HvJ EU, 18-03-2014, nr. C-167/12

Section 54 van de Human Fertilisation and Embryology Act 2008 (wet van 2008 inzake bevruchting en bescherming van embryo's bij de mens) bepaalt dat een rechter op verzoek van twee personen een beschikking kan geven waarbij hun de ouderlijke macht over een kind wordt verleend (‘parental order’), opdat dit kind juridisch als kind van de verzoekers wordt aangemerkt, indien:

Section 47C van de Employment Rights Act 1996 (wet van 1996 inzake de rechter van werknemers) bepaalt dat een werknemer het recht heeft om geen nadeel te ondervinden wegens een handeling of opzettelijk verzuim om te handelen van de werkgever om een vastgestelde reden. Een vastgestelde reden is er een die is vastgesteld bij regeling opgesteld door de Secretary of State en die betrekking heeft op, onder meer, zwangerschap, geboorte of moederschap; gewoon, verplicht of aanvullend zwangerschaps- en bevallingsverlof, en gewoon of aanvullend adoptieverlof.

Overeenkomstig de Maternity and Parental Leave etc. Regulations 1999 (regeling van 1999 inzake zwangerschaps-/bevallings- en ouderschapsverlof etc.) heeft een werkneemster recht op gewoon en aanvullend zwangerschaps- en bevallingsverlof wanneer aan bepaalde voorwaarden is voldaan, en op bescherming van haar arbeidsovereenkomst gedurende het zwangerschaps- en bevallingsverlof. Deze Regulations verlenen de werkneemster tevens het recht na het zwangerschaps- en bevallingsverlof terug te keren in haar functie en biedt bescherming tegen onterecht ontslag.

Krachtens regulation 19 van deze Regulations heeft een werkneemster onder toepassing van section 47C van de wet van 1996 inzake de rechten van werknemers het recht om geen nadeel te ondervinden vanwege een handeling of een opzettelijk verzuim om te handelen van haar werkgever, met name ten gevolge van het feit dat de werkneemster gewoon of aanvullend zwangerschaps- en bevallingsverlof heeft genomen, dit heeft aangevraagd of zich heeft beroepen op haar recht daarop.

De Equality Act 2010 (wet gelijke behandeling van 2010) bepaalt met name dat er sprake is van discriminatie jegens een vrouw indien zij minder gunstig wordt behandeld dan andere personen op grond van haar geslacht, haar zwangerschap of haar zwangerschaps- en bevallingsverlof.

Met zijn eerste en tweede vraag, die samen dienen te worden behandeld, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of richtlijn 92/85 in die zin moet worden uitgelegd dat een wensmoeder die een kind heeft gekregen ingevolge een draagmoederschapsovereenkomst recht heeft op zwangerschaps- en bevallingsverlof als bedoeld in artikel 8 van deze richtlijn, met name indien de wensmoeder na de geboorte eventueel borstvoeding geeft aan het kind of wanneer zij het daadwerkelijk borstvoeding geeft.

Vooraf dient in herinnering te worden gebracht dat het doel van richtlijn 92/85, die is vastgesteld op basis van artikel 118 A EG, waarmee artikel 153 VWEU overeenkomt, erin bestaat de verbetering van de veiligheid en de gezondheid op het werk van werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie, te bevorderen (arresten van 11 oktober 2007, Paquay, C-460/06, Jurispr. blz. I-8511, punt 27, en 11 november 2010, Danosa, C-232/09, Jurispr. blz. I-11405, punt 58).

In dit verband vermeldt de achtste overweging van de considerans van die richtlijn dat werkneemsters tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie moeten worden beschouwd als een groep met bijzondere risico's en dat maatregelen moeten worden getroffen inzake hun gezondheid en veiligheid.

In dit kader bepaalt artikel 8, lid 1, van richtlijn 92/85 dat de lidstaten de nodige maatregelen dienen te nemen opdat de werkneemsters recht hebben op een overeenkomstig de nationale wetten en/of praktijken vóór en/of na de ‘bevalling’ te nemen zwangerschaps- en bevallingsverlof van ten minste veertien aaneengesloten weken.

Volgens de rechtspraak van het Hof moet het recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof dat aan zwangere werkneemsters wordt toegekend, worden opgevat als een middel om een bijzonder belangrijk sociaal recht te beschermen. De Uniewetgever was aldus van oordeel dat de wezenlijke veranderingen in de leefomstandigheden van de belanghebbenden gedurende het tijdvak van veertien weken rond de bevalling een gegronde reden vormden om de uitoefening van hun beroepsactiviteit te onderbreken, zonder dat aan de gegrondheid van deze reden op enigerlei wijze kan worden getornd door de overheid of de werkgevers (arresten van 20 september 2007, Kiiski, C-116/06, Jurispr. blz. I-7643, punt 49, en 19 september 2013, Betriu Montull, C-5/12, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 48).

Zoals de Uniewetgever in de veertiende overweging van de considerans van richtlijn 92/85 heeft erkend verkeert een werkneemster tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie immers in een bijzonder kwetsbare situatie, die het noodzakelijk maakt dat haar een recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof wordt verleend, welke situatie in het bijzonder tijdens dit verlof echter niet kan worden gelijkgesteld met die van een man of van een vrouw die ziekteverlof geniet (zie arrest van 27 oktober 1998, Boyle e.a., C-411/96, Jurispr. blz. I-6401, punt 40, en arrest Betriu Montull, reeds aangehaald, punt 49).

Dit zwangerschaps- en bevallingsverlof dat de werkneemster geniet, dient enerzijds de biologische gesteldheid van de vrouw tijdens en na de zwangerschap en anderzijds de bijzondere relatie tussen moeder en kind in de periode na de zwangerschap en de bevalling te beschermen, door te voorkomen dat deze relatie wordt verstoord door de cumulatie van lasten doordat gelijktijdig beroepswerkzaamheden worden verricht (zie met name arrest van 12 juli 1984, Hofmann, 184/83, Jurispr. blz. 3047, punt 25, en reeds aangehaalde arresten Kiiski, punt 46, en Betriu Montull, punt 50).

Bijgevolg volgt zowel uit het doel van richtlijn 92/85 en de bewoordingen van artikel 8 daarvan, waarin uitdrukkelijk wordt verwezen naar de bevalling, als uit de in de punten 32 tot en met 34 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak van het Hof, dat het in artikel 8 van deze richtlijn bedoelde zwangerschaps- en bevallingsverlof tot doel heeft de gezondheid van de moeder en van het kind te beschermen in de uit de zwangerschap voortvloeiende bijzonder kwetsbare situatie.

Daaraan moet worden toegevoegd dat het Hof weliswaar heeft geoordeeld dat het zwangerschaps- en bevallingsverlof er tevens toe dient de bijzondere relatie tussen moeder en kind te beschermen, doch dit doel betreft blijkens de bewoordingen van de in punt 34 van het onderhavige arrest aangehaalde arresten enkel de periode na de ‘zwangerschap en de bevalling’.

Uit het voorgaande volgt dat de toekenning van zwangerschaps- en bevallingsverlof op basis van artikel 8 van richtlijn 92/85 veronderstelt dat de werkneemster die daarop recht heeft, zwanger is geweest en van het kind is bevallen.

Voor deze vaststelling is steun te vinden in het antwoord van het Hof in het arrest van 26 februari 2008, Mayr (C-506/06, Jurispr. blz. I-1017), met betrekking tot het verbod in artikel 10, punt 1, van richtlijn 92/85 om zwangere werkneemsters te ontslaan. In punt 37 van dat arrest heeft het Hof immers vastgesteld dat blijkens zowel de bewoordingen van artikel 10 van richtlijn 92/85 als het hoofddoel van deze richtlijn, dat in punt 29 van het onderhavige arrest in herinnering is gebracht, de door dat artikel toegekende bescherming tegen ontslag slechts wordt verleend indien de betrokken zwangerschap is begonnen.

In casu blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat D. nooit zwanger is geweest van het kind.

In die omstandigheden valt een werkneemster in haar hoedanigheid van wensmoeder die dankzij een draagmoederschapsovereenkomst een kind heeft gekregen, niet binnen de werkingssfeer van artikel 8 van richtlijn 92/85, ook niet wanneer zij het kind na de geboorte eventueel borstvoeding geeft of het daadwerkelijk borstvoeding geeft. Bijgevolg zijn de lidstaten niet gehouden aan een dergelijke werkneemster een recht op zwangerschaps- en bevallingsverlof toe te kennen krachtens dat artikel.

Daaraan dient niettemin te worden toegevoegd dat richtlijn 92/85, blijkens met name de eerste overweging van de considerans ervan, tot doel heeft bepaalde minimumvereisten vast te stellen op het gebied van de bescherming van werkneemsters op het werk tijdens de zwangerschap, na de bevalling en tijdens de lactatie.

Deze richtlijn sluit derhalve geenszins uit dat de lidstaten wettelijke en bestuursrechtelijke bepalingen toepassen of invoeren die gunstiger zijn voor de bescherming van de veiligheid en de gezondheid van wensmoeders die een kind hebben gekregen dankzij een draagmoederschapsovereenkomst, door hun recht te geven op bevallingsverlof vanwege de geboorte van dat kind.

Gelet op een en ander dient op de eerste en de tweede vraag te worden geantwoord dat richtlijn 92/85 in die zin moet worden uitgelegd dat de lidstaten niet gehouden zijn bevallingsverlof uit hoofde van artikel 8 van deze richtlijn toe te kennen aan een werkneemster in haar hoedanigheid van wensmoeder die een kind heeft gekregen dankzij een draagmoederschapsovereenkomst, ook niet wanneer zij dit kind na de geboorte eventueel borstvoeding geeft of het daadwerkelijk borstvoeding geeft.

Met zijn derde, vierde en vijfde vraag, die samen moeten worden behandeld, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 14 van richtlijn 2006/54, juncto artikel 2, leden 1, sub a en b, en 2, sub c, van deze richtlijn, in die zin moet worden uitgelegd dat het feit dat een werkgever weigert bevallingsverlof toe te kennen aan een wensmoeder die een kind heeft gekregen dankzij een draagmoederschapsovereenkomst, discriminatie op grond van geslacht vormt.

Artikel 14, lid 1, van richtlijn 2006/54 bepaalt dat er geen directe of indirecte discriminatie op grond van geslacht mag plaatsvinden in de publieke of de particuliere sector, met inbegrip van overheidsinstanties, onder meer voor wat betreft de werkgelegenheid en arbeidsvoorwaarden, met inbegrip van ontslag en beloning.

Wat de in artikel 2, lid 1, sub a en b, van deze richtlijn bedoelde vormen van discriminatie betreft, vormt de weigering om zwangerschaps- en bevallingsverlof toe te kennen in de door de verwijzende rechter uiteengezette situatie directe discriminatie op grond van geslacht in de zin van genoemde bepaling, sub a, indien de voornaamste reden voor deze weigering uitsluitend voor werknemers van een van beide geslachten geldt (zie in die zin arresten van 8 november 1990, Dekker, C-177/88, Jurispr. blz. I-3941, punt 10; 5 mei 1994, Habermann-Beltermann, C-421/92, Jurispr. blz. I-1657, punt 14, en arrest Mayr, reeds aangehaald, punt 50).

Krachtens de nationale regeling die van toepassing is in een situatie als aan de orde in het hoofdgeding, wordt een wensvader die een kind heeft gekregen dankzij een draagmoederschapsovereenkomst, op dezelfde wijze behandeld als een wensmoeder in een vergelijkbare situatie: hij heeft evenmin recht op betaald verlof dat gelijkwaardig is aan bevallingsverlof. Daaruit volgt dat de weigering jegens D. niet berust op een reden die uitsluitend geldt voor werknemers van een van beide geslachten.

Bovendien blijkt uit vaste rechtspraak van het Hof dat er sprake is van indirecte discriminatie op grond van geslacht wanneer de toepassing van een nationale maatregel, al is deze op neutrale wijze geformuleerd, in feite een veel groter aantal werknemers van het ene geslacht dan van het andere geslacht benadeelt (zie in die zin arresten van 2 oktober 1997, Gerster, C-1/95, Jurispr. blz. I-5253, punt 30; 20 oktober 2011, Brachner, C-123/10, Jurispr. blz. I-10003, punt 56, en 20 juni 2013, Riežniece, C-7/12, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 39).

Wat de aldus in artikel 2, lid 1, sub b, van richtlijn 2006/54 bedoelde indirecte discriminatie betreft, wijst niets in de stukken erop dat de weigering om het betrokken verlof toe te kennen vrouwelijke werknemers in vergelijking met mannelijke werknemers bijzonder benadeelt.

Bijgevolg vormt de weigering om een wensmoeder, zoals D., bevallingsverlof toe te kennen geen directe of indirecte discriminatie op grond van geslacht in de zin van artikel 2, lid 1, sub a en b, van richtlijn 2006/54.

Voorts bepaalt artikel 2, lid 2, sub c, van deze richtlijn dat elke minder gunstige behandeling van vrouwen in samenhang met zwangerschap of bevallingsverlof in de zin van richtlijn 92/85 discriminatie vormt in de zin van richtlijn 2006/54.

Ten eerste kan een wensmoeder die een kind heeft gekregen dankzij een draagmoederschapsovereenkomst, per definitie niet minder gunstig worden behandeld in samenhang met haar zwangerschap, aangezien zij niet zwanger is geweest van dat kind.

Ten tweede volgt uit het antwoord op de eerste twee vragen dat richtlijn 92/85 niet bepaalt dat bevallingsverlof moet worden toegekend aan een wensmoeder die een kind heeft gekregen dankzij een draagmoederschapsovereenkomst. Deze wensmoeder wordt dus niet minder gunstig behandeld in samenhang met bevallingsverlof in de zin van richtlijn 92/85.

Bijgevolg kan niet worden aangenomen dat er jegens een dergelijke wensmoeder sprake is van discriminatie op grond van geslacht in de zin van artikel 2, lid 2, sub c, van richtlijn 2006/54.

Gelet op bovenstaande opmerkingen dient op de derde, vierde en vijfde vraag te worden geantwoord dat artikel 14 van richtlijn 2006/54, juncto artikel 2, leden 1, sub a en b, en 2, sub c, van deze richtlijn in die zin moet worden uitgelegd dat het feit dat een werkgever weigert bevallingsverlof toe te kennen aan een wensmoeder die een kind heeft gekregen dankzij een draagmoederschapsovereenkomst, geen discriminatie op grond van geslacht vormt.

Gelet op de antwoorden op de eerste tot en met de vijfde vraag, hoeven de zesde en de zevende vraag niet te worden beantwoord.