6.5.5 Lekenrechtspraak

Op enkele plaatsen in de burgerlijke rechtspraak worden lekenrechters ingeschakeld bij de beslechting van geschillen.1 Te wijzen valt op de deskundige leden van de ondernemingskamer bij het Hof Amsterdam (art. 66 lid 2 Wet RO), de deskundige leden van de pachtkamer bij het Hof Arnhem (art. 69 lid 2 Wet RO), en de deskundige leden bij de kamer voor het kwekersrecht bij het Hof 's-Gravenhage (art. 70 lid 2 Wet RO). Hoe staan het Europees Hof en de Europese Commissie tegenover dergelijke lekenrechters die zitting hebben in een rechterlijk college?

Vooropgesteld zij dat een rechterlijke instantie niet per definitie samengesteld hoeft te zijn uit professionele rechters of juristen. Ook leken kunnen daarvan deel uitmaken, maar dan wel onder de voorwaarde dat zij volledig vrij zijn van instructies van hogerhand.2 Daarnaast stelt de Commissie dat de betreffende (leken-)rechterlijke instantie eerst als volledig onafhankelijk en onpartijdig kan worden gekwalificeerd als het als organisatie duidelijk van de executieve kan worden onderscheiden.3

Voor het overige juicht het Europees Hof de deelname van deskundige lekenrechters aan gespecialiseerde geschillenbeslechting alleen maar toe:

De Nederlandse lekenrechters voldoen in alle opzichten aan de eisen door het Europees Hof en de Europese Commissie gesteld. Zij worden niet voor het leven benoemd, maar wel voor een vaste periode; benoeming geschiedt van regeringswege, maar dit is op zich geen beletsel, aangezien zij zelfstandig en zonder instructies van hogerhand opereren; ten slotte is het duidelijk dat de deskundige lekenrechters zitting hebben in een als zodanig te herkennen (en van de uitvoerende macht te onderscheiden) rechterlijke instantie. Kortom, leken leveren in de Nederlandse burgerlijke rechtspraak geen problemen op. Maar dat niet alleen; zij leveren volgens Donner zelfs een positieve bijdrage daaraan, niet (alleen) vanwege hun deskundige advies, maar (ook) vanwege de onpartijdiger houding die de professionele rechter onder diens invloed zou innemen: 'Er wordt nogal eens lelijk over gedaan, doch ik heb de ervaring dat de professionele jurist beter functioneert en waarschijnlijk onpartijdiger is, wanneer dat geschiedt onder het kritisch oog van bijzitters. Een zekere menging van juridisch gevormde en niet-gediplomeerde rechters houdt dan ook haar aantrekkelijkheid.'5 Recent heeft een krappe Kamermeerderheid de promotie van lekenrechtspraak weer op de kaart gezet, hetgeen geleid heeft tot een hernieuwde discussie in de literatuur.6