de geslachtsnaam van een persoon wordt bepaald door het nationale recht van die persoon, terwijl bij toepassing van artikel 5 a geslachtsnaamwijziging met toepassing van buitenlands internationaal privaatrecht kan plaatsvinden. In de Memorie van Toelichting is het advies van de Staatscommissie voor het internationaal privaatrecht overgenomen. Dit advies hield in dat van strijd met het Verdrag geen sprake is, omdat de verwijzingsregels die zijn neergelegd in het Verdrag van Munchen (en in artikel 2 WCN) zien op gevallen waarin de naam in Nederland (of een andere verdragsluitende staat) moet worden vastgesteld en niet op de vraag hoe om te gaan met gevallen waarin de naam reeds in het buitenland - met neerlegging daarvan in een authentieke akte - is komen vast te staan. De rechtbank sluit zich daarbij aan, mede gelet op de - ook in de Memorie van Toelichting genoemde - tendens om in het buitenland ontstane rechtsfeiten te respecteren. Artikel 5a WCN is dus niet in strijd met het Verdrag van Munchen. Toetsing aan andere wetten is niet toegestaan, nu de WCN een wet in formele zin is.

Of erkenning van een geslachtsnaamswijziging van een Nederlander die in het buitenland heeft plaatsgevonden in strijd is met de openbare orde zal voorts van geval tot geval moeten worden beoordeeld. De enkele omstandigheid dat erkenning van een door de betrokkene niet gewenste naamswijziging op grond van artikel 5a WCN mogelijk is, maakt niet dat geoordeeld moet worden dat artikel 5a met een beroep op strijd met de openbare orde in het geheel niet zou mogen worden toegepast op naamswijzigingen als gevolg van het aangaan van een huwelijk.

In dit geval gaat het om een geslachtsnaamswijziging waarvoor verzoeker bij het aangaan van zijn huwelijk bewust heeft gekozen. Hij heeft aangegeven het van veel belang te vinden de naam die hij in Oekraïne voert en die aldaar in formele documenten wordt gebruikt ook in Nederlandse formele documenten - zoals zijn paspoort - te kunnen voeren, omdat de verschillen tussen de van hem geregistreerde namen tot verwarring leiden en er onder meer toe hebben geleid dat hij de geboorte van zijn dochter niet kon aangeven. Onder deze omstandigheden ziet de rechtbank niet in dat erkenning van de wijziging van de geslachtsnaam in strijd zou zijn met de Nederlandse openbare orde, ook al kent het Nederlandse recht de rechtsfiguur geslachtsnaamswijziging bij huwelijkssluiting niet.

Het verzoek kan derhalve worden toegewezen op de wijze als hierna in het dictum vermeld.

De rechtbank ziet aanleiding de ambtenaar in de kosten van dit geding te veroordelen, nu de ambtenaar in het ongelijk gesteld is en verzoeker door de opstelling van de ambtenaar genoodzaakt werd de zaak aan de rechter voor te leggen en daartoe kosten te maken.

BESLISSING De rechtbank:

gelast de ambtenaar van de burgerlijke stand van de gemeente 's-Gravenhage: