Hof Amsterdam, 05-04-2013, nr. 200.115.839/01 OK

Hierna zal verzoekster (ook) worden aangeduid als de Stichting en verweerster als Agrico.

De Stichting heeft bij op 30 oktober 2012 ter griffie van de Ondernemingskamer ingekomen verzoekschrift met producties de Ondernemingskamer verzocht een onderzoek te bevelen naar het beleid en de gang van zaken van Agrico “in de gehele omvang daarvan” en in ieder geval met betrekking tot het besluit om de industrieaardappelactiviteiten aan Aviko Potato B.V. (hierna Aviko te noemen) over te dragen en de daaraan voorafgaande besluitvorming in de periode gedurende het najaar van 2009, alsmede Agrico in de kosten van het geding te veroordelen.

Agrico heeft bij op 3 januari 2013 ter griffie van de Ondernemingskamer ingekomen verweerschrift met producties de Ondernemingskamer verzocht de Stichting niet ontvankelijk te verklaren althans haar verzoek af te wijzen, met veroordeling van de Stichting in de kosten van het geding.

Het verzoek is behandeld ter openbare terechtzitting van de Ondernemingskamer van 17 januari 2013. Bij die gelegenheid hebben de advocaten de standpunten van hun wederzijdse cliëntes toegelicht, beiden aan de hand van - aan de Ondernemingskamer en de wederpartij overgelegde - pleitaantekeningen en (op voorhand toegezonden) nadere producties.

De Ondernemingskamer stelt vast dat de Stichting voldoet aan de vereisten van art. 3:305a BW en in zoverre bevoegd is namens degenen wier belangen zij behartigt op te treden. Agrico heeft dit ook niet betwist; zij heeft alleen, primair, gesteld dat de Stichting niet in haar verzoek kan worden ontvangen omdat zij niet voldoet aan het vereiste van artikel 2:346 lid 1 onder a BW, dat de leden voor wie zij optreedt ten minste 10% van het ledental van Agrico uitmaken, althans dat onduidelijk is hoeveel leden/telers zij vertegenwoordigt en aldus niet kan worden vastgesteld dat zij aan dit vereiste voldoet.

Een eerste analyse van de door de Stichting overgelegde 158 aanmeldingsformulieren leidt volgens Agrico tot de conclusie dat 8 leden zich na indiening van het verzoekschrift bij de Stichting hebben aangemeld, dat 3 van de overige leden niet langer lid zijn van Agrico, dat 3 personen in het geheel niet bij Agrico bekend zijn, dat 1 lid het aanmeldingsformulier niet heeft ondertekend en dat 2 personen niet voor kwamen op de bij het verzoekschrift gevoegde lijst en nu alsnog door de Stichting worden aangemerkt als leden die zich tijdig hebben gemeld. Per saldo zou dit leiden tot 141 leden/telers die zich tijdig bij de Stichting hebben aangemeld. De aanmeldingsformulieren bepalen echter expliciet dat de vertegenwoordigde leden het door de Stichting ingediende verzoekschrift zouden ondertekenen en dat is niet gebeurd. Volgens Agrico is het aan de Stichting om duidelijk te maken namens wie zij in deze procedure optreedt en om heldere procesvolmachten te verzamelen. Nu zij dat niet heeft gedaan, moet zij niet-ontvankelijk worden verklaard, aldus Agrico.

Bij pleidooi heeft de Stichting nader gesteld dat in de oorspronkelijke lijst van 149 aanmeldingen van leden bij de Stichting 1 lid was opgenomen dat zijn lidmaatschap inmiddels heeft opgezegd en 1 lid was dubbel geteld. Zij heeft die beide leden bij naam genoemd. Het ten tijde van de indiening van het verzoekschrift vertegenwoordigde aantal leden bedroeg derhalve 147, aldus de Stichting. Dat is hoe dan ook meer dan 10% van het door Agrico gestelde aantal leden van 1.413. Wat de procesvolmachten betreft verwijst zij naar het door Agrico overgelegde (eerdere) proces-verbaal van constatering van 18 juni 2012 waarin notaris Ter Braak de in de aanmeldingsformulieren opgenomen volmacht zonder meer als zodanig heeft opgevat.

De Ondernemingskamer overweegt als volgt. Volgens de Stichting komt zij in deze zaak op voor 147 leden van Agrico. Volgens Agrico (in haar productie 47) kwamen op de oorspronkelijke lijst van de Stichting (met 149 namen) 18 namen voor die “onduidelijk” waren voor Agrico, waren 2 personen haar onbekend en waren 3 personen geen lid meer. Naast deze bij naam genoemde personen heeft zij bij pleidooi gesteld dat van de 158 uiteindelijk bij de Stichting aangemelde personen Agrico er 17 niet als lid erkende of herkende. Deze 17 personen heeft zij niet bij naam genoemd en zij heeft niet een ledenlijst overgelegd. Nu zij voorts heeft geweigerd om de Stichting inzage te geven in het lidmaatschapsregister en de onderliggende ledenkaarten, is de Ondernemingskamer van oordeel dat het op de weg van Agrico heeft gelegen om voldoende duidelijk en concreet te specificeren wie van de door de Stichting genoemde personen zij, om welke reden niet als lid of volmachtgever erkent. Dit heeft zij nagelaten. Nu Agrico wel heeft erkend dat in elk geval 144 van de bij de Stichting aangemelde personen haar leden betreffen en dat 141 daarvan zich tijdig en op juiste wijze bij de Stichting hebben aangemeld, houdt de Ondernemingskamer het ervoor dat de Stichting in deze zaak ten minste 10% van de leden van Agrico vertegenwoordigt.

De Ondernemingskamer is voorts van oordeel dat de verklaring op het aanmeldingsformulier voldoende eenduidig is om in deze zaak als procesvolmacht te gelden en dat ook uit niets blijkt dat Agrico dit anders zou hebben begrepen.

Op grond van het vorenstaande moet het primaire verweer van Agrico worden verworpen.

De bezwaren van de Stichting tegen het beleid van Agrico betreffen (de totstandkoming van) het Besluit, in de eerste plaats de volgens haar zeer gebrekkige informatieverstrekking door Agrico daarover en in de tweede plaats het gegeven dat het Besluit de leden/industrieaardappeltelers op onaanvaardbare wijze in hun belangen schaadt en daarom strijdig is met de redelijkheid en billijkheid die Agrico jegens al haar leden in acht moet nemen.

Ter zake van het gebrek aan informatie heeft zij gesteld dat haar geen mogelijkheid wordt geboden zich een oordeel te vormen over (i) wat het Besluit precies inhoudt, (ii) wat de redenen zijn geweest, (iii) welke de daarbij gehanteerde uitgangspunten waren en (iv) of het Besluit deugdelijk tot stand is gekomen. De Stichting kan daardoor het Besluit zelf niet aanvaarden, zo stelt zij.

Ter zake van de gevolgen van het Besluit heeft de Stichting gesteld dat deze zeer ingrijpend en evident nadelig zijn voor een minderheid van de leden van Agrico, omdat voor deze leden de coöperatieve teelt van, en de handelsactiviteiten in, industrieaardappelen het wezen van hun lidmaatschap van Agrico vormden en het Besluit de coöperatie voor deze telers de facto partieel heeft ontbonden. Daarom zijn volgens haar het Besluit en de manier waarop het is genomen onverenigbaar met het coöperatiebeginsel en het doel van Agrico. Daarbij komt, aldus de Stichting, dat de overeenkomst met Aviko zich ook uitstrekt over de garantiereserve, zodat uitkeringen ten laste van deze reserve in de toekomst alleen nog zullen worden gedaan aan telers die ervoor hebben gekozen om naar Aviko over te stappen en hun aardappelen via Aviko af te zetten. Hierdoor zijn volgens de Stichting de industrieaardappeltelers nog verder in hun afzetkeuze beperkt omdat, als zij uitwijken naar een concurrent van Aviko, zij de bijdragen mislopen uit een reserve die zij zelf hebben opgebouwd.

De Ondernemingskamer zal eerst het tweede bezwaar van de Stichting behandelen. Zij stelt daarbij voorop dat het bij een grote coöperatie met een inrichting zoals die eind 2008 door Agrico is gekozen (en waarbij de ledenraadvergadering - statutair - als hoogste vertegenwoordigend orgaan van de leden is ingesteld), aan het bestuur/de leiding van de onderneming is om het (strategische) bedrijfsbeleid te vormen en uit te voeren of te doen uitvoeren, dat daarbij van tijd tot tijd - al of niet cruciale - keuzes (moeten) worden gemaakt, dat het bestuur over het een en ander verantwoording aan de leden aflegt in de ledenraadvergadering en dat de omstandigheid dat (een) bepaalde (groep) leden zich niet in dat beleid en/of de daarbij gemaakte keuzes van het bestuur kunnen vinden, niet als zodanig een gegronde reden oplevert om aan de juistheid van dat bedrijfsbeleid of aan een juiste gang van zaken in de onderneming te twijfelen. Het is evenzeer aan het bestuur/de leiding van de onderneming om de zich in dit verband voordoende risico's te inventariseren, deze te wegen en te beoordelen en zonodig in verband daarmee maatregelen te treffen. Bij dit alles geniet het bestuur/de leiding van de onderneming een grote mate van vrijheid; eerst indien sprake is van een zodanig handelen dat geen redelijk handelend ondernemer in dezelfde omstandigheden aldus zou hebben gehandeld, is sprake van handelen dat in strijd komt met elementaire beginselen van verantwoord ondernemerschap.

De Ondernemingskamer stelt vast dat de wijze waarop het besluit om de industrieaardappel-activiteiten van Agrico af te stoten en om daarbij met Aviko in zee te gaan, tot stand is gekomen in overeenstemming met hetgeen daaromtrent in de statuten van Agrico is bepaald. Meer in het bijzonder was het bestuur van Agrico niet gehouden daarvoor voorafgaand goedkeuring te vragen aan de raad van beheer dan wel de ledenraad, en evenmin, om al haar leden dan wel uitsluitend de leden/industrieaardappeltelers bij het besluitvormingsproces te betrekken of tevoren te raadplegen. De omstandigheid dat het bestuur, nadat het Besluit was genomen, alsnog zowel de raad van beheer als de ledenraad om goedkeuring voor de overdracht van de industrie-aardappelactiviteiten aan Aviko heeft verzocht (teneinde, naar de Ondernemingskamer aanneemt, bij zwaarwegende en overtuigende bezwaren die overdracht alsnog af te blazen), maakt dit niet anders. Een afdeling industrieaardappelen kent Agrico overigens hoe dan ook niet; er bestaat naast de afdeling pootaardappelen uitsluitend de afdeling consumptieaardappelen. Een separaat afdelingslidmaatschap kent Agrico evenmin; alle leden zijn lid van alle (in casu: beide) afdelingen van de coöperatie. Voor instelling en, naar moet worden aangenomen, opheffing van een afdeling van de coöperatie volstaat, ingevolge de statuten van Agrico, een besluit van de ledenraad; met name vereisen de statuten niet een statutenwijziging of een voorafgaande goedkeuring van de (alle) leden van Agrico of van de desbetreffende groep leden. Met zijn goedkeuring van het Besluit kan de ledenraad geacht worden (voor zoveel nodig) tevens het besluit tot opheffing van de afdeling industrieaardappelen te hebben genomen.

Het standpunt van de Stichting dat, desalniettemin, daarnaast nog de goedkeuring van de leden/industrieaardappeltelers noodzakelijk was omdat de coöperatie ter zake van die leden door het Besluit feitelijk werd ontbonden, volgt de Ondernemingskamer niet. Ook al zou juist zijn dat Agrico “steeds en onveranderlijk het gehele aanbod dat door de leden aan haar van jaar tot jaar werd gedaan (in de teeltcontracten heeft) opgenomen”, dat de leden daardoor rekenden op die afname door Agrico en daarvan afhankelijk waren, zoals de Stichting heeft gesteld, dan nog maakt dat niet dat (het bestuur van) Agrico daarom gehouden was om de afdeling industrieaardappelen voort te zetten dan wel uitsluitend met goedkeuring van alle leden/industrieaardappeltelers te beëindigen althans over te dragen. Immers, naar Agrico heeft gesteld, kan er in dit verband niet aan voorbij worden gegaan dat jaarlijks nieuwe teeltcontracten werden gesloten, dat die contracten ook elk jaar op zich stonden, dat er geen vaste koppeling was naar eerdere jaren en dat Agrico ook niet verplicht was elk jaar opnieuw een contract op dezelfde voorwaarden aan haar leden aan te bieden. Voorts had Agrico in beginsel (zie artikel 3 lid 4 van haar statuten) de bevoegdheid om door een - eenzijdig - besluit wijzigingen in de teeltcontracten aan te brengen en acht de Ondernemingskamer aannemelijk (zie ook 3.7 hierna) dat (veel van) de leden/industrieaardappeltelers niet meer dan 50% van hun oogst aan Agrico ter verhandeling aanboden. Nu voorts, naar uitdrukkelijk in de ledenraadvergadering van 9 november 2010 aan de orde is geweest, de leden/industrieaardappeltelers hun lidmaatschap niet behoeven op te geven (en zulks tot op heden ook niet hebben gedaan), kan niet worden gezegd dat het Besluit voor die leden aan een partiële ontbinding van Agrico moet worden gelijkgesteld. Wel noopten naar het oordeel van de Ondernemingskamer de in de loop der tijd gegroeide feitelijke omstandigheden er redelijkerwijs toe dat Agrico haar afdeling industrieaardappelen niet kon sluiten zonder een redelijk en reëel alternatief voor de afzet aan haar desbetreffende leden/telers aan te bieden. Dit betekent niet dat sluiting althans overdracht van de afdeling als zodanig niet aan de orde kon komen zonder dat de goedkeuring van die leden/telers was verkregen. Dat zulks wellicht voor het draagvlak van het Besluit onder de groep industrieaardappeltelers geraden ware geweest, doet daaraan niet af.

Met betrekking tot (de inhoud van) het Besluit heeft Agrico verklaard dat het in de kern genomen het gevolg was van, kort gezegd, de opkomst en concentratie van de Industrieën in de jaren negentig. Eind jaren tachtig, in een sterk opgaande industrieaardappelmarkt, was Agrico een joint venture aangegaan met het handelshuis Nedato, welke joint venture een marktaandeel van bijna 40% bereikte. De Industrieën waren in die tijd voor hun grondstofvoorziening - de aardappelen - nagenoeg geheel afhankelijk van handelshuizen zoals Agrico; zo nam Aviko nagenoeg alle industrieaardappelen (van het zogeheten monopolieras ‘Agria’) van Agrico af. De Industrieën zijn daarom individuele telers van die aardappelen gaan benaderen om rechtstreeks voor de Industrieën te gaan telen. Zij boden de telers vooraf een vaste prijs over een bepaalde periode, voor een bepaald aantal hectare (de door Agrico gerealiseerde prijzen fluctueerden jaarlijks sterk), waardoor concurrentie met de handelshuizen ontstond om zoveel mogelijk hectare grond voor de aardappelteelt beschikbaar te krijgen. Onder deze druk is in 2003 de leverplicht voor leden/industrieaardappeltelers van Agrico teruggebracht van 100% naar ten minste 50%. Deze ontwikkeling leidde ertoe dat het voor Agrico beschikbare areaal afnam en haar marktaandeel (sterk) terugliep. In de jaren 2008 en 2009 is het aantal hectares industrieaardappelen ‘van’ Agrico, na een korte uitbreiding in 2006 en 2007 (tot ca. 4.800 ha), opnieuw teruggelopen (tot ca. 4.000 ha). Uiteindelijk is het marktaandeel van Agrico voor industrieaardappelen gedaald tot ongeveer 7% in 2010. De onderhandelingspositie van Agrico jegens de Industrieën nam navenant af en zij kon onvoldoende toegevoegde waarde creëren voor haar leden/industrieaardappeltelers: de door Agrico gerealiseerde prijzen lagen veelal onder het niveau van Aviko. Voorts was het risico voor Agrico als geheel juist was toegenomen door de pool met bodemgarantie (de garantiereserve dekte slechts een (negatief) verschil tussen een gerealiseerde prijs en de gegarandeerde bodemprijs van iets meer dan € 1) en leek het merendeel van de industrie-aardappeltelers liever te kiezen voor zekerheid bij de Industrieën. Onder deze omstandigheden had Agrico, wat haar functie jegens haar leden/industrieaardappeltelers betreft, geen andere keus dan haar afdeling industrieaardappelen af te stoten en dit op een zodanige wijze te doen dat haar leden/industrieaardappeltelers niet althans zo weinig mogelijk werden benadeeld. Het ‘onderbrengen’ van die afdeling bij Aviko is daarbij de beste optie gebleken, aldus – nog steeds – Agrico.

De Ondernemingskamer is van oordeel dat uit deze uiteenzetting van Agrico alsmede uit hetgeen overigens daaromtrent in de gedingstukken is vermeld (en deels is opgenomen in 2.3, 2.6 en 2.15 hiervoor), de strategische analyse en bedrijfseconomische beweegredenen van Agrico die tot het Besluit hebben geleid, genoegzaam blijken. De Ondernemingskamer ziet geen aanleiding te twijfelen aan de juistheid van de in dit kader door Agrico gestelde feiten. De Ondernemingskamer volgt de Stichting dan ook niet in haar klacht dat deze het Besluit niet kunnen dragen en dat de ‘echte’ beweegredenen van Agrico niet aan haar zijn bekend gemaakt. De bezwaren in dit verband tegen de informatieverstrekking te dezen zal de Ondernemingskamer hierna (zie 3.16 en volgende) behandelen.

In hoeverre het Besluit vanuit commercieel oogpunt juist of efficiënt is geweest, is vooral een kwestie van appreciatie en van ondernemersbeleid, in de beoordeling waarvan de Ondernemings-kamer in beginsel en in casu niet zal treden nu zij noch in de gedingstukken noch in hetgeen ter terechtzitting is verhandeld enige aanwijzing heeft gevonden dat het bestuur zijn taak in dit opzicht heeft miskend of niet naar behoren heeft vervuld dan wel anderszins met het oog op de belangen van de bij de (onderneming van de) coöperatie betrokkenen onredelijk of onbegrijpelijk heeft gehandeld. In het bijzonder acht de Ondernemingskamer, gelet op hetgeen door partijen over en weer is aangevoerd en op de door partijen ingebrachte stukken, aannemelijk geworden dat, naar Agrico heeft gesteld, weinig of geen alternatieven voorhanden waren en Agrico feitelijk reeds enkele jaren aankoerste op een beëindiging of overdracht van haar afdeling industrieaardappelen. Gelet op dit een en ander kan naar het oordeel van de Ondernemingskamer niet worden gezegd dat het bestuur met het nemen van het Besluit de vrijheid die het te dezen heeft, is te buiten gegaan.

Gelet op hetgeen (in met name 2.3, 2.15, 2.16, 2.19 en 2.21 hiervoor) omtrent de interne besluitvorming bij Agrico is vermeld, alsmede op hetgeen door Agrico daaromtrent overigens in de gedingstukken en ter terechtzitting is verklaard, kan naar het oordeel van de Ondernemings-kamer ook niet worden gezegd dat de besluitvorming onzorgvuldig of onvoldoende doordacht is geweest. Evenmin kan worden gezegd dat de belangen van de leden/industrieaardappeltelers van Agrico onvoldoende (adequaat) zijn behartigd of dat deze bij de belangen van de leden/ pootaardappeltelers zijn achtergesteld. De leden/industrieaardappeltelers zijn in de bestuurs-organen (raad van beheer en ledenraad) van Agrico op evenredige wijze vertegenwoordigd en die organen hebben - voorafgaand aan de uitvoering daarvan - met het Besluit ingestemd; weliswaar vormen de vertegenwoordigers van de leden/industrieaardappeltelers in de organen van de coöperatie een minderheid, doch zulks is nu eenmaal inherent aan de gekozen organisatie-structuur en de stemverhoudingen daarbinnen. Niet is aannemelijk geworden dat de meerderheid de belangen van de minderheid onvoldoende heeft onderkend of meegewogen. Daar komt nog bij dat zowel in de ledenraadvergadering van 9 november 2010 als in die van 26 november 2010 - slechts - één stem tegen het Besluit was.

Bij hetgeen hiervoor is overwogen heeft de Ondernemingskamer in aanmerking genomen dat het aan de leden/industrieaardappeltelers geboden alternatief door middel van de overdracht van de afdeling industrieaardappelen aan Aviko niet onredelijk kan worden geacht. Immers, bedacht dient te worden dat ter zake van die overdracht is overeengekomen dat de leden/industrie-aardappeltelers, onder vergelijkbare voorwaarden als voorheen bij Agrico, nieuwe teeltcontracten met Aviko zouden kunnen sluiten (voor het jaar 2011 tot minimaal de hoeveelheid die de betrokken leden in 2010 aan Agrico hadden geleverd), waarbij onder meer de condities voor de pool met bodemprijsgarantie voor de komende tien jaren (tot 31 juli 2021) ongewijzigd zouden blijven en aanvullende afspraken zijn gemaakt omtrent de aanwending van de garantiereserve, in dat kader, ten behoeve van de leden/industrieaardappeltelers die zouden overstappen naar Aviko.

Dat de garantiereserve niet (deels) aan de (alle) leden/industrieaardappeltelers is uitgekeerd, acht de Ondernemingskamer niet in strijd met de aan die reserve ten grondslag liggende jaarlijkse poolgedachte: in die gedachte kon het immers (ook) voorkomen dat de leden/telers die de reserve mede hadden opgebouwd niet behoorden tot degenen die daaruit een uitkering ontvingen. De omstandigheid dat Agrico andere (en wellicht - nog - meer met de poolgedachte in overeen-stemming te brengen) afspraken had kunnen maken over de aanwending van de garantiereserve, maakt dit niet anders.

Voorts heeft de Ondernemingskamer in de beschouwing betrokken dat Agrico aan de leden/ industrieaardappeltelers heeft toegezegd (bij de Compensatieregeling en/of de Coulanceregeling) dat zij (a) gedurende een periode van vier jaren de middenprijs (voor ‘overstappers’), dan wel de ledenkorting (voor ‘niet-overstappers’), ter zake van de aankoop van pootgoed bij Agrico zouden behouden, (b) nog gedurende vier jaren zouden meedelen in de winst van Agrico en haar (indirecte) dochterondernemingen, ook al zouden zij geen afzet via Agrico meer realiseren, en (c) - onder voorwaarden, zie 2.31 - het recht krijgen om een voorschotuitkering op hun ledencertificaten te ontvangen. De Stichting heeft bij pleidooi in dit verband nog gesteld dat Agrico bij de Compensatie- en de Coulanceregling ten onrechte binnen de groep van leden/industrieaardappeltelers onderscheid maakt (tussen telers die overstappen naar Aviko en telers die dat niet doen; tussen telers die wel en telers die niet minimaal in twee van de drie afgelopen jaren fritesaardappelen leverden aan Agrico; en tussen telers met en zonder areaal oogst in 2010). De Ondernemingskamer is van oordeel dat het (het bestuur van) Agrico vrij stond om bij het nemen van de hier bedoelde maatregelen met die, feitelijk tussen de onderscheiden groepen telers bestaande, relevante verschillen rekening te houden en dat (het bestuur van) Agrico daarbij is gebleven binnen de hem/haar toekomende ruime beleidsvrijheid.

Voor zover de Stichting nog heeft bedoeld te stellen dat de bij de Coulanceregeling gecreëerde voorschotuitkeringen op de ledencertificaten onvoldoende soelaas bieden en Agrico een (naar de Ondernemingskamer begrijpt: hogere of onvoorwaardelijke) vervroegde uitkering aan alle leden/ industrieaardappeltelers zou kunnen (en moeten) doen, overweegt de Ondernemingskamer als volgt. Agrico heeft gesteld dat een dergelijke uitkering op de ledencertificaten de hoogte van haar eigen vermogen en haar liquiditeitspositie (te) sterk zou beïnvloeden en dat zij een onvoldoende cash flow heeft om (vervroegd) tot uitkering over te gaan. De uitkering zou dan namelijk voor alle leden moeten gelden (de certificaten zijn in de boekjaren 1999/2000 tot en met 2003/2004 ook zonder onderscheid aan alle leden/telers toegekend) en dientengevolge ongeveer € 8 miljoen bedragen. De Stichting heeft dit een en ander niet betwist en alleen gesteld dat het totale eigen vermogen van Agrico blijkens haar jaarrekening per 31 juli 2011 circa € 26,8 miljoen bedraagt, daarmee kennelijk betogend dat Agrico voldoende financiële ruimte heeft voor een vervroegde uitkering.

De Ondernemingskamer overweegt dat op grond van artikel 42 van haar statuten Agrico er naar streeft dat haar eigen vermogen voor de helft uit ledencertificaten bestaat. Gelet hierop en op de door Agrico naar voren gebrachte argumenten voor haar standpunt dat zij haar eigen vermogen niet kon en kan verlagen (de hoogte van het noodzakelijke eigen vermogen is in 2011 door bestuur, raad van beheer en accountant van Agrico in samenspraak met de ledenraad beoordeeld; uit een notitie van het bestuur van 30 augustus 2011 blijkt een tekort van € 3 miljoen ten opzichte van het benodigde eigen vermogen; de door Agrico behaalde resultaten zijn altijd zo veel mogelijk aan de leden teruggegeven via de uitbetalingsprijs voor de aardappelen waardoor het eigen vermogen de laatste jaren nauwelijks is gestegen), acht de Ondernemingskamer het besluit van Agrico om niet vervroegd op de ledencertificaten uit te keren, maar alleen - onder voorwaarden - een voorschotuitkering aan leden/industrieaardappeltelers te doen, alleszins begrijpelijk.

Al met al komt de Ondernemingskamer tot de slotsom dat de wijze waarop het Besluit tot stand is gekomen niet gebrekkig is en dat het Besluit, gelet op de inhoud daarvan, niet onverenigbaar is met de redelijkheid en billijkheid die Agrico jegens haar leden in acht te nemen heeft.

Aan het voorgaande oordeel doet niet af dat Agrico de reactie van de betrokken leden/telers op het Besluit heeft onderschat, daardoor is verrast en zich genoodzaakt heeft gezien op diverse manieren (zie onder meer 2.24, 2.25, 2.29 en 2.31 hiervoor) de (gepercipieerde) negatieve gevolgen daarvan zoveel mogelijk te redresseren en de overigens bij de leden/industrie-aardappeltelers bestaande onrust (trachten) weg te nemen. Het had daarbij voor de hand gelegen dat zij ruimhartig zou zijn tegemoetgekomen aan de - naar toen eveneens bleek - bij de leden/ industrieaardappeltelers bestaande informatiebehoefte.

De Stichting heeft gesteld dat Agrico omtrent het Besluit geen althans onvoldoende openheid van zaken heeft betracht en daardoor de leden/industrieaardappeltelers en de Stichting niet - ook niet achteraf - in staat heeft gesteld op basis van adequate informatie te beoordelen, bijvoorbeeld, of alternatieven voor het Besluit zijn onderzocht en of de Compensatie- en Coulanceregelingen onder de omstandigheden redelijk zijn. Volgens haar heeft de ledenraad de (concept-) overeenkomst met Aviko nimmer mogen inzien en weten de (ex-) leden/industrieaardappeltelers tot op de dag van indiening van het verzoekschrift niet “wat Agrico over hun hoofd heen is overeengekomen met Aviko en waarom”. Dit ondanks een bespreking met de klankbordgroep en met een ‘speciale commissie’ en ondanks een open brief over de onvolledige informatie-verstrekking van 10 februari 2012 aan de ledenraadvergadering. Ook na ontvangst van het verweerschrift met producties acht de Stichting zich nog slechts “summierlijk” geïnformeerd, zo verstaat de Ondernemingskamer haar.

In het verzoekschrift heeft de Stichting de door haar verzochte informatie omschreven als: informatie omtrent de inhoud van het Besluit en de overeenkomst met Aviko; informatie omtrent de redenen voor het Besluit; een onderbouwing van de feiten die het bestuur en de raad van beheer tot uitgangspunt hebben genomen bij het nemen van het Besluit; uitleg over het belangenconflict tussen de leden/industrieaardappeltelers en de overige leden van Agrico; en uitleg over hoe met dit belangenconflict in het besluitvormingsproces is omgegaan. In haar pleitnota heeft zij nog genoemd: informatie omtrent welke alternatieven zijn onderzocht, waarom die alternatieven zijn verworpen en hoe het Besluit tot stand is gekomen. Desgevraagd heeft de Stichting ter terechtzitting bij wijze van voorbeeld verklaard dat de bij de overeenkomst met Aviko behorende bijlagen (nog steeds) niet aan haar althans de leden/industrieaardappeltelers zijn overgelegd en dat hetzelfde geldt voor de in productie 15 bij het verweerschrift genoemde interne notitie van Agrico van 22 oktober 2003.

Agrico heeft daartegenover gesteld dat zij alle informatie waarop de leden recht hebben heeft overhandigd en dat het haar onduidelijk is op welk onderdeel de informatievoorziening nog steeds tekort zou schieten. Op haar stellingen zal waar nodig hierna worden ingegaan.

Gelet op hetgeen is overwogen in 3.5 en op het hiervoor in 3.12 gegeven oordeel overweegt de Ondernemingskamer dat, nu het Besluit niet de voorafgaande goedkeuring van de leden/ industrieaardappeltelers behoefde, die leden niet tevoren van informatie dienaangaande behoefden te worden voorzien.

Wat de ledenraad betreft, ligt dit enigszins anders: nu vóór de totstandkoming van de overeenkomst met Aviko diens goedkeuring voor het Besluit werd verzocht, lag het in de rede dat de ledenraad, bij zijn besluitvorming dienaangaande, kon beschikken over de door hem noodzakelijk geachte informatie, waaronder (desgevraagd) ook de conceptovereenkomst. De Stichting heeft gesteld dat Agrico steeds heeft geweigerd dit stuk aan de ledenraad over te leggen. Agrico heeft dit niet ontkend maar gesteld dat in de extra ledenraadvergadering van 6 november 2010 “in detail op het informatieverzoek van de ledenraad is ingegaan”, daarmee - zo begrijpt de Ondernemingskamer - betogend dat de ledenraad anderszins voldoende is geïnformeerd. Blijkens de notulen van die vergadering waren in de genoemde vergadering 21 leden van de ledenraad aanwezig en is de vergadering georganiseerd naar aanleiding van een door 16 leden van de ledenraad ondertekende brief. Aan het einde van de notulen is als conclusie van de vergadering vermeld dat “[d]e bijeenkomst van heden (…) duidelijk (heeft) gemaakt dat er een lang en zorgvuldig traject is vooraf gegaan aan het voorstel en dat dit traject ook voor de directie niet zonder momenten van heroverweging is gegaan”. In de notulen van de ledenraadvergadering van 9 november 2010 is vermeld dat aldaar 28 leden van de ledenraad aanwezig waren en dat bestuur en raad van beheer het voorstel tot overdracht van de afdeling industrieaardappelen aan Aviko voorleggen aan de ledenraad en hem daarmee vragen vertrouwen uit te spreken in de route die het bestuur heeft uitgezet. Blijkens de notulen hebben de niet-aanwezige leden laten weten met het voorstel akkoord te gaan en is het voorstel vervolgens ter vergadering met één tegenstem (van één van de zeven leden/industrieaardappeltelers) aangenomen. Onder deze omstandigheden kan naar het oordeel van de Ondernemingskamer niet worden gezegd dat de ledenraad-vergadering niet heeft kunnen beschikken over “alle relevante informatie die zij behoeft voor de uitoefening van haar bevoegdheden”, zoals de Stichting onder verwijzing naar de NCR-Code voor Coöperatieve Ondernemingen heeft gesteld.

Het voorgaande neemt echter niet weg dat Agrico (via de ledenraadvergadering en de regio-raadvergaderingen) achteraf verantwoording betreffende het Besluit en de overeenkomst met Aviko aan de leden verschuldigd was. Gelet onder meer op hetgeen is vermeld in 2.23, 2.24 en 2.29 van deze beschikking (waarbij bedacht moet worden dat de ledenraadvergadering tevoren reeds uitgebreid was geïnformeerd) acht de Ondernemingskamer aannemelijk dat Agrico heeft voldaan aan haar informatieverplichting terzake. Aangenomen moet immers worden dat de leden/industrieaardappeltelers reeds tijdens de voorlichtingsbijeenkomst van 15 november 2010 op de hoogte zijn gebracht van alle voorwaarden en bepalingen van de overeenkomst met Aviko welke hen (rechtstreeks of in een wat verder verwijderd verband) raken en dat de daaraan ten grondslag liggende uitgangspunten zijn toegelicht. Naar eveneens uit de gedingstukken kan worden afgeleid, heeft Agrico voorts in de diverse gesprekken en bijeenkomsten met (vertegenwoordigers van) de leden/industrieaardappeltelers ná 15 november 2010 mondeling nadere informatie verstrekt, vragen beantwoord en toelichting gegeven.

Dat de leden/industrieaardappeltelers, naar de Stichting heeft gesteld, daarbij onvoldoende cijfermatige informatie hebben gekregen om de nadelige gevolgen van het Besluit en de compensatie daarvan onder de Compensatie- en de Coulanceregelingen te kunnen kwantificeren, acht de Ondernemingskamer - zonder nadere toelichting, welke achterwege is gebleven - niet aannemelijk. Bij een dergelijke kwantificering gaat het immers steeds om de individuele teler en om de financiële gevolgen van de door Agrico aangekondigde maatregelen voor diens bedrijf; die gevolgen zullen steeds afhankelijk zijn van de specifieke situatie waarin de betrokken teler zich bevindt en zullen – derhalve – van geval tot geval verschillen. Niet valt bij voorbaat in te zien dat een (mogelijk) door Agrico gemaakte cijfermatige analyse van de onder de genoemde regelingen geboden (overall) compensatie, welke analyse naar haar aard de eigen (juridische) positie, financiële middelen en verwachtingen van Agrico tot uitgangspunt heeft of zal hebben, daarbij noodzakelijk zou zijn.

Voor zover de Stichting en/of de leden/industrieaardappeltelers inzage heeft/hebben verzocht in (de bijlagen bij) de overeenkomst met Aviko en in interne notities van Agrico, dan wel feitelijk een boekenonderzoek naar het beleid en de gang van zaken omtrent de totstandkoming van het Besluit en de overeenkomst met Aviko wenst/wensen te (doen) instellen, overweegt de Ondernemingskamer dat de leden als zodanig geen recht kunnen doen gelden op een dergelijke inzage of onderzoek en dat (ook overige) vragen omtrent het beleid en de gang van zaken van de coöperatie in beginsel aan de orde dienen te worden gesteld in de ledenraadvergadering dan wel de regioraadvergadering(en). Dat in het onderhavige geval reden bestaat om van dit beginsel af te wijken, is de Ondernemingskamer niet gebleken. De Stichting heeft ook niet, in haar ‘bezwarenbrief’ van 8 mei 2012, in haar verzoekschrift of bij pleidooi, nader gespecificeerd of concreet gemaakt welke informatie (anders dan de overeenkomst met Aviko) zij nog van Agrico wenste te ontvangen. De omschrijving in (de tweede helft van) 3.14 dan wel “alle door de Stichting c.s. nodig geachte informatie omtrent het Besluit en de besluitvormingsprocedure” is daartoe te vaag.

Dat Agrico zich overigens steeds op het standpunt heeft gesteld dat zij niet gehouden was informatie te verschaffen aan individuele leden/industrieaardappeltelers of aan een klein, onbekend aantal daarvan, acht de Ondernemingskamer (naar mede volgt uit het vorenstaande) niet onjuist. Ook hetgeen de Stichting overigens heeft aangevoerd leidt de Ondernemingskamer niet tot de conclusie dat Agrico onvoldoende openheid van zaken heeft gegeven.

De slotsom is dat geen sprake is van gegronde redenen om aan een juist beleid van Agrico te twijfelen en dat het verzoek van de Stichting zal worden afgewezen. De Stichting zal, ten slotte, als de in het ongelijk te stellen partij worden verwezen in de kosten van het geding.

De Ondernemingskamer:

wijst het verzoek van Stichting Gedupeerde Leden Agrico, gevestigd te Emmeloord, af;

veroordeelt Stichting Gedupeerde Leden Agrico in de kosten van het geding, deze aan de zijde van “Agrico” Coöperatieve Handelsvereniging voor Akkerbouwgewassen U.A., gevestigd te Emmeloord, tot op heden begroot op € 3.348;

verklaart deze beschikking wat de kostenveroordeling betreft uitvoerbaar bij voorraad.

Deze beschikking is gegeven door mr. E.F. Faase, voorzitter, mr. A.C. Faber en mr. G.C. Makkink, raadsheren, en prof. dr. J. Klaassen RA en prof. dr. R.A.H. van der Meer, raden, in tegenwoordigheid van mr. B.E. Meerdink-Schenau, griffier, en uitgesproken ter openbare terechtzitting van de Ondernemingskamer van 5 april 2013.