HvJ EU, 06-09-2012, nr. C-544/10

Met zijn eerste twee vragen, die tezamen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 4, lid 3, eerste alinea, van verordening nr. 1924/2006 aldus moet worden uitgelegd dat de term ‘gezondheidsclaim’ ook geldt voor een omschrijving als ‘licht verteerbaar’ met de vermelding van het verlaagde gehalte aan door een groot aantal consumenten als nadelig ervaren stoffen.

Artikel 2, lid 2, punt 5, van verordening nr. 1924/2006 definieert een ‘gezondheidsclaim’ als ‘een claim die stelt, de indruk wekt of impliceert dat er een verband bestaat tussen een levensmiddelencategorie, een levensmiddel of een bestanddeel daarvan en de gezondheid’.

Bovendien verduidelijkt artikel 5, lid 1, sub a, van verordening nr. 1924/2006 dat gezondheidsclaims alleen mogen worden gebruikt als de aanwezigheid, de afwezigheid of de verlaagde hoeveelheid in een levensmiddel of levensmiddelencategorie van een nutriënt of andere stof waarvoor de claim wordt gedaan, een bewezen heilzaam nutritioneel of fysiologisch effect heeft, dat is vastgesteld aan de hand van algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs.

In het kader van het hoofdgeding zijn de prejudiciële vragen gesteld met betrekking tot wijn. Aangezien wijn behoort tot de categorie dranken met een alcoholgehalte van meer dan 1,2 volumeprocent, moet om te beginnen worden benadrukt dat volgens artikel 4, lid 3, eerste alinea, van verordening nr. 1924/2006 de Uniewetgever elke ‘gezondheidsclaim’ niet betrekking tot deze categorie dranken zonder uitzondering heeft willen verbieden.

In casu wekt de litigieuze claim de indruk dat de betrokken wijn gezien de verlaagde zuurgraad goed geschikt of vriendelijk voor de spijsvertering is. Deze wijn zou dus een heilzaam nutritioneel of fysiologisch effect hebben.

Aangezien zij verband houdt met de gerichte consumptie van een levensmiddel, staat vast dat de spijsvertering een per definitie in de tijd beperkt lichaamsproces is dat enkel tijdelijke of kortstondige effecten veroorzaakt.

Op grond van deze vaststelling vraagt de verwijzende rechter zich af of een omschrijving als ‘licht verteerbaar’ kan worden beschouwd als een ‘gezondheidsclaim’, ook al impliceert zij niet dat het heilzame nutritionele of fysiologische effect dat de betrokken wijn kan hebben, leidt tot een duurzame verbetering van de lichamelijke conditie.

In dit verband vloeit uit de bewoordingen van artikel 2, lid 2, punt 5, van verordening nr. 1924/2006 voort dat bij de inhoudsbepaling van de ‘gezondheidsclaim’ in de zin van deze verordening, wordt uitgegaan van het verband dat moet bestaan tussen een levensmiddel of een bestanddeel daarvan en de gezondheid. Niettemin moet worden vastgesteld dat deze omschrijving geen enkele precisering geeft, noch met betrekking tot het al dan niet rechtstreekse karakter dat dit verband moet hebben, noch met betrekking tot hoe sterk dit moet zijn of hoe lang dit moet duren. Het woord ‘verband’ moet dus ruim worden begrepen.

Enerzijds moet het begrip ‘gezondheidsclaim’ dus niet enkel betrekking hebben op een verband dat een verbetering van de lichamelijke conditie dankzij de consumptie van een levensmiddel impliceert, maar ook op elk verband dat impliceert dat de negatieve of schadelijke gezondheidseffecten die in andere gevallen met een dergelijke consumptie gepaard gaan of erop volgen, ontbreken of verminderen en bijgevolg de loutere instandhouding van een goede gezondheidstoestand ondanks deze potentieel schadelijke consumptie impliceert.

Anderzijds wordt het begrip ‘gezondheidsclaim’ geacht niet enkel betrekking te hebben op de effecten van een gerichte consumptie van een specifieke hoeveelheid van een levensmiddel, die normaal gezien slechts tijdelijke en kortstondige effecten kan veroorzaken, maar ook op de effecten van een herhaalde, regelmatige en zelfs frequente consumptie van een dergelijk levensmiddel, waarvan de effecten dus niet noodzakelijk slechts tijdelijk en kortstondig zijn.

Zoals blijkt uit punt 1 van de considerans van verordening nr. 1924/2006, samengelezen met punt 10 ervan, staat immers vast dat de claims waarmee de levensmiddelen waarop zij worden vermeld, worden aangeprezen, de keuzes van de consument beïnvloeden, door zich erop te beroepen dat zij in nutritioneel, fysiologisch of een ander met de gezondheid verband houdend opzicht beter zijn dan soortgelijke producten. Deze keuzes beïnvloeden rechtstreeks de totale hoeveelheid van de verschillende nutriënten of andere stoffen die de consument wenst in te nemen, wat de rechtvaardiging vormt voor de door deze verordening opgelegde beperkingen met betrekking tot het gebruik van deze claims.

Derhalve moet in casu rekening worden gehouden met zowel de tijdelijke en kortstondige effecten als met de cumulatieve effecten van herhaaldelijke en langdurige consumptie van een bepaald levensmiddel op de lichamelijke conditie.

In de onderhavige zaak impliceert de litigieuze omschrijving, die de indruk wekt dat de wijn goed wordt opgenomen en verteerd, met name dat het spijsverteringsstelsel, dus een deel van het menselijk lichaam, er niet of weinig onder lijdt en dat de toestand van dit stelsel betrekkelijk gezond en intact blijft, zelfs na herhaaldelijke consumptie, dus na gecumuleerde hoeveelheden die gedurende een lange periode worden verbruikt, aangezien deze wijn gekenmerkt wordt door een verlaagde zuurgraad.

Daardoor kan de betrokken claim de indruk wekken dat sprake is van een duurzaam heilzaam fysiologisch effect dat erin bestaat het spijsverteringsstelsel in goede staat te houden, in tegenstelling tot andere wijnen die geacht worden na gecumuleerde consumptie ervan, duurzame negatieve effecten te hebben op het spijsverteringsstelsel en bijgevolg op de gezondheid.

Op grond van de bovenstaande overwegingen moet op de eerste twee vragen worden geantwoord dat artikel 4, lid 3, eerste alinea, van verordening nr. 1924/2006 aldus moet worden uitgelegd dat de term ‘gezondheidsclaim’ ook geldt voor een omschrijving als ‘licht verteerbaar’ met de vermelding van het verlaagde gehalte aan door een groot aantal consumenten als nadelig ervaren stoffen.

Met zijn derde vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of het verenigbaar is met artikel 6, lid 1, eerste alinea, VEU wanneer bij verordening nr. 1924/2006 een producent of handelaar van wijn zonder uitzondering verbod wordt opgelegd een claim als aan de orde in het hoofdgeding, te gebruiken, ook wanneer deze claim op zich juist is.

Krachtens artikel 6, lid 1, eerste alinea, VEU erkent de Europese Unie de rechten, vrijheden en beginselen die zijn vastgesteld in het Handvest, dat dezelfde juridische waarde als de Verdragen heeft.

Wat de ten aanzien van het betrokken verbod relevante grondrechten betreft, refereert de verwijzende rechter aan artikel 15, lid 1, van het Handvest, bepalende dat eenieder het recht heeft te werken en een vrijelijk gekozen of aanvaard beroep uit te oefenen, en artikel 16 van dit Handvest, dat de vrijheid van ondernemerschap waarborgt.

Evenwel moet ook rekening worden gehouden met artikel 35, tweede zin, van het Handvest, dat vereist dat bij de bepaling en de uitvoering van het beleid en het optreden van de Unie een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid wordt verzekerd. Zoals blijkt uit de punten 1 en 18 van de considerans van verordening nr. 1924/2006 is de bescherming van de gezondheid één van de hoofddoelstellingen van deze verordening.

Bijgevolg moet de verenigbaarheid van het verbod, zonder uitzondering, op een claim als aan de orde in het hoofdgeding, niet enkel worden onderzocht uit het oogpunt van de vrijheid van beroepsuitoefening en de vrijheid van ondernemerschap, maar ook uit het oogpunt van de bescherming van de gezondheid.

Hieruit volgt dat bij een dergelijke beoordeling de vereisten inzake de bescherming van deze verschillende door de van de Unie rechtsorde beschermde grondrechten met elkaar moeten worden verzoend en dat een juist evenwicht ertussen moet worden verzekerd (zie in die zin arrest van 29 januari 2008, Promusicae, C-275/06, Jurispr. blz. I-271, punten 65 en 66).

Met betrekking tot in de eerste plaats de bescherming van de gezondheid moet worden benadrukt dat alcoholhoudende dranken een aan een buitengewoon strenge regeling onderworpen bijzondere categorie levensmiddelen zijn, gelet op de risico's van afhankelijkheid en misbruik en de bewezen complexe schadelijke effecten die verbonden zijn met alcoholconsumptie, die tot ernstige ziektes kan leiden.

Het Hof heeft dienaangaande reeds herhaaldelijk verklaard dat maatregelen die de mogelijkheden van reclame voor alcoholhoudende dranken beperken om alcoholisme te bestrijden, in overeenstemming zijn met het streven de volksgezondheid te beschermen, en dat de bescherming van de volksgezondheid, zoals ook blijkt uit artikel 9 VWEU, een doelstelling van algemeen belang is die in voorkomend geval een beperking van een fundamentele vrijheid kan rechtvaardigen (zie in die zin arresten van 10 juli 1980, Commissie/Frankrijk, 152/78, Jurispr. blz. 2299, punt 17; 25 juli 1991, Aragonesa de Publicidad Exterior en Publivía, C-l/90 en C-176/90, Jurispr. blz. I-4151, punt 15; 13 juli 2004, Commissie/Frankrijk, C-262/02, Jurispr. I-6569, punt 30; en Bacardi France, C-429/02, Jurispr. blz. I-6613, punt 37).

Hoewel reeds in het algemeen uit artikel 3, sub a, van verordening nr. 1924/2006 volgt dat voedings- en gezondheidsclaims niet onjuist, dubbelzinnig of misleidend mogen zijn, geldt dit voorschrift a fortiori voor alcoholhoudende dranken. Het is immers van wezenlijk belang dat alle claims met betrekking tot deze dranken volstrekt ondubbelzinnig zijn, zodat de consumenten hun consumptie binnen de perken kunnen houden, rekening houdend met alle intrinsieke gevaren die verband houden met deze consumptie, en aldus hun gezondheid doeltreffend kunnen beschermen.

In een zaak als deze in het hoofdgeding blijkt de litigieuze claim, gesteld dat hij op zich als materieel juist kan worden beschouwd waar hij een verlaagde zuurgraad vermeldt, niettemin onvolledig. Deze claim maakt namelijk melding van een bepaalde eigenschap waardoor de spijsvertering wordt bevorderd, maar verzwijgt dat ongeacht de goede spijsvertering, de met de consumptie van alcoholhoudende dranken gepaard gaande gevaren door die eigenschap niet verdwijnen of zelfs maar beperkt worden.

De Uniewetgever kon dus op goede gronden oordelen dat claims als deze in het hoofdgeding dubbelzinnig en zelfs misleidend zijn omdat zij betrekking hebben op een alcoholhoudende drank. Door enkel de gemakkelijke vertering ervan op de voorgrond te plaatsen, kan de litigieuze claim immers de consumptie van de betrokken wijn stimuleren en uiteindelijk de met overmatige consumptie van alle alcoholhoudende dranken gepaard gaande risico's voor de gezondheid van de consument doen toenemen. Het verbod op dergelijke claims kan dus zijn rechtvaardiging vinden in het vereiste een hoog niveau van bescherming van de gezondheid van de consument te verzekeren.

Gelet op het voorgaande, kan het algehele verbod op een claim als aan de orde in het hoofdgeding, worden beschouwd als noodzakelijk om de naleving van de uit artikel 35 van het Handvest voortvloeiende vereisten te verzekeren.

Met betrekking tot in de tweede plaats, de vrijheid van beroepsuitoefening en van ondernemerschap, dient eraan te worden herinnerd dat volgens vaste rechtspraak van het Hof de vrije uitoefening van een beroepsactiviteit, net zoals het eigendomsrecht, geen absolute gelding heeft, maar in relatie tot haar sociale functie moet worden beschouwd (zie in die zin arrest van 14 december 2004, Swedish Match, C-210/03, Jurispr. blz. I-11893, punt 72). Bijgevolg kan de uitoefening van deze vrijheden aan beperkingen worden onderworpen voor zover zulke beperkingen werkelijk beantwoorden aan de doeleinden van algemeen belang die de Unie nastreeft en, het nagestreefde doel in aanmerking genomen, niet zijn te beschouwen als een onevenredige en onduldbare ingreep waardoor deze rechten in hun kern worden aangetast (arresten van 15 april 1997, Irish Farmers Association e.a., C-22/94, Jurispr. blz. I-1809, punt 27, en 10 juli 2003, Booker Aquaculture en Hydro Seafood, C-20/00 en C-64/00, Jurispr. blz. I-7411, punt 68).

Met betrekking tot deze doelstellingen blijkt uit de punten 48 tot en met 53 van het onderhavige arrest dat de betrokken regeling strekt tot bescherming van de gezondheid, een door artikel 35 van het Handvest erkende doelstelling.

Wat het evenredigheidsbeginsel betreft, legt het verbod op de betrokken claims weliswaar bepaalde beperkingen op aan de beroepsactiviteit van de betrokken marktdeelnemers op specifieke punten, maar is de eerbiediging van deze vrijheden op de essentiële punten toch gewaarborgd.

De litigieuze regeling behelst geen verbod op de productie en het in de handel brengen van alcoholhoudende dranken, maar beperkt zich ertoe op een duidelijk omschreven gebied regels vast te stellen voor de etikettering van en reclame voor die producten.

In een zaak als aan de orde in het hoofdgeding, tast het litigieuze verbod dus geenszins de vrijheid van beroepsuitoefening en de vrijheid van ondernemerschap in hun kern aan.

Uit hetgeen voorafgaat volgt dat het algehele verbod in verordening nr. 1924/2006 op een claim als aan de orde in het hoofdgeding, moet worden geacht in overeenstemming te zijn met het vereiste de verschillende aan de orde zijnde grondrechten met elkaar te verzoenen en een juist evenwicht tussen die grondrechten tot stand te brengen.

Gelet op een en ander, moet op de derde vraag worden geantwoord dat het bij verordening nr. 1924/2006 aan wijnproducenten of -handelaren zonder uitzondering opgelegde verbod om een claim als aan de orde in het hoofdgeding te gebruiken, ook wanneer deze claim op zich juist is, verenigbaar is met artikel 6, lid 1, eerste alinea, VEU.