HR, 14-08-2015, nr. 14/02490

Het Hof heeft geoordeeld dat de termijn voor het opleggen van een navorderingsaanslag met toepassing van de navorderingstermijn van twaalf jaren verlengd wordt met de duur van het verleende uitstel voor het indienen van het aangiftebiljet. Dit oordeel getuigt gelet op het navolgende van een onjuiste rechtsopvatting.

Dat de termijn van artikel 16, lid 4 AWR ten hoogste twaalf jaar bedraagt en geen dag langer blijkt allereerst duidelijk uit de tekst van de wettelijke bepaling. Daarin is niet — zoals in artikel 16, lid 3 AWR — de mogelijkheid van verlenging wegens verleend uitstel voor het indienen van de aangifte opgenomen. In het vierde lid van artikel 16 AWR is niet verwoord dat de overige volzinnen van overeenkomstige toepassing zijn. De twaalfjaarstermijn van artikel 16, lid 4 AWR is dan ook autonoom.1.

Indien de wetgever ook ter zake van de termijn van twaalf jaar de betreffende verlenging mogelijk had willen maken, had dit uitdrukkelijk in de wettekst dienen te worden opgenomen. Van de in de wet opgenomen aanslagtermijn dient een belastingplichtige op aan te kunnen. Het rechtszekerheidsbeginsel brengt met zich dat een belastingplichtige na het verstrijken van enige aanslagtermijn er vanuit moet kunnen gaan dat het heffingsrecht is vervallen. Nu in de tekst van artikel 16, lid 4 AWR niet expliciet is opgenomen dat deze termijn kan worden verlengd, dient op grond van dit beginsel te worden uitgegaan van een termijn van maximaal 12 jaar.

Dat in de parlementaire geschiedenis bij dit artikel is gesteld dat de twaalfjaarstermijn wel kan worden opgerekt met de duur van uitstel voor het indienen van de aangifte doet aan het voorgaande niet af.2. Een dergelijke inbreuk op het rechtszekerheidsbeginsel kan niet louter worden gestoeld op een passage uit de wetsgeschiedenis. Bovendien wordt in de fiscale rechtspraktijk wel vaker nauwelijks, tot geen waarde gehecht aan dergelijke passages in het kader van het wetgevingsproces. Een treffend voorbeeld daarvan is de mogelijkheid tot het opleggen van een vergrijpboete ex artikel 67d AWR.

In de Nota van Wijziging had de staatssecretaris van Financiën opgemerkt dat deze vergrijpboete bij primitieve aanslag uitsluitend zou worden opgelegd als er sprake is van opzet, fraude of zwendel.3. In de rechtspraak is evenwel gebleken dat deze beperking blijkens de parlementaire geschiedenis van de mogelijkheid een artikel 67d-boete op te leggen, weinig voorstelt. Dienaangaande kan onder andere worden verwezen naar het arrest van uw Raad van 22 juni 2007. In zijn noot bij dit arrest schrijft De Bont (BNB 2007/292):

Vorenstaand voorbeeld illustreert dat de bedoeling van de wetgever bij de uitleg van een bepaling niet leidend kan worden geacht en door de rechtsprekende macht kan worden geëcarteerd. Ook de onderhavige intentie van de wetgever om de verlenging van de aanslagtermijn mogelijk te kunnen maken, moet terzijde worden gesteld.

Het vertrouwen, dat de termijn van artikel 16, lid 4 AWR zich niet voor verlenging leent kan ook worden afgeleid uit het standpunt, dat namens de Nederlandse regering naar voren is gebracht in het kader van de prejudiciële procedures bij het HvJ EU inzake X en Passenheim-van Schoot.4. In deze procedure heeft de Nederlandse regering door haar vertegenwoordigers standpunten naar voren laten brengen omtrent de strekking, aard en reikwijdte van het bepaalde in artikel 16 lid 4 AWR. Daarop heeft het HvJ EU zijn arresten mede gebaseerd. Reden temeer om deze standpunten ook in de Nederlandse rechtspraktijk te respecteren.

Zo heeft de Nederlandse regering uiteengezet, dat de termijn van 12 jaar is gekoppeld aan de termijn voor het instellen van een strafvervolging voor het misdrijf van belastingfraude (zie onder meer de gepubliceerde Hof-arresten sub 55). In dat kader werd door de regering met geen woord gerept over de mogelijkheid, dat die termijn van 12 jaar nog eens verlengd zou kunnen worden met de duur van het verleende uitstel voor het indienen van de desbetreffende aangiften.

Niet alleen het HvJ EU moet kunnen vertrouwen op uitlatingen van de zijde van de Nederlandse regering, ook de Nederlandse burger mag daaraan uiteraard vertrouwen ontlenen, dat de gegeven toelichting door de eigen (fiscale) autoriteiten wordt gerespecteerd en in de praktijk wordt gebracht. Daarmee verdraagt zich niet een beroep op een verdere verlenging van de twaalfjaarstermijn naar analogie van een uitstel, als bedoeld in artikel 16, lid 3 AWR.

Het Hof heeft bij de beoordeling van dit geschilpunt het vorenstaande ten onrechte miskend, waardoor zijn oordeel over de verlenging van de twaalfjaarstermijn getuigt van een onjuiste rechtsopvatting.

Het Hof baseert zijn oordeel op het arrest van uw Raad van 29 maart 2000, BNB 2001/45. In dit arrest liet uw Raad een oordeel in stand over de kenbaarheid van het verleende uitstel in relatie tot de BECON-regeling.

In die zaak had belanghebbendes belastingconsulent erkend dat de betreffende belastingplichtige voorkwam op een — zo blijkt uit de feiten bij het arrest — van de belastingconsulent afkomstige uitstellijst en dat de belastingconsulent een zogeheten VA-biljet had ingeleverd om op grond van de BECON-regeling uitstel te verkrijgen. Onder die omstandigheden achtte het Hof een schriftelijke bevestiging van het verleende uitstel door de inspecteur niet noodzakelijk welke oordeel door uw Raad in stand werd gelaten.

In de onderhavige zaak heeft het Hof geen feiten kunnen vaststellen waaruit van bekendheid bij de belanghebbende of zijn belastingconsulent volgt. Blijkens rechtsoverweging 4.5. heeft de belastingadviseur van belanghebbende juist geen stukken meer kunnen aantreffen omtrent het eventueel aanvragen en/of verkrijgen van uitstel voor de indiening van de aangifte over het onderhavige jaar. Het enige dat het Hof heeft kunnen vaststellen, is dat de betreffende belastingadviseur in een faxbericht ‘voor de jaren waarvoor hij het heeft kunnen controleren’ heeft gemeld dat belanghebbende ‘meeliep’ in de uitstelregeling. Dat zijn dus andere jaren. Welke is onduidelijk. Uit deze mededeling blijkt zeker niet voor welke jaren de belastingadviseur ‘dit’ heeft kunnen vaststellen. Bovendien ontbreken enige bewijsstukken van die mededeling.

De uitdraai uit het automatiseringssysteem van de Belastingdienst is nietszeggend. Het is in ieder geval geen document waaruit blijkt dat bij belanghebbende dan wel diens belastingadviseur bekendheid bestond met enig uitstel voor het indienen van de aangifte. Zoals ook blijkt uit het hiervoor genoemde arrest BNB 2001/45 moet op zijn minst kunnen worden vastgesteld dat bij de belanghebbende zelf of diens adviseur bekendheid bestond met de toepassing van de uitstelregeling in het betreffende jaar. Die bekendheid kan ook blijken uit het indienen van een lijst en een VA-biljet. De uitdraai uit het automatiseringssysteem is niet van belanghebbende of diens consultent afkomstig zodat daarmee geen bekendheid bij hen mag worden aangenomen.

Door desondanks op basis van deze overwegingen te oordelen dat kenbaar uitstel voor indiening van de aangifte is verleend is het oordeel van het Hof onbegrijpelijk althans niet naar de eisen van de wet gemotiveerd.