8.2.3.1 Beschikkingshandelingen, soms (ook) beheershandelingen

468. Uit het voorgaande volgt dat in beginsel de stille cessionaris bevoegd is tot het verrichten van de genoemde rechtshandelingen. Het is de vraag in hoeverre de inningsbevoegde stille cedent bevoegd dient te zijn tot het verrichten van dergelijke rechtshandelingen, en, in dat verband, of het verschil maakt of aan de stille cedent het beheer over de vordering is toegekend of dat voor de omvang van de aan hem toegekende bevoegdheden aansluiting wordt gezocht bij de bevoegdheden van de pandhouder.1

Het doen van afstand van recht, achterstellen, schikken, schuldwijziging, het verlenen van toestemming aan inbetalinggeving, het verlenen van uitstel van betaling, het bekrachtigen van een betaling aan een inningsonbevoegde en het verlenen van toestemming aan betaling in gedeelten en het verlenen van toestemming aan schuldoverneming zijn beschikkingshandelingen van de schuldeiser jegens de schuldenaar.2 Deze beschikkingsdaden zijn blijkens de parlementaire geschiedenis in de regel geen beheersdaden, maar kunnen dat onder omstandigheden wel zijn.3 Zo wordt bijvoorbeeld opgemerkt dat de vruchtgebruiker bevoegd is tot kwijtschelding, het treffen van een afbetalingsregeling "en dergelijke handelingen", zolang dit dienstig is aan een goed beheer van de vordering;4 dat het niet is uitgesloten dat een uitstel van betaling in de gegeven omstandigheden als een beheershandeling moet worden beschouwd;5 dat een goed beheer kan meebrengen dat een vordering op een schuldenaar die geen verhaal biedt, of niet dan na een uitvoerige procedure met onzekere afloop tot betaling kan gedwongen, juist niet wordt geïnd, maar afgeschreven;6 en dat het niet licht zal voorkomen dat kwijtschelding van een aan vruchtgebruik onderworpen vordering tot een goed beheer dienstig kan worden geacht.7 Kortom, de genoemde handelingen zijn beschikkingshandelingen die in de regel niet dienstig zullen kunnen zijn aan een goed beheer van de vordering, maar die dat onder omstandigheden, als uitzondering op de regel, wel kunnen zijn, en dan óók als beheershandelingen dienen te worden aangemerkt.

469. Als een van de hiervoor genoemde beschikkingshandelingen in een bepaald geval dienstig kan zijn aan een goed beheer van de vordering, is een beheersbevoegde derde tot het verrichten van deze rechtshandeling bevoegd. Buiten deze gevallen is sprake van een beschikkingshandeling die geen beheershandeling is. De beheersbevoegde derde is dan alleen met toestemming of met medewerking van de rechthebbende dan wel met machtiging van de kantonrechter bevoegd. Derden die de beheersbevoegdheid niet hebben, zoals een pandhouder en een beslaglegger, zijn tot het verrichten van deze handeling in het geheel niet (zelfstandig) bevoegd.8

De vruchtgebruiker, de bewindvoerder, de curator, de vereffenaar, de executeur en de rekeninghouder van een kwaliteitsrekening zijn beheersbevoegd.9 Is het doen van afstand van recht, het achterstellen, het treffen van een schikking, een schuldwijziging, het verlenen van uitstel van betaling, het bekrachtigen van een betaling aan een inningsonbevoegde of het verlenen van toestemming aan een inbetalinggeving of een schuldoverneming aan te merken als een beheershandeling, dan zijn zij hiertoe bevoegd. Zo volgt bijvoorbeeld uit de parlementaire geschiedenis bij art. 3:246 BW dat de vruchtgebruiker bevoegd is tot "kwijtschelding, het treffen van een afbetalingsregeling en dergelijke handelingen", zolang dit dienstig is aan een goed beheer van de vordering.10 Ook art. 1:345 lid 3 BW (voogdijbewind) past in deze sleutel: de bewindvoerder behoeft voor het aangaan van een overeenkomst tot beëindiging van een geschil waarbij de minderjarige is betrokken, geen machtiging indien de overeenkomst als een beheersdaad is te beschouwen.11

Kunnen de desbetreffende beschikkingshandelingen niet als beheershandelingen worden aangemerkt, dan is de vruchtgebruiker hiertoe alleen met medewerking van de hoofdgerechtigde bevoegd (art. 3:207 lid 2 BW);12 zijn de deelgenoten hiertoe alleen gezamenlijk bevoegd (art. 3:170 lid 3 BW); en is de bewindvoerder hiertoe alleen bevoegd met toestemming of medewerking van de rechthebbende of met machtiging van de kantonrechter (art. 1:345 lid 1 BW; art. 1:441 lid 2 sub a BW; art. 3.6.1.5 Ontw.BW; art. 4:167 lid 1 jo 4:169 lid 1 sub a en lid 3 BW en art. 4:166 BW; zie ook art. 4:169 lid 2 BW). Wordt een beschikkingshandeling alleen door de vruchtgebruiker of de hoofdgerechtigde verricht of alleen door een der deelgenoten terwijl de beschikkingshandeling op grond van art. 3:207 lid 2 BW of art. 3:170 lid 3 BW gezamenlijk had moeten worden verricht, dan is of zijn blijkens de parlementaire geschiedenis de andere perso(o)n(en) hieraan niet gebonden. Hij kan of zij kunnen de schuldenaar alsnog voor het gehele bedrag van de vordering aanspreken.13

Overigens behoeft de bewindvoerder steeds toestemming van de rechthebbende of, indien deze daartoe niet in staat of weigerachtig is, machtiging van de kantonrechter voor het aangaan van een vaststellingsovereenkomst, tenzij het gaat om overeenkomst tot beëindiging van een geschil als bedoeld in art. 87 Rv (schikkingscomparitie) of tenzij het voorwerp van het geschil een waarde van 700 euro niet te boven gaat (art. 1:441 lid 2 sub e BW; art. 3.6.1.5 lid 2 sub e Ontw.BW; en art. 4:169 lid 1 sub c BW}.14 Een uitzondering zoals in art. 1:345 lid 3 BW (minderjarigenbewind}, namelijk dat de bewindvoerder de machtiging niet nodig heeft als het aangaan van de overeenkomst als een beheersdaad is te beschouwen, ontbreekt opmerkelijk genoeg in deze bepalingen. Indien het testamentair bewind is vastgesteld in het belang van een derde, is zijn toestemming ook nodig en kan zijn toestemming door machtiging van de kantonrechter worden vervangen (art. 4:169 lid 2 en 3 BW).15

Aan de curator, de vereffenaar en de executeur is de beschikkingsbevoegdheid als zodanig niet toegekend. De curator is, na ingewonnen advies van de commissie uit de schuldeisers, zo die er is, en onder goedkeuring van den rechter-commissaris, wel bevoegd om vaststellingsovereenkomsten of schikkingen aan te gaan (art. 104 Fw).16

Aan de pandhouder en de beslaglegger is op grond van de wet een aantal beperkt omschreven bevoegdheden toegekend. Daaronder vallen bijvoorbeeld voor de pandhouder wel de bevoegdheid tot overdracht in het kader van een parate executie en in voorkomende gevallen de bevoegdheid tot herverpanding, maar niet andere beschikkingshandelingen. De pandhouder en de beslaglegger zijn evenmin beheersbevoegd. Hieruit volgt dat zij niet bevoegd zijn tot het verrichten van de hiervoor genoemde beschikkingshandelingen, tenzij dit gebeurt met toestemming van de pandgever respectievelijk de geëxecuteerde.17