HR, 12-09-2014, nr. 14/01984

Op 14 december 2010 zijn op eigen aangifte de faillissementen uitgesproken van verzoekers tot cassatie (gezamenlijk “[verzoekers]” en afzonderlijk “[verzoeker 1]” en “[verzoekster 2]”).

Bij vonnis van 19 april 2012 heeft de rechtbank Alkmaar op verzoek van [verzoekers] hun faillissement opgeheven en ten aanzien van hen de toepassing van de schuldsaneringsregeling uitgesproken.1.

Bij vonnis van 2 oktober 2013 heeft de rechtbank Noord-Holland op voordracht van de rechter-commissaris de toepassing van de schuldsaneringsregeling ten aanzien van [verzoekers] tussentijds beëindigd zonder verlening van de schone lei ex art. 350 lid 3 sub c Fw op de grond dat [verzoekers] hun inlichtingenplicht ex art. 327 jo. art. 105 Fw niet naar behoren nakomen.

[verzoekers] zijn van laatstgenoemd vonnis van de rechtbank bij het hof Amsterdam in hoger beroep gekomen.

Bij tussenarrest van 3 december 2013 heeft het hof de behandeling van de zaak aangehouden teneinde [verzoekers] in de gelegenheid te stellen alsnog afdoende informatie te verstrekken.

De van [verzoekers] verlangde informatie heeft betrekking op activiteiten – het kweken van aardbeien – van de ten tijde van het uitspreken van de toepassing van de schuldsaneringsregeling minderjarige zoon van [verzoekers], [betrokkene 1] (“[betrokkene 1]”).

[verzoekers] hebben zich op het standpunt gesteld dat deze activiteiten slechts hobbymatig worden uitgevoerd en dat de (zeer geringe) inkomsten toekomen aan hun zoon. Vervolgens hebben achtereenvolgens de bewindvoerder, de rechter-commissaris, de rechtbank en het hof te kennen gegeven dat [verzoekers] in het kader van hun inlichtingenplicht volledige openheid van zaken moeten geven door inzichtelijk te maken wat er in de aardbeienteelt aan geldstromen omgaat, welke opbrengst hiermee gemoeid is en aan wie deze opbrengst ten goede komt (dit laatste onder andere met het oog op eventueel van [betrokkene 1] te vragen kostgeld).

Tevens moeten [verzoekers] inzichtelijk maken in hoeverre [verzoeker 1] betrokken is bij New Future CV (“de CV”) en bij Nardow Ltd. (“de Ltd.”). Ten tijde van zijn faillissement was [verzoeker 1] directeur van de Ltd., in welke hoedanigheid hij de CV had opgericht en vervolgens directeur van de CV werd. Vervolgens heeft [betrokkene 1] zijn activiteiten in de CV ondergebracht.

[verzoekers] hebben betoogd dat ten tijde van het uitspreken van de toepassing van de schuldsaneringsregeling de bewindvoerder op de hoogte was van de Ltd., de CV en de activiteiten van [betrokkene 1] en dat dit informatie van [betrokkene 1] betreft, op wie geen informatieplicht rust. De CV was door [verzoeker 1] opgericht om een voormalig werkneemster ([betrokkene 2]) te helpen haar activiteiten (tewerkstelling van mensen uit Polen) voort te zetten. De activiteiten van [betrokkene 1] (de aardbeienteelt en -verkoop) zijn om fiscale redenen in de CV ondergebracht. [verzoeker 1] is (aldus [verzoekers]) inmiddels niet meer betrokken bij de Ltd. en bij de CV en [verzoekster 2] is hier nooit bij betrokken geweest. [verzoeker 1] is (zo betoogt hij) niet actief (geweest) in de Ltd. en de CV om zich ten koste van de boedel te verrijken en er zijn nimmer gelden uit de Ltd. en de CV naar hem gegaan, hetgeen (aldus nog steeds [verzoeker 1]) uit de overgelegde stukken blijkt.

De bewindvoerder heeft betoogd dat [verzoekers] hem lange tijd onjuist hebben ingelicht over de activiteiten van [betrokkene 1], omdat deze niet slechts hobbymatig zijn, maar professionele vormen zijn gaan aannemen en vervolgens bedrijfsmatig in de CV zijn ingebracht. De bewindvoerder acht voorts onhoudbaar de stelling van [verzoekers] dat de CV als vriendendienst is opgericht. Hij vermoedt dat de CV is opgericht met het oog op de nieuwe toekomst van [verzoekers] en een constructie betreft om de activiteiten – en geldstromen richting sanieten – destijds voor de curator en thans voor de bewindvoerder verborgen te houden.

Het hof heeft bij tussenarrest (rov. 2.5, aangehaald in rov. 2.4 van zijn eindarrest) overwogen dat zeer voor de hand lag dat de bewindvoerder zich ervan wilde vergewissen dat uit de aardbeienteelt geen inkomsten worden gegenereerd die aan de boedel dienen toe te komen en dat evenzeer voor de hand lag dat de gang van zaken rond de Ltd. en de CV vragen opriep die in het belang van de boedel een verdere verklaring vergden. Bovendien betreft het activiteiten die op hetzelfde vlak liggen als de activiteiten van [verzoekers] in het verleden: het kweken of telen van gewassen. Waar het gaat om informatieverstrekking kunnen [verzoekers] zich niet verschuilen achter onwil van hun zoon. Het ging om een minderjarig kind waarover zij het ouderlijk gezag hadden en zij hadden zich dienen te realiseren dat de schuldsaneringsregeling voor hen verantwoordelijkheden en vergaande informatieverplichtingen meebrengt. Dit geldt niet alleen voor [verzoeker 1], maar ook voor [verzoekster 2].

Evenals de rechtbank heeft het hof (bij tussenarrest) geoordeeld dat [verzoekers] zijn tekortgeschoten in hun informatieplicht, maar hun gelet op hun evident grote belang bij het voortduren van de schuldsanering nog een kans gegeven alsnog afdoende informatie te verstrekken.

Bij eindarrest van 8 april 2014, nadat [verzoekers] nadere informatie hadden verstrekt, heeft het hof geoordeeld (in rov. 2.5) dat niet gebleken is dat [verzoekers] thans nog informatie hebben achtergehouden. De thans te beantwoorden vraag is of uit de beschikbare informatie, bezien in het licht van de gang van zaken tot nu toe, afgeleid kan worden dat [verzoekers] de eigenlijke belanghebbenden bij de opgezette constructie zijn en (ook nu nog) de feitelijke zeggenschap hebben over de Ltd. en/of de CV en dat met de constructie is beoogd de revenuen van deze entiteiten buiten de schuldsaneringsregeling te houden en uiteindelijk naar [verzoekers] te doen toevloeien.

Ten aanzien van [verzoekster 2] overweegt het hof (in rov. 2.6 van zijn eindarrest) dat voornoemde vraag niet bevestigend beantwoord kan worden. Bij de beoordeling dient onderscheid te worden gemaakt tussen [verzoeker 1] en [verzoekster 2]. Voor [verzoekster 2] geldt dat zij geen formele betrokkenheid heeft gehad bij de Ltd. en de CV en concrete aanwijzingen voor informele betrokkenheid in bovengenoemde zin zijn er niet. Zij is weliswaar tekortgeschoten in het verstrekken van informatie betreffende de activiteiten van [betrokkene 1], maar dit tekortschieten is onvoldoende om tussentijdse beëindiging van de schuldsanering te rechtvaardigen. In andere uit de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichtingen is zij niet tekortgeschoten.

Ten aanzien van [verzoeker 1] overweegt het hof (in rov. 2.7 en 2.8 van zijn eindarrest) als volgt:

“2.7. […] Feit is dat ook het hof van oordeel is dat de constructie de nodige vragen oproept. De (internationale) opzet van de CV, de wijze van financiering (de stille vennoot draagt slechts € 250,- bij) en de toedeling van bevoegdheden aan [verzoeker 1] lijken als constructie voor een vriendendienst nogal ver te gaan, zeker waar het gaat om iemand ([betrokkene 2]) die – zij het mogelijk met enig uitstel – zelf een bedrijf had kunnen opzetten. Daarnaast wekken de door de bewindvoerder gesignaleerde kwesties als het gebruikmaken binnen de CV van het mailadres van [verzoeker 1] maar van een ander postadres en de overeenstemming van de bedrijfsactiviteiten van de CV met de voormalige activiteiten van [verzoeker 1] de indruk van nauwere betrokkenheid van [verzoeker 1] dan er volgens hem is en dit geldt ook voor het aanvankelijk aanblijven van [verzoeker 1] als directeur van de Ltd. Anderzijds is niet buiten twijfel dat de uitleg die [verzoeker 1] aan een en ander geeft niet klopt. Evenmin zijn er concrete aanwijzingen dat er daadwerkelijk bedragen voor de boedel worden weggehouden. Het door de bewindvoerder uitgesproken vermoeden kan juist zijn, maar meer dan een vermoeden is het niet. Alles afwegend en de zwaarwegende gevolgen die tussentijdse beëindiging van de schuldsanering voor [verzoeker 1] zal hebben in ogenschouw nemend, zal het hof [verzoeker 1] het voordeel van de twijfel geven en ook ten aanzien van hem de tussentijdse beëindiging van de schuldsaneringsregeling alsnog afwijzen.

Het hof heeft in het tussenarrest schending van de informatieplicht door [verzoekers] geconstateerd. De noodzakelijk geachte informatie is eerst niet en vervolgens moeizaam en in een zeer laat stadium overgelegd. Reeds is overwogen dat daaraan niet de sanctie van beëindiging van de schuldsaneringsregeling wordt verbonden. Tegen voormelde achtergronden, acht het hof wel een verlenging van de schuldsaneringsregeling op zijn plaats. Het hof zal deze verlenging bepalen op een jaar.”

Gezien het voorgaande vernietigt het hof het vonnis van de rechtbank van 2 oktober 2013 en opnieuw rechtdoende:

- wijst de voordracht tot beëindiging van de toepassing van de schuldsaneringsregeling af;

- verlengt de duur van de schuldsaneringsregeling met een jaar, derhalve tot 19 april 2016;

- verstaat dat de rechtbank te zijner tijd bij gelegenheid van de beëindiging van de schuldsaneringsregeling alsnog zal bepalen of aan [verzoekers] de zogenoemde schone lei wordt verleend.

[verzoekers] zijn van voornoemde arresten bij verzoekschrift, op 16 april 2014 bij de griffie van de Hoge Raad binnengekomen en dus tijdig, in cassatie gekomen.

Het verzoekschrift in cassatie bevat drie middelen, aangeduid als middelen 1-3. Aangezien middel 3 het meest verstrekkend is, zal ik dit als eerste behandelen. Daarna zal ik ingaan op middelen 1 en 2.

Middel 3 is gericht tegen rov. 2.6 en 2.7 van het eindarrest van het hof, waarin het hof (zoals hierboven al aangegeven) ingaat op de vraag (in rov. 2.5 van zijn eindarrest) naar de betrokkenheid van [verzoekers] bij de Ltd. en/of bij de CV en of hiermee beoogd is inkomsten buiten de schuldsaneringsregeling te houden.

Het hof overweegt in rov. 2.6 in navolging van [verzoekers] terecht dat bij deze beoordeling onderscheid moet worden gemaakt tussen [verzoeker 1] en [verzoekster 2]. In het algemeen heeft te gelden dat ingevolge art. 63 jo. 313 Fw in geval van een in gemeenschap van goederen gehuwde schuldenaar of een schuldenaar die in gemeenschap van goederen een geregistreerd partnerschap is aangegaan, de schuldsaneringsregeling van deze schuldenaar als schuldsaneringsregeling van de gemeenschap wordt behandeld en daarmee ook het vermogen van zijn of haar partner aangaat. De schuldsaneringsregeling heeft belangrijke gevolgen voor het inkomensniveau van de schuldenaar en daarmee ook voor diens huishouding en legt hem talloze verplichtingen op die mede zijn of haar partner kunnen aangaan.2.Met het oog hierop bepaalt art. 3.1.2.2 Procesreglement verzoekschriftprocedures insolventiezaken rechtbanken dat indien een verzoekschrift is ingediend tot toepassing van de schuldsaneringsregeling door een verzoeker die in gemeenschap van goederen is gehuwd of in gemeenschap van goederen een geregistreerd partnerschap is aangegaan, de rechtbank deze verzoeker erop wijst dat het raadzaam is dat de (huwelijks)partner tevens een verzoekschrift tot toepassing van de schuldsaneringsregeling indient.3.

De gemeenschap van goederen brengt echter niet mee dat indien beide partners een verzoekschrift tot toepassing van de schuldsaneringsregeling indienen, hun verzoek als één verzoek wordt beoordeeld; ten aanzien van ieder van hen moet individueel worden bezien of er voldoende aanleiding bestaat tot toepassing van de schuldsaneringsregeling. Dit door de Hoge Raad in zijn arrest van 4 juni 20044.weergegeven uitgangspunt van een individuele beoordeling kan meebrengen dat voor de ene echtgenoot de schuldsanering geldt, terwijl ten aanzien van de andere echtgenoot het faillissement wordt uitgesproken. In geval van een gemeenschap van goederen leidt deze samenloop (aldus de Hoge Raad in rov. 3.6) tot de moeilijkheid dat zowel het faillissement (art. 63 Fw) als de schuldsaneringsregeling (art. 63 jo. 313 Fw) mede die gemeenschap omvat. Het uitgangspunt van een individuele beoordeling leidt ertoe aan te nemen dat in een zodanig geval het faillissement en de schuldsaneringsregeling naast elkaar kunnen bestaan en kunnen worden afgewikkeld. Ten aanzien van de vereffening van de gemeenschappelijke boedel heeft de afwikkeling van het faillissement dan voorrang omdat dit is uitgesproken ten behoeve van de gezamenlijke schuldeisers van de gefailleerde, terwijl de schuldsanering met name het belang dient van degene wiens schulden worden gesaneerd.5.In de schuldsanering kan dus pas tot vereffening van de gemeenschappelijke boedel worden overgegaan nadat het faillissement van de andere echtgenoot is beëindigd, hetgeen in de praktijk vrijwel altijd zal betekenen dat op die gemeenschappelijke boedel in de schuldsanering geen verhaal kan worden genomen. Dit vormt echter geen beletsel om (aldus nog steeds de Hoge Raad) tot schuldsanering te besluiten of de afwikkeling daarvan voort te zetten voor zover dat laatste, gelet op het faillissement van de andere echtgenoot, mogelijk is.6.

In casu zijn [verzoeker 1] en [verzoekster 2] niet in gemeenschap van goederen gehuwd, maar onder huwelijkse voorwaarden. Uit de kop van de processtukken van de rechtbank en van het hof en uit de kop van de verzoekschriften in hoger beroep blijkt dat zij met elkaar gehuwd zijn (“e/v”). Uit het aanvullend verzoekschrift in hoger beroep onder 6 blijkt dat zij onder huwelijkse voorwaarden zijn getrouwd. Het ligt voor de hand aan te nemen dat indien de beide verzoeken tot toepassing van de schuldsaneringsregeling van in gemeenschap van goederen gehuwde schuldenaren individueel beoordeeld moeten worden, dit des te meer geldt voor beide verzoeken van onder huwelijkse voorwaarden gehuwde schuldenaren (alsook van schuldenaren die onder huwelijkse voorwaarden een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan).7.

Tevens ligt het voor de hand om in dit verband geen onderscheid te maken tussen een verzoek tot toepassing van de schuldsaneringsregeling enerzijds en een verzoek tot tussentijdse beëindiging van de schuldsaneringsregeling zonder verlening van de schone lei anderzijds.8.

Zoals hierboven al aangegeven, overweegt het hof ten aanzien van [verzoekster 2] in rov. 2.6 van zijn eindarrest dat zij geen formele betrokkenheid heeft gehad bij de Ltd. en de CV en dat er geen concrete aanwijzingen zijn voor informele betrokkenheid in bovengenoemde zin. [verzoekster 2] is (aldus het hof) weliswaar tekortgeschoten in het verstrekken van informatie betreffende de activiteiten van [betrokkene 1], maar dit tekortschieten is onvoldoende om tussentijdse beëindiging van de schuldsanering te rechtvaardigen. In andere uit de schuldsaneringsregeling voortvloeiende verplichtingen is zij niet tekortgeschoten.

Vervolgens wijdt het hof in rov. 2.7 van zijn eindarrest enkele overwegingen aan de betrokkenheid van [verzoeker 1], zonder daarbij verder nog in te gaan op de betrokkenheid van [verzoekster 2], geeft het hof [verzoeker 1] uiteindelijk het voordeel van de twijfel en oordeelt het hof in rov. 2.8 dat hij “tegen voormelde achtergronden” niet de sanctie van beëindiging, maar wel een verlenging van de schuldsaneringsregeling op zijn plaats acht en bepaalt hij deze ten aanzien van [verzoekers] op een jaar.

In het licht van het voorgaande klaagt middel 3 mijns inziens terecht dat het hof enerzijds de betrokkenheid van [verzoekster 2] respectievelijk [verzoeker 1] verschillend beoordeelt (geen betrokkenheid respectievelijk vermoeden van betrokkenheid), maar anderzijds hun dezelfde sanctie van verlenging met een jaar oplegt. Deze beslissing van het hof is onbegrijpelijk dan wel onvoldoende gemotiveerd9., zodat het middel tot cassatie moet leiden.

Middel 1 klaagt dat het hof in rov. 2.7 van zijn tussenarrest ten onrechte dan wel onvoldoende gemotiveerd heeft geoordeeld dat [verzoekers] zijn tekortgeschoten in hun informatieplicht, omdat (aldus het middel) de informatie zag op een derde ([betrokkene 1]) en het hof geen toerekenbare tekortkoming heeft vastgesteld.

Het middel kan niet slagen bij gebrek aan belang, omdat het hof in rov. 2.5 van zijn eindarrest heeft geoordeeld dat niet gebleken is dat [verzoekers] thans nog informatie hebben achtergehouden.

Ten overvloede merk ik op dat het middel mijns inziens evenmin op inhoudelijke gronden kan slagen, omdat het gegeven dat de informatieplicht van [verzoekers] informatie van een derde betreft, er gezien de omstandigheden van deze zaak niet aan afdoet dat van [verzoekers] kan worden verlangd dat zij deze informatie verstrekken.

Middel 2 is gericht tegen rov. 2.8 van het eindarrest van het hof, waarin het hof (zoals al aangegeven) niet tot beëindiging van de schuldsaneringsregeling, maar tot verlenging heeft geoordeeld. Het middel betoogt dat [verzoekers] met deze verlenging bestraft worden, terwijl (aldus het middel) de mogelijkheid van verlenging ex art. 349a Fw niet als straf bedoeld is, maar om – mede ten behoeve van de schuldeisers – de schuldenaar de gelegenheid te geven een verzuim te herstellen en dat niet blijkt van een verzuim dat binnen een jaar hersteld kan worden. Tevens klaagt het middel dat het oordeel van het hof onvoldoende gemotiveerd is.

Het betoog van het middel is ontleend aan de parlementaire geschiedenis10., waarin inderdaad is opgemerkt dat de schuldsaneringsregeling geen strafregeling is, maar een regeling mede ten behoeve van de schuldeisers, om alsnog zoveel mogelijk baten voor de boedel te verzamelen. Is (aldus de parlementaire geschiedenis) de schuldenaar daar niet toe in staat, zonder dat dit hem is toe te rekenen, dan heeft het uitzitten van de wettelijke schuldsaneringstermijn geen zin en moet verlening van de schone lei eerder mogelijk zijn.

Het bestreden oordeel van het hof is mijns inziens niet in strijd met de parlementaire geschiedenis en evenmin onvoldoende gemotiveerd. Niet gebleken is dat [verzoekers] niet langer baten voor de boedel kan (kunnen) verzamelen en dat dus de schuldeisers niet bij de verlenging gebaat zijn. Voorts is voor verlenging niet vereist dat er een duidelijk en concreet verband is tussen de termijn van de verlenging en het verzuim. Daarbij komt dat de bevoegdheid van de rechter tot verlenging ex art. 349a Fw een discretionaire bevoegdheid betreft, waarbij de rechter een grote beslissingsvrijheid heeft. Het – feitelijke – oordeel tot verlenging leent zich dan ook niet voor toetsing in cassatie, zodat het middel faalt.

Conclusie

De conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden eindarrest van het hof Amsterdam van 8 april 2014 voor wat betreft [verzoekster 2].

De procureur-generaal bij de

Hoge Raad der Nederlanden

L. Timmerman