HvJ EU, 24-10-2024, nr. C-227/23

In de eerste plaats voert Kwantum aan dat de verwijzende rechter niet heeft uiteengezet waarom ‘de situatie die in dit geding aan de orde is’ — een uitdrukking die hij in zijn eerste vraag gebruikt zonder deze te omschrijven — binnen de materiële werkingssfeer van het Unierecht valt en dat het verzoek om een prejudiciële beslissing niet noodzakelijk is om die rechter in staat te stellen in het hoofdgeding uitspraak te doen, zodat de door hem gestelde vragen hypothetisch zijn.

Volgens vaste rechtspraak van het Hof is de in artikel 267 VWEU geregelde procedure een instrument voor de samenwerking tussen het Hof en de nationale rechterlijke instanties, waarmee het Hof de nationale rechterlijke instanties de elementen betreffende de uitlegging van het Unierecht verschaft die zij nodig hebben voor de beslechting van het bij hen aanhangige geding (arrest van 27 april 2023, Castorama Polska en Knor, C-628/21, EU:C:2023:342, punt 25 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In dit verband moet eraan worden herinnerd dat het in het kader van die procedure uitsluitend een zaak is van de nationale rechter aan wie het geschil is voorgelegd en die de verantwoordelijkheid draagt voor de te geven rechterlijke beslissing om, gelet op de bijzonderheden van het geval, zowel de noodzaak van een prejudiciële beslissing voor het wijzen van zijn vonnis, als de relevantie van de vragen die hij aan het Hof voorlegt, te beoordelen. Wanneer de vragen betrekking hebben op de uitlegging van Unierecht, is het Hof derhalve in beginsel verplicht daarop te antwoorden. Op vragen die het Unierecht betreffen, rust bijgevolg een vermoeden van relevantie. Het Hof kan een verzoek van een nationale rechter dan ook enkel afwijzen wanneer duidelijk blijkt dat de gevraagde uitlegging van het Unierecht geen verband houdt met een reëel geschil of met het voorwerp van het hoofdgeding, wanneer het vraagstuk van hypothetische aard is of wanneer het Hof niet beschikt over de gegevens, feitelijk en rechtens, die noodzakelijk zijn om een zinvol antwoord te geven op de gestelde vragen (arrest van 27 april 2023, Castorama Polska en Knor, C-628/21, EU:C:2023:342, punt 26 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het is tevens vaste rechtspraak dat de nationale rechter wegens het vereiste om tot een voor hem nuttige uitlegging van het Unierecht te komen, een omschrijving dient te geven van het feitelijke en juridische kader waarin de gestelde vragen moeten worden geplaatst, of althans de feiten waarop die vragen zijn gebaseerd moet uiteenzetten. Voorts moet de verwijzingsbeslissing de precieze redenen vermelden waarom de nationale rechter twijfelt over de uitlegging van het Unierecht en het noodzakelijk acht om een prejudiciële vraag aan het Hof voor te leggen (arrest van 27 april 2023, Castorama Polska en Knor, C-628/21, EU:C:2023:342, punt 27 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu blijkt uit de overwegingen in de punten 28 tot en met 30 van het onderhavige arrest dat de verwijzende rechter de juridische en feitelijke context van het hoofdgeding duidelijk heeft uiteengezet. Zo is de eerste prejudiciële vraag er specifiek op gericht om te vernemen of dat geding binnen de materiële werkingssfeer van het Unierecht valt. Bovendien blijkt uit die punten ook dat die rechter rechtens genoegzaam heeft aangegeven waarom hij vragen heeft bij de uitlegging van een aantal bepalingen die hij noodzakelijk acht om zijn beslissing te kunnen nemen, zodat niet kan worden aangenomen dat de gevraagde uitlegging geen verband houdt met het voorwerp van het hoofdgeding of dat het opgeworpen vraagstuk van hypothetische aard is. Het in punt 34 van het onderhavige arrest genoemde vermoeden van relevantie kan derhalve niet ter discussie worden gesteld.

In de tweede plaats voeren Kwantum en de Nederlandse regering in hun schriftelijke opmerkingen aan dat de kwesties die de verwijzende rechter in het hoofdgeding moet beslechten, uitsluitend betrekking hebben op artikel 2, lid 7, en artikel 5, lid 1, van de Berner Conventie, zodat het Hof geen enkele bepaling van Unierecht hoeft uit te leggen.

Dat argument, dat in wezen betrekking heeft op de vraag of het stellen van de prejudiciële vragen noodzakelijk is voor de beslechting van het hoofdgeding, kan niet slagen. Zoals blijkt uit de verwijzingsbeslissing, wenst de verwijzende rechter immers van het Hof te vernemen of het Unierecht — in het bijzonder richtlijn 2001/29, gelezen in samenhang met de relevante bepalingen van het Handvest, en artikel 351 VWEU — zich ertegen verzet dat de nationale rechter artikel 2, lid 7, van de Berner Conventie toepast in het hoofdgeding.

Deze kwestie ziet op de inhoud van de gestelde vragen.

Bovendien is de Unie, zoals de verwijzende rechter terecht heeft opgemerkt, weliswaar geen partij bij de Berner Conventie, maar moet zij zich toch aan de artikelen 1 tot en met 21 van die Conventie houden krachtens, ten eerste, artikel 1, lid 4, van het WCT, waarbij zij wel partij is (arresten van 13 november 2018, Levola Hengelo, C-310/17, EU:C:2018:899, punt 38, en 12 september 2019, Cofemel, C-683/17, EU:C:2019:721, punt 41 en aldaar aangehaalde rechtspraak), en ten tweede, artikel 9 van de TRIP's-overeenkomst, met als gevolg dat die Conventie indirecte gevolgen heeft binnen de Unie (zie in die zin arresten van 15 maart 2012, SCF, C-135/10, EU:C:2012:140, punt 50, en 18 november 2020, Atresmedia Corporación de Medios de Comunicación, C-147/19, EU:C:2020:935, punt 36) en dat het Hof zich genoodzaakt kan zien de bepalingen ervan uit te leggen (zie in die zin arresten van 16 juli 2009, Infopaq International, C-5/08, EU:C:2009:465, punt 34; 16 maart 2017, AKM, C-138/16, EU:C:2017:218, punten 21 en 44, en 12 september 2019, Cofemel, C-683/17, EU:C:2019:721, punt 42).

De prejudiciële vragen zijn derhalve ontvankelijk.

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter te vernemen of de situatie die in het hoofdgeding aan de orde is, binnen de materiële werkingssfeer van het Unierecht valt.

In casu staat vast dat het hoofdgeding ziet op een door Vitra bij de Nederlandse rechterlijke instanties ingestelde vordering waarmee die onderneming in Nederland en België auteursrechtelijke bescherming claimt voor de door onderdanen van de Verenigde Staten van Amerika ontworpen en uit dat derde land afkomstige DSW, waarvan Kwantum — beweerdelijk — nagebootste exemplaren op de markt heeft gebracht.

In dit verband zij eraan herinnerd dat richtlijn 2001/29, zoals blijkt uit artikel 1, lid 1, van die richtlijn, betrekking heeft op de rechtsbescherming van het auteursrecht en de naburige rechten in het kader van de interne markt.

Zoals de advocaat-generaal in de punten 31 en 33 van zijn conclusie in wezen heeft opgemerkt, wordt de werkingssfeer van richtlijn 2001/29 niet bepaald aan de hand van het criterium van het land van oorsprong van het werk of de nationaliteit van de auteur, maar onder verwijzing naar de interne markt, die overeenkomt met de in artikel 52 VEU neergelegde territoriale werkingssfeer van de Verdragen. Onder voorbehoud van artikel 355 VWEU bestaat die werkingssfeer uit het grondgebied van de lidstaten (zie in die zin arrest van 8 september 2020, Recorded Artists Actors Performers, C-265/19, EU:C:2020:677, punt 59 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Voorts zijn overeenkomstig artikel 10, lid 1, van richtlijn 2001/29 de bepalingen van die richtlijn, die bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten in de informatiemaatschappij harmoniseert, van toepassing op alle in die richtlijn bedoelde werken en ander materiaal, welke op de voor de omzetting vastgestelde datum aan de criteria voor bescherming krachtens die richtlijn voldoen. Bijgevolg kan richtlijn 2001/29 van toepassing zijn op het hoofdgeding.

In het bijzonder heeft het Hof reeds geoordeeld dat artikel 2, onder a), en artikel 3, lid 1, van richtlijn 2001/29 een ondubbelzinnige definitie bevatten van het uitsluitende reproductierecht en het uitsluitende recht van mededeling aan het publiek waarover de houders van het auteursrecht in de Unie beschikken, en dat deze bepalingen een geharmoniseerd rechtskader bieden ter waarborging van een hoog en homogeen niveau van bescherming van het reproductierecht en het recht van mededeling aan het publiek, en maatregelen zijn die een volledige harmonisatie van de materiële inhoud van de aldaar bedoelde rechten bewerkstelligen (zie in die zin arrest van 29 juli 2019, Funke Medien NRW, C-469/17, EU:C:2019:623, punten 35–38). Wat voorts artikel 4, lid 1, van richtlijn 2001/29 betreft, blijkt uit de bewoordingen ervan dat die bepaling het daarin bedoelde uitsluitende recht van distributie onder het publiek ook op ondubbelzinnige wijze omschrijft, waarbij die maatregel net als de bovengenoemde bepalingen een volledige harmonisatie van de materiële inhoud van het daarin bedoelde recht bewerkstelligt.

Hieraan moet wat de vraag betreft of die bepalingen van toepassing zijn op een voorwerp van toegepaste kunst zoals de in het hoofdgeding aan de orde zijnde DSW, worden toegevoegd dat het Hof heeft geoordeeld dat een dergelijk voorwerp als ‘werk’ in de zin van richtlijn 2001/29 kan worden aangemerkt indien aan twee cumulatieve voorwaarden is voldaan. Ten eerste dient het betrokken voorwerp oorspronkelijk te zijn, in die zin dat het een eigen intellectuele schepping van de maker ervan is. Ten tweede kunnen alleen de bestanddelen die de uitdrukking van een dergelijke intellectuele schepping zijn, als een ‘werk’ in de zin van richtlijn 2001/29 worden aangemerkt (arrest van 13 november 2018, Levola Hengelo, C-310/17, EU:C:2018:899, punten 35–37 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wanneer een voorwerp van toegepaste kunst de in het vorige punt van het onderhavige arrest beschreven kenmerken heeft en derhalve een werk is, moet het in die hoedanigheid auteursrechtelijke bescherming genieten overeenkomstig die richtlijn (zie in die zin arrest van 12 september 2019, Cofemel, C-683/17, EU:C:2019:721, punt 35 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Derhalve moet worden geoordeeld dat de bepalingen van richtlijn 2001/29 van toepassing zijn op voorwaarde dat aan de materiële voorwaarden van die richtlijn is voldaan en in het bijzonder dat een voorwerp van toegepaste kunst als dat in het hoofdgeding kan worden aangemerkt als een ‘werk’ in de zin van die richtlijn.

Gelet op het voorgaande moet op de eerste vraag worden geantwoord dat een situatie waarin een onderneming auteursrechtelijke bescherming claimt voor een in een lidstaat op de markt gebracht voorwerp van toegepaste kunst, binnen de materiële werkingssfeer van het Unierecht valt, mits dat voorwerp kan worden aangemerkt als een ‘werk’ in de zin van richtlijn 2001/29.

Volgens vaste rechtspraak is het, in het kader van de bij artikel 267 VWEU ingestelde procedure van samenwerking tussen de nationale rechterlijke instanties en het Hof, de taak van het Hof om de nationale rechter een nuttig antwoord te geven aan de hand waarvan hij het bij hem aanhangige geschil kan oplossen. Daartoe dient het Hof in voorkomend geval de voorgelegde vragen te herformuleren. Het staat in dit verband aan het Hof om uit alle door de nationale rechter verschafte gegevens, met name uit de motivering van de verwijzingsbeslissing, de elementen van het Unierecht te putten die, gelet op het voorwerp van het geschil, uitlegging behoeven [arrest van 30 april 2024, M.N. (EncroChat), C-670/22, EU:C:2024:372, punt 78 en aldaar aangehaalde rechtspraak].

Zoals de advocaat-generaal in punt 22 van zijn conclusie in wezen heeft opgemerkt, blijkt uit de aan het Hof ter beschikking staande stukken dat de litigieuze gedraging in het hoofdgeding bestaat in het op de markt brengen door Kwantum van voorwerpen, namelijk exemplaren van een stoel, met inbreukmaking op het gestelde auteursrecht van Vitra. Relevant zijn dan ook artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van richtlijn 2001/29, waarin aan de auteur van een werk respectievelijk het uitsluitende reproductierecht en het uitsluitende distributierecht voor dit werk worden toegekend. Daarentegen blijkt niet uit die stukken dat die gedraging een mededeling aan het publiek van een werk in de zin van artikel 3, lid 1, van die richtlijn kan vormen.

In die omstandigheden moet worden aangenomen dat de verwijzende rechter met zijn tweede tot en met vierde vraag, die samen moeten worden onderzocht, in essentie wenst te vernemen of artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van richtlijn 2001/29, gelezen in samenhang met artikel 17, lid 2, en artikel 52, lid 1, van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat zij eraan in de weg staan dat de lidstaten de in artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie neergelegde materiële-reciprociteitstoets toepassen op een werk van toegepaste kunst waarvan het land van oorsprong een derde land is en waarvan de auteur een onderdaan van een derde land is.

Voor de beantwoording van die vragen moet eerst worden nagegaan of de bovengenoemde bepalingen van toepassing zijn op een werk van toegepaste kunst waarvan het land van oorsprong een derde land is of waarvan de auteur onderdaan van een derde land is, en vervolgens of die bepalingen in de weg staan aan de toepassing in het nationale recht van de in artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie neergelegde materiële-reciprociteitstoets.

Om te beginnen zij in herinnering gebracht dat de termen van een Unierechtelijke bepaling die voor de vaststelling van haar betekenis en draagwijdte niet uitdrukkelijk naar het recht van de lidstaten verwijst, normaliter in de gehele Unie op autonome en eenvormige wijze moeten worden uitgelegd, waarbij rekening moet worden gehouden met de bewoordingen en de context van die bepaling en met de doelstellingen van de regeling waarvan zij deel uitmaakt (arrest van 8 september 2020, Recorded Artists Actors Performers, C-265/19, EU:C:2020:677, punt 46 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Wat in de eerste plaats de bewoordingen van artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van richtlijn 2001/29 betreft, moet worden opgemerkt dat de lidstaten volgens die bepalingen ten behoeve van auteurs voorzien in het uitsluitende recht om de directe of indirecte, tijdelijke of duurzame, volledige of gedeeltelijke reproductie van hun werken, met welke middelen en in welke vorm ook, toe te staan of te verbieden en het uitsluitende recht om elke vorm van distributie onder het publiek van het origineel van hun werken of kopieën daarvan, door verkoop of anderszins, toe te staan of te verbieden.

Dienaangaande moet worden vastgesteld dat in die bepalingen niet uitdrukkelijk wordt aangegeven of het daarin bedoelde begrip ‘werk’ ook betrekking heeft op een werk van toegepaste kunst dat afkomstig is uit een derde land, noch of het begrip ‘auteur’ in de zin van die bepalingen zich uitstrekt tot de auteur van een dergelijk werk die onderdaan is van een derde land.

Zoals in de punten 48 en 49 van het onderhavige arrest is opgemerkt, heeft het Hof evenwel reeds geoordeeld dat wanneer een voorwerp kan worden aangemerkt als een ‘werk’ in de zin van richtlijn 2001/29, het in die hoedanigheid auteursrechtelijke bescherming moet genieten overeenkomstig die richtlijn, waaraan moet worden toegevoegd dat de richtlijn geen voorwaarden stelt wat het land van oorsprong van het betrokken werk of de nationaliteit van de auteur betreft.

Wat in de tweede plaats de context van die bepalingen betreft, moet ten eerste, gelet op hetgeen blijkt uit de punten 44 en 45 van het onderhavige arrest, worden vastgesteld dat de Uniewetgever bij de bepaling van de werkingssfeer van richtlijn 2001/29 aan de hand van een territoriaal criterium noodzakelijkerwijs is uitgegaan van alle werken waarvan op het grondgebied van de Unie om bescherming wordt verzocht, ongeacht het land van oorsprong van deze werken of de nationaliteit van hun auteur.

Ten tweede moet worden opgemerkt dat bepaalde instrumenten van de geharmoniseerde wetgeving inzake het auteursrecht voorzien in een specifieke regeling voor werken waarvan het land van oorsprong in de zin van de Berner Conventie een derde land is en waarvan de auteur geen onderdaan van een lidstaat is. Zo bepaalt richtlijn 2006/116, in het bijzonder artikel 7, lid 1, van deze richtlijn, dat de auteursrechtelijke bescherming die door de lidstaten aan dergelijke werken wordt verleend, vervalt op de dag waarop de bescherming in het land van oorsprong van het werk vervalt, zonder dat de in die richtlijn vastgestelde termijn mag worden overschreden. Zoals Vitra betoogt, zou een dergelijke regeling, die specifiek betrekking heeft op de bescherming van de rechten van auteurs van wie en van werken waarvan het land van oorsprong een derde land is, geen nut hebben indien de bescherming van de betrokken werken niet werd gewaarborgd door richtlijn 2001/29.

In de derde plaats is de in punt 60 van het onderhavige arrest gegeven uitlegging in overeenstemming met de doelstellingen van richtlijn 2001/29.

Ten eerste heeft deze richtlijn, zoals in overweging 6 staat te lezen, met name tot doel te voorkomen dat er aanzienlijke verschillen in bescherming ontstaan en daarmee ook beperkingen van het vrije verkeer van diensten en producten waarin intellectuele eigendom is belichaamd of die op intellectuele eigendom zijn gebaseerd, hetgeen zou leiden tot een nieuwe verbrokkeling van de interne markt en een gebrek aan samenhang van de wetgeving van dien, waarbij volgens overweging 9 van die richtlijn bij een harmonisatie van het auteursrecht steeds van een hoog beschermingsniveau moet worden uitgegaan. Aan dat doel zou afbreuk worden gedaan indien richtlijn 2001/29 in de Unie enkel de auteursrechtelijke bescherming zou regelen van werken die afkomstig zijn uit een lidstaat of waarvan de auteur onderdaan is van een lidstaat.

Ten tweede wordt met richtlijn 2001/29 volgens overweging 15 ook beoogd om uitvoering te geven aan bepaalde internationale verplichtingen die voortvloeien uit het WCT. In dit verband moet de Unie zich overeenkomstig artikel 9, lid 1, van de TRIPs-overeenkomst en artikel 1, lid 4, van het WCT houden aan de artikelen 1 tot en met 21 van de Berner Conventie, zoals is aangegeven in punt 40 van het onderhavige arrest, en voorts ook aan het aanhangsel bij die Conventie. Uit artikel 5, lid 1, van de Berner conventie blijkt dat de auteurs voor de werken waarvoor zij krachtens deze Conventie zijn beschermd, in de landen van de bij de Conventie opgerichte Unie die niet het land van oorsprong van het werk zijn, de rechten genieten welke de onderscheidene wetten thans of in de toekomst aan eigen onderdanen verlenen of zullen verlenen.

Zoals de advocaat-generaal in punt 30 van zijn conclusie heeft opgemerkt, zou het dus in strijd zijn met de internationale verplichtingen van de Unie waaraan richtlijn 2001/29 uitvoering geeft op het gebied van intellectuele eigendom, dat deze richtlijn het auteursrecht harmoniseert voor werken waarvan het land van oorsprong een lidstaat is of waarvan de auteur onderdaan is van een lidstaat, terwijl het aan het nationale recht van de lidstaten wordt overgelaten om te bepalen welke juridische regeling van toepassing is op werken waarvan het land van oorsprong een derde land is of waarvan de auteur onderdaan is van een derde land.

Derhalve moet worden vastgesteld dat artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van richtlijn 2001/29 van toepassing zijn op werken van toegepaste kunst die afkomstig zijn uit derde landen of waarvan de auteurs onderdaan zijn van dergelijke landen.

Wat de vraag betreft of deze bepalingen eraan in de weg staan dat de lidstaten in het nationale recht de in artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie neergelegde materiële-reciprociteitstoets toepassen op een werk van toegepaste kunst waarvan het land van oorsprong een derde land is of waarvan de auteur onderdaan is van een derde land, is in punt 57 van het onderhavige arrest in herinnering gebracht dat de lidstaten volgens artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van richtlijn 2001/29 ten behoeve van auteurs voorzien in de uitsluitende rechten om de reproductie van hun werken en de distributie daarvan onder het publiek toe te staan of te verbieden. Bovendien zijn die bepalingen, zoals blijkt uit het vorige punt van het onderhavige arrest, ook van toepassing op werken van toegepaste kunst die afkomstig zijn uit derde landen of waarvan de auteurs onderdaan zijn van dergelijke landen.

Het toepassen door een lidstaat van die materiële-reciprociteitstoets zou niet alleen in strijd zijn met de bewoordingen van die bepalingen, zoals de advocaat-generaal in punt 53 van zijn conclusie heeft benadrukt, maar zou ook de doelstelling van die richtlijn, namelijk de harmonisatie van het auteursrecht in de interne markt, ondermijnen. Wordt die toets toegepast, dan zouden werken van toegepaste kunst uit derde landen immers in verschillende lidstaten mogelijkerwijs verschillend worden behandeld op grond van verdragsrechtelijke bepalingen die bilateraal van toepassing zijn tussen een lidstaat en een derde land.

Voorts is het in elk geval zo dat, aangezien de in punt 66 van het onderhavige arrest bedoelde intellectuele-eigendomsrechten worden beschermd op grond van artikel 17, lid 2, van het Handvest, beperkingen op de uitoefening van deze rechten overeenkomstig artikel 52, lid 1, van het Handvest bij wet moeten worden gesteld en de wezenlijke inhoud van die rechten en vrijheden moeten eerbiedigen.

In casu moet worden geoordeeld dat de toepassing door een lidstaat van de in artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie neergelegde materiële-reciprociteitstoets een dergelijke beperking kan vormen, aangezien die toepassing de eventuele houder van die rechten het genot en de uitoefening ervan kan ontnemen op een deel van de interne markt, namelijk op het grondgebied van de lidstaat die deze toets toepast.

Zoals blijkt uit artikel 52, lid 1, van het Handvest, moet een dergelijke beperking bij wet worden gesteld.

In dit verband heeft het Hof geoordeeld dat wanneer een regel van Unierecht de bescherming van het auteursrecht harmoniseert, het uitsluitend aan de Uniewetgever en niet aan de nationale wetgevers staat om te bepalen of de toekenning van dat recht in de Unie moet worden beperkt voor werken waarvan het land van oorsprong een derde land is of waarvan de auteur een onderdaan van een derde land is (zie in die zin arrest van 8 september 2020, Recorded Artists Actors Performers, C-265/19, EU:C:2020:677, punt 88).

Met de vaststelling van richtlijn 2001/29 wordt de Uniewetgever immers geacht de bevoegdheden te hebben uitgeoefend die op het betrokken gebied voordien toevielen aan de lidstaten. Binnen de werkingssfeer van die richtlijn moet de Unie dus worden geacht zich in de plaats te hebben gesteld van de lidstaten, die niet meer bevoegd zijn om de relevante bepalingen van de Berner Conventie ten uitvoer te leggen (arrest van 26 april 2012, DR en TV2 Danmark, C-510/10, EU:C:2012:244, punt 31 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

In casu bevat, zoals de advocaat-generaal in punt 40 van zijn conclusie in wezen heeft opgemerkt, noch artikel 2, onder a), noch artikel 4, lid 1, noch enige andere bepaling van richtlijn 2001/29 bij de huidige stand van het Unierecht een beperking als die welke in punt 70 van het onderhavige arrest is vermeld.

Voorts is het juist dat richtlijn 2001/29 daadwerkelijk ten doel heeft slechts bepaalde aspecten van het auteursrecht en de naburige rechten te harmoniseren, aangezien uit verschillende bepalingen naar voren komt dat de Uniewetgever de lidstaten bij de tenuitvoerlegging ervan een discretionaire ruimte heeft willen toekennen (arresten van 29 juli 2019, Funke Medien NRW, C-469/17, EU:C:2019:623, punt 34, en 29 juli 2019, Spiegel Online, C-516/17, EU:C:2019:625, punt 23 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het Hof heeft echter ook geoordeeld dat de in artikel 5 van richtlijn 2001/29 opgenomen opsomming van beperkingen en restricties op de in de artikelen 2 tot en met 4 van die richtlijn genoemde uitsluitende rechten uitputtend is, omdat anders afbreuk wordt gedaan aan de effectiviteit van de door de richtlijn tot stand gebrachte harmonisatie van het auteursrecht en de naburige rechten, aan de nagestreefde rechtszekerheid en aan de eis om deze beperkingen en restricties coherent toe te passen (zie in die zin arrest van 29 juli 2019, Funke Medien NRW, C-469/17, EU:C:2019:623, punten 56, 62 en 63 en aldaar aangehaalde rechtspraak). Artikel 5 van richtlijn 2001/29 bevat bij de huidige stand van het Unierecht geen beperking die vergelijkbaar is met die van de materiële-reciprociteitstoets van artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie.

Richtlijn 2001/29 onderscheidt zich in dit opzicht dus van andere instrumenten tot harmonisatie van het auteursrecht die de Uniewetgever overeenkomstig de bepalingen van die Conventie heeft vastgesteld.

In het bijzonder voorziet de Berner Conventie onder meer in beperkte uitzonderingen die betrekking hebben op werken van toegepaste kunst, de beschermingsduur en het volgrecht en op grond waarvan de partijen bij deze Conventie een materiële-reciprociteitstoets kunnen toepassen en als zodanig niet verplicht zijn om overeenkomstig artikel 5, lid 1, van de Conventie de regel van nationale behandeling toe te passen.

Hoewel de Uniewetgever heeft besloten overeenkomstig artikel 7, lid 8, en artikel 14 ter, lid 2, van de Berner Conventie een materiële-reciprociteitstoets te hanteren, ten eerste, in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2006/116 wat de beschermingsduur betreft en, ten tweede, in artikel 7, lid 1, van richtlijn 2001/84 wat het volgrecht betreft, heeft die wetgever daarentegen noch in richtlijn 2001/29, noch in een andere bepaling van Unierecht voor de in artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van die richtlijn aan auteurs verleende uitsluitende rechten voorzien in een beperking op die rechten in de vorm van een materiële-reciprociteitstoets als die van artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie. Zoals in punt 72 van het onderhavige arrest is vermeld, staat het overeenkomstig artikel 52, lid 1, van het Handvest uitsluitend aan de Uniewetgever en niet aan de nationale wetgevers om in Uniewetgeving te bepalen of de toekenning van de in artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van die richtlijn genoemde rechten in de Unie moet worden beperkt (zie in die zin arrest van 8 september 2020, Recorded Artists Actors Performers, C-265/19, EU:C:2020:677, punten 88 en 91).

Gelet op een en ander moet op de tweede tot en met de vierde vraag worden geantwoord dat artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van richtlijn 2001/29, gelezen in samenhang met artikel 17, lid 2, en artikel 52, lid 1, van het Handvest, aldus moeten worden uitgelegd dat zij er bij de huidige stand van het Unierecht aan in de weg staan dat de lidstaten in het nationale recht de in artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie neergelegde materiële-reciprociteitstoets toepassen op een werk van toegepaste kunst waarvan het land van oorsprong een derde land is en waarvan de auteur een onderdaan van een derde land is. Het staat overeenkomstig artikel 52, lid 1, van het Handvest uitsluitend aan de Uniewetgever om in Uniewetgeving te bepalen of de toekenning van de in artikel 2, onder a), en artikel 4, lid 1, van die richtlijn genoemde rechten moet worden beperkt in de Unie.

Met zijn vijfde vraag wenst de verwijzende rechter in essentie te vernemen of artikel 351, eerste alinea, VWEU aldus moet worden uitgelegd dat het een lidstaat toestaat om, in afwijking van de bepalingen van Unierecht, de in artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie opgenomen materiële-reciprociteitstoets toe te passen op een werk waarvan het land van oorsprong de Verenigde Staten van Amerika is.

Volgens artikel 351, eerste alinea, VWEU worden de rechten en verplichtingen voortvloeiende uit overeenkomsten die vóór 1 januari 1958 of, voor de toetredende staten, vóór de datum van hun toetreding zijn gesloten tussen een of meer lidstaten enerzijds en een of meer derde staten anderzijds, niet aangetast door de bepalingen van de Verdragen.

Zoals het Hof reeds heeft geoordeeld, vertoont de Berner Conventie de kenmerken van een internationale overeenkomst in de zin van artikel 351 VWEU (arrest van 9 februari 2012, Luksan, C-277/10, EU:C:2012:65, punt 58).

Artikel 351, eerste alinea, VWEU beoogt om overeenkomstig de beginselen van internationaal recht te preciseren dat de toepassing van het Verdrag geen afbreuk doet aan de verbintenis van de betrokken lidstaat om de rechten van derde staten te eerbiedigen die voortvloeien uit een vóór zijn toetreding gesloten overeenkomst en om zijn daarmee samenhangende verplichtingen na te komen (arrest van 9 februari 2012, Luksan, C-277/10, EU:C:2012:65, punt 61).

In dit verband moet, gelet op het antwoord op de tweede tot en met de vierde vraag, worden geoordeeld dat de lidstaten zich niet meer kunnen beroepen op de mogelijkheid om de materiële-reciprociteitstoets van artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie toe te passen, ook al is deze Conventie vóór 1 januari 1958 in werking getreden.

Zoals volgt uit de rechtspraak van het Hof is het namelijk zo dat wanneer een lidstaat vóór zijn toetreding tot de Unie een internationale overeenkomst heeft gesloten die hem toestaat — zoals in casu het geval is — een maatregel te nemen die in strijd blijkt met het Unierecht, maar hem niet daartoe verplicht, die lidstaat zich van een dergelijke maatregel dient te onthouden (arresten van 28 maart 1995, Evans Medical en Macfarlan Smith, C-324/93, EU:C:1995:84, punt 32, en 9 februari 2012, Luksan, C-277/10, EU:C:2012:65, punt 62).

Indien een door een lidstaat krachtens de door een eerdere internationale overeenkomst verleende bevoegdheid getroffen wetgevende maatregel door ontwikkelingen in het Unierecht in strijd met dit recht blijkt te zijn, kan de betrokken lidstaat zich bovendien niet op deze overeenkomst beroepen om zich te onttrekken aan de later ontstane Unierechtelijke verplichtingen (arrest van 9 februari 2012, Luksan, C-277/10, EU:C:2012:65, punt 63).

Hieraan moet worden toegevoegd dat in casu artikel 2, lid 7, eerste volzin, van de Berner Conventie een beoordelingsmarge aan de partijen bij deze Conventie toekent door met name te bepalen dat het aan de wetgeving van de landen van de bij de Conventie opgerichte Unie voorbehouden is om het toepassingsgebied te bepalen van hun wetten betreffende werken van toegepaste kunst en tekeningen en modellen van nijverheid alsmede betreffende de voorwaarden voor de bescherming van deze werken, tekeningen en modellen.

Zoals de advocaat-generaal in de punten 59 tot en met 62 van zijn conclusie heeft opgemerkt, blijkt ten eerste uit de bewoordingen van die bepaling niet dat zij een staat die partij is bij de Berner Conventie verbiedt om auteursrechtelijke bescherming te verlenen aan een werk van toegepaste kunst dat in het land van oorsprong van dat werk slechts krachtens een bijzondere regeling als tekening of model wordt beschermd. Ten tweede zou een dergelijk verbod in tegenspraak zijn met het doel van die Conventie, dat tot uitdrukking komt in het beginsel van ‘nationale behandeling’ en het uit de materiële bepalingen van de Conventie voortvloeiende minimumbeschermingsniveau en dat erin gelegen is dat aan auteurs bescherming wordt geboden buiten het land van oorsprong van een werk. Ten derde en ten slotte is het in elk geval zo dat uit artikel 19 van die Conventie expliciet blijkt dat de bepalingen ervan niet beletten dat een beroep wordt gedaan op een grotere mate van bescherming die door de wetgeving van een staat die partij is bij die Conventie mocht zijn voorgeschreven.

In die omstandigheden kan een lidstaat zich niet op artikel 2, lid 7, van de Berner Conventie beroepen om zich te onttrekken aan de uit richtlijn 2001/29 voortvloeiende verplichtingen.

Gelet op een en ander moet op de vijfde vraag worden geantwoord dat artikel 351, eerste alinea, VWEU aldus moet worden uitgelegd dat het een lidstaat niet toestaat om, in afwijking van de bepalingen van Unierecht, de in artikel 2, lid 7, tweede volzin, van de Berner Conventie opgenomen materiële-reciprociteitstoets toe te passen op een werk waarvan het land van oorsprong de Verenigde Staten van Amerika is.