HR, 09-04-2021, nr. 21/00202

Het middel bevat twee onderdelen. Onderdeel 1 bevat de klacht dat de rechtbank ten onrechte geen proces-verbaal heeft opgemaakt van de mondelinge behandeling op 20 oktober 2020. Daarmee heeft de rechtbank volgens het middelonderdeel in strijd gehandeld met het bepaalde in art. 279 lid 4 Rv, art. 290 lid 2 Rv en art. 5 EVRM, alsmede met hetgeen is overwogen in HR 20 november 2015, ECLI:NL:HR:2015:3336. Ter toelichting op deze klacht is aangevoerd, samengevat, dat de advocaat van betrokkene de rechtbank op 4, 15 en 20 januari 2021 vergeefs heeft verzocht om tijdig vóór het verstrijken van de cassatietermijn het proces-verbaal van de mondelinge behandeling te verstrekken. Volgens de klacht kan de beschikking van de rechtbank reeds om deze reden niet in stand blijven.

In de zaak die heeft geleid tot voormelde beschikking van de Hoge Raad van 20 november 2015 werd geklaagd dat de rechtbank niet had willen voldoen aan het herhaalde verzoek om een afschrift van het proces-verbaal van de mondelinge behandeling te verstrekken. Volgens de klacht had de rechtbank aldus in strijd gehandeld met het bepaalde in art. 290 lid 2 Rv, alsook met art. 5 EVRM. De betrokkene verzocht toen primair de bestreden beschikking te vernietigen en de zaak terug te wijzen naar de rechtbank met de opdracht alsnog een afschrift van het proces-verbaal te verstrekken. Zijn subsidiaire verzoek strekte tot het mogen aanvullen van het cassatiemiddel zodra alsnog afschrift van het proces-verbaal is ontvangen. De Hoge Raad overwoog als volgt:

“3.3.1 Ingevolge art. 279 lid 4 Rv wordt van het ter mondelinge behandeling verhandelde en van de zakelijke inhoud van de afgelegde verklaringen een proces-verbaal opgemaakt. Art. 290 lid 2 Rv bepaalt dat de griffier zo spoedig mogelijk een afschrift van processen-verbaal verstrekt aan de verzoeker en aan de in de procedure verschenen belanghebbenden. Deze voorschriften strekken onder meer ertoe dat de verzoeker of een belanghebbende de inhoud van een proces-verbaal kan betrekken bij zijn beslissing of en, zo ja, op welke gronden hij een rechtsmiddel zal instellen. Dit brengt mee dat het verstrekken van een afschrift van een proces-verbaal niet afhankelijk mag worden gesteld van het al dan niet zijn ingesteld van een rechtsmiddel. Aan een verzoek tot afgifte van een proces-verbaal door een advocaat die verklaart daaraan behoefte te hebben omdat wordt overwogen een rechtsmiddel tegen de beslissing in te stellen, dient dan ook onverwijld te worden voldaan.

Aan voormelde voorschriften komt extra gewicht toe in zaken waarin de beslissing strekt tot vrijheidsbeneming (vgl. HR 14 februari 1986, ECLI:NL:HR:1986:AG5193, NJ 1986/400).

In het aanvullend verzoekschrift heeft de advocaat van betrokkene vermeld dat het proces-verbaal van de mondelinge behandeling op 31 juli 2015 – daags na het verstrijken van de cassatietermijn – alsnog is verstrekt en heeft zij de gronden van het cassatiemiddel aangevuld. Nu betrokkene tot het indienen van dit aanvullend verzoekschrift is toegelaten, kan het onderdeel wegens gebrek aan belang niet tot cassatie leiden.”

In cassatie kan ervan worden uitgegaan dat in deze zaak vóór het verstrijken van de cassatietermijn geen afschrift van het proces-verbaal van de mondelinge behandeling op 20 oktober 2020 aan de advocaat van betrokkene is verstrekt. Niet duidelijk is waarom dit, ondanks herhaald verzoek, niet is gebeurd. Het proces-verbaal is inmiddels wel opgemaakt. Blijkens het correspondentiedossier heeft de griffie van de Hoge Raad bij brief van 26 januari 2021 een kopie van het proces-verbaal toegezonden aan de cassatieadvocaat van betrokkene, waarbij tot en met 4 februari 2021 gelegenheid werd gegeven om op dit document te reageren. De cassatieadvocaat heeft hierop aan de griffie van de Hoge Raad bericht dat hij geen aanleiding ziet voor een aanvulling van het cassatiemiddel op basis van het proces-verbaal.4.

Het betoog dat de bestreden beschikking niet in stand kan blijven omdat het proces-verbaal van de mondelinge behandeling niet tijdig is verstrekt, treft geen doel. De advocaat van betrokkene heeft in het cassatieverzoekschrift een voorbehoud gemaakt tot aanvulling van het cassatiemiddel indien het (op dat moment nog op te maken) proces-verbaal daartoe aanleiding mocht geven. Een afschrift van het proces-verbaal van de mondelinge behandeling op 20 oktober 2020 is alsnog verstrekt. Een aanvulling van het cassatiemiddel is uitgebleven. Om deze reden kan dit middelonderdeel wegens gebrek aan belang niet tot cassatie leiden.

Onderdeel 2 is gericht tegen rov. 2.9. Daar oordeelt de rechtbank dat hetgeen door of namens betrokkene als verweer is aangevoerd, “aan het voorgaande” niet afdoet. Met de woorden “het voorgaande” heeft de rechtbank het oog op rov. 2.1 – 2.8. In deze overwegingen is, samengevat, het volgende geoordeeld:

- betrokkene lijdt aan een psychische stoornis (rov. 2.1);

- deze stoornis leidt tot ernstig nadeel (rov. 2.2);

- betrokkene heeft zorg nodig (rov. 2.3);

- gebleken is dat er geen mogelijkheden voor passende zorg op vrijwillige basis zijn, nu betrokkene in het verleden zorgmijdend gedrag heeft vertoond; ook bestaat het risico dat betrokkene, als het minder goed gaat, haar medicatie weigert; om die reden is verplichte zorg nodig (rov. 2.4); de in rov. 2.4 en 2.5 genoemde vormen van verplichte zorg zijn noodzakelijk, de in rov. 2.6 genoemde vormen van verplichte zorg worden niet toegewezen;

- er zijn geen minder bezwarende alternatieven die hetzelfde beoogde effect hebben (rov. 2.7);

- de verplichte zorg is evenredig en naar verwachting effectief; bij het bepalen van de juiste zorg is rekening gehouden met de voorwaarden die noodzakelijk zijn om deelname van betrokkene aan het maatschappelijk leven te bevorderen, alsmede met de veiligheid van betrokkene (rov. 2.8).

Het onderdeel klaagt dat de overweging strijdig is met de verplichting van de rechtbank om haar beslissing (in rov. 2.10 en in het dictum) dat is voldaan aan de criteria voor en doelen van verplichte zorg als bedoeld in de Wvggz en dat de zorgmachtiging zal worden verleend voor de (verzochte) duur van zes maanden, ten minste zodanig te motiveren dat zij voldoende inzicht geeft in de daaraan ten grondslag liggende gedachtegang, om de beslissing zowel voor partijen als voor derden – in geval van openstaan van hogere voorzieningen: de hogere rechter daaronder begrepen – controleerbaar en aanvaardbaar te maken.5.Volgens het onderdeel volgt uit rov. 2.9 slechts dát verweer is gevoerd, maar wordt niet duidelijk welk verweer de rechtbank in haar oordeel heeft betrokken en waarom dit verweer niet opgaat.

Zoals gezegd, is geen gebruik gemaakt van de bevoegdheid om het cassatiemiddel aan te vullen naar aanleiding van het ontvangen afschrift van het proces-verbaal van de mondelinge behandeling. De rechtbank behoefde niet in te gaan op alle stellingen van betrokkene en haar advocaat; slechts op essentiële stellingen – d.w.z. stellingen die, indien juist bevonden, tot een andere beslissing op het verzoek van de officier van justitie kunnen leiden – diende de rechtbank te responderen.

Nu het middelonderdeel niet duidelijk maakt welke verweren betrokkene en haar advocaat ter zitting naar voren hebben gebracht en waarom die verweren van dien aard zijn dat de rechtbank daaraan niet ongemotiveerd voorbij kon gaan, meen ik dat deze klacht niet voldoet aan de eisen die aan een cassatiemiddel worden gesteld.

Uit het nagezonden proces-verbaal blijkt dat betrokkene en haar advocaat ter zitting als verweer slechts hebben aangevoerd dat betrokkene liever haar behandeling wil voortzetten op vrijwillige basis, dat zij gemotiveerd is voor de behandeling en ook bereid en in staat tot samenwerking met het FACT-team. In cassatie moet ervan worden uitgegaan dat ter zitting geen andere verweren naar voren zijn gebracht: ook na ontvangst van het afschrift van het proces-verbaal is het middelonderdeel niet aangevuld. In rov. 2.4 is de rechtbank inhoudelijk ingegaan op het standpunt van betrokkene dat zij bereid en in staat is de behandeling op vrijwillige basis voort te zetten. De rechtbank heeft die stelling verworpen met een begrijpelijke motivering die dat oordeel kan dragen. Onderdeel 2 faalt.

Toepassing van art. 81 RO wordt in overweging gegeven.