HR, 18-02-2011, nr. 09/03615

Onderdeel 1 klaagt dat het hof ten onrechte in rov. 3.10 t/m 3.11 heeft geoordeeld dat [eiseres 1 en 2] c.s. niet (voorshands) hebben bewezen dat [verweerster] ter zake van het opmaken van de T1-documenten de opdrachtgeefster van [eiseres 1 en 2] c.s. is geweest.

Het onderdeel stelt daartoe dat het antwoord op de vraag wie als wederpartij bij een overeenkomst optreedt, afhangt van hetgeen daaromtrent over en weer is verklaard en betrokkenen over en weer uit elkaars verklaringen en gedragingen hebben afgeleid en hebben mogen afleiden. [eiseres 1 en 2] c.s. hebben gesteld — gelet op de omstandigheden als vermeld onder 3.2.2 — [verweerster] als haar opdrachtgever te hebben beschouwd en te hebben mogen beschouwen.

[Verweerster] heeft niet gesteld, en het hof stelt ook niet vast, dat zij aan [eiseres 1 en 2] heeft medegedeeld dat zij niet als opdrachtgever optrad en/of dat een ander als opdrachtgever van [eiseres 1 en 2] moest worden beschouwd. Het hof heeft evenmin vastgesteld dat [verweerster] heeft aangevoerd dat het [eiseres 1 en 2] in de gegeven omstandigheden duidelijk moest zijn dat [verweerster] niet als opdrachtgeefster optrad en/of dat een ander als opdrachtgever van [eiseres 1 en 2] moest worden beschouwd, laat staan dat het hof in die zin heeft geoordeeld of feiten heeft vastgesteld die toereikend zijn voor dat oordeel.

's Hofs oordeel geeft weshalve blijk van een onjuiste rechtsopvatting, althans zijn oordeel is niet naar behoren gemotiveerd. In het licht van het vorenstaande mag in beginsel zonder meer het uitgangspunt zijn dat [verweerster] ter zake van het opmaken van de T1-documenten de opdrachtgever was van [eiseres 1 en 2], althans dat [eiseres 1 en 2] [verweerster] als zodanig mocht beschouwen. Hetgeen het hof in rov. 3.10 en 3.11 heeft overwogen is onvoldoende om tot een ander oordeel te komen. Het hof is kennelijk uitgegaan van een andere maatstaf, althans heeft zijn oordeel niet naar behoren gemotiveerd, aldus nog steeds het onderdeel.

Het onderdeel faalt bij gebrek aan feitelijke grondslag, voor zover wordt geklaagd dat het hof heeft miskend dat aan de hand van artikel 3:33 BW en artikel 3:35 BW (de wilsvertrouwensleer) dient te worden bepaald of tussen [eiseres 1 en 2] en [verweerster] een overeenkomst van opdracht is gesloten. Uit (onder meer) rov. 3.11 — waarin het hof heeft geoordeeld dat [eiseres 1 en 2] geen concrete en voor bewijslevering vatbare feiten heeft gesteld die, indien bewezen, tot het oordeel kunnen leiden dat zij heeft aangenomen en redelijkerwijs mocht aannemen dat [verweerster] met betrekking tot de T1-formulieren als haar opdrachtgeefster optrad — volgt dat het hof wel degelijk heeft getoetst aan de wilsvertrouwensleer.

Het onderdeel betoogt voorts dat uit de omstandigheden dat

Het argument, dat [verweerster] niet heeft aangevoerd aan [eiseres 1 en 2] te hebben meegedeeld dat zij niet als opdrachtgever optrad,7. is bij schriftelijke repliek onder 3 (min of meer) ingetrokken.

De vraag wie partij is bij een overeenkomst, moet worden beoordeeld aan de hand van de wilsvertrouwensleer. Daarbij komt onder meer betekenis toe aan de aard van de desbetreffende overeenkomst en hetgeen ten aanzien van overeenkomsten als de onderhavige in het maatschappelijk verkeer gebruikelijk is.8. Daarbij moet rekening worden gehouden met alle omstandigheden van het geval.9. Het hof heeft blijkens rov. 3.9 onderkend dat de in het onderdeel bedoelde omstandigheden erop wijzen dat [verweerster] opdrachtgever is. Het heeft evenwel geoordeeld dat de overige omstandigheden de balans de andere kant doen opslaan.

Het hof heeft dit oordeel bereikt door een afweging te maken van de omstandigheden van het concrete geval en niet door uit te gaan van een vuistregel, althans — vgl. de tweede volzin van rov. 3.9.2 — niet van de door het middel bepleite vuistregel. Dat staat het hof vrij,10. tenzij aangenomen moet worden dat in een geval als het onderhavige met de door het middel bepleite vuistregel behoort te worden gewerkt.

Nu zijn er gevallen waarin een vuistregel meerwaarde heeft, om de (bewijsrechtelijke) kaarten initieel te schudden en partijen (alsmede de rechter in feitelijke instanties) een richtingaanwijzer te geven bij de beantwoording van de vraag wie contractspartij is. Die meerwaarde is m.i. aanwezig wanneer het gaat om situaties die in voldoende mate met elkaar overeenstemmen; voor een dergelijke groep situaties kan de discussie over het zijn van contractspartij met behulp van de vuistregel dan gerichter (en hopelijk met meer zekerheid over de uitkomst) worden gevoerd. Zo heeft Uw Raad dergelijke vuistregels aanvaard als het gaat om de vraag of een medische behandelingsovereenkomst

Hoewel de omstandigheden waarop het middel doelt in het algemeen wijzen op het bestaan van een opdrachtovereenkomst tussen de betrokkenen, meen ik dat deze omstandigheden niet aan een vuistregel als door het middel bedoeld ten grondslag dienen te worden gelegd. Juist op het terrein van handel en transport kunnen de feitelijke verhoudingen tussen de betrokken (hulp)personen gevarieerd en complex zijn, waardoor de juridische verhoudingen niet steeds even doorzichtig zijn.12. Dan is een van-geval-tot-geval-benadering m.i. meer aangewezen. De klacht faalt naar mijn mening nu deze uitgaat van de onjuiste rechtsopvatting.

De stellingen in het onderdeel dat het hof niet heeft vastgesteld dat [verweerster] heeft aangevoerd dat het [eiseres 1 en 2] in de gegeven omstandigheden duidelijk moest zijn dat [verweerster] niet als opdrachtgeefster optrad en/of dat een ander als opdrachtgever van [eiseres 1 en 2] moest worden beschouwd, laat staan dat het hof in die zin heeft geoordeeld of feiten heeft vastgesteld die toereikend zijn voor dat oordeel, missen feitelijke grondslag. In rov. 3.7 heeft het hof immers geoordeeld dat [verweerster] het bestaan van de door [eiseres 1 en 2] c.s. gestelde overeenkomst van opdracht heeft betwist, terwijl het hof in rov. 3.11, na een beoordeling van de door partijen aangedragen stellingen, heeft geconcludeerd dat het opdrachtgeverschap van [verweerster] niet is bewezen.

Onderdeel 2 valt uiteen in de subonderdelen 2.a t/m 2.f die zien op de rov. 3.10.1 t/m 3.10.5.

Subonderdeel 2.a keert zich tegen rov. 3.10.1. Hierin heeft het hof — in reactie op het door [eiseres 1 en 2] bij CvR nr. 16 gestarte partijdebat daarover — overwogen dat tussen [verweerster] en haar afnemers [A] en Agrochem de verkoopconditie ‘deliverd duty unpaid Rotterdam’ gold, wat blijkens de door [eiseres 1 en 2] c.s. overgelegde uitleg van de ICC Incoterms 1990 betekent dat de verkoper de kosten en risico's van het vervoer naar Rotterdam draagt, met uitzondering van rechten, belastingen en overige bij de invoer verschuldigde officiële heffingen en van de kosten van de te vervullen douaneformaliteiten, en dat indien partijen wensen dat de verkoper de douaneformaliteiten vervult en de daaruit voortvloeiende kosten en risico's draagt, dit duidelijk moet worden gemaakt door toevoeging van woorden van die strekking. Het hof heeft geoordeeld dat dit laatste niet heeft plaatsgevonden, zodat de met de invoer in Nederland samenhangende verplichtingen op [A] en Agrochem rustten. [Eiseres 1 en 2] heeft niet betwist dat zij wist dat deze verkoopconditie tussen [verweerster] en haar afnemers van toepassing was en wat die betekende. Hieruit heeft het hof afgeleid dat dit op zichzelf [eiseres 1 en 2] al reden zou hebben moeten geven om te twijfelen aan de wens van [verweerster] om zichzelf als opdrachtgeefster te binden.

In 2.a.1 klaagt het subonderdeel ten eerste dat het hof met het oordeel in rov. 3.10.1 heeft miskend dat [eiseres 1 en 2] geen partij is bij de overeenkomsten die [verweerster] met haar afnemers heeft gesloten. Bedingen die [verweerster] met haar afnemers is overeengekomen kunnen in beginsel niet aan [eiseres 1 en 2] als derde worden tegengeworpen, zelfs indien [eiseres 1 en 2] deze bedingen kende of behoorde te kennen. Het hof heeft in rov. 3.10.1 geen bijzondere omstandigheden vastgesteld op grond waarvan een uitzondering op dit uitgangspunt gerechtvaardigd kan zijn.

Deze klacht faalt m.i. bij gebrek aan feitelijke grondslag. Het hof heeft niet miskend dat [eiseres 1 en 2] geen partij was bij de overeenkomsten tussen [verweerster] en haar afnemers, maar slechts kennis van [eiseres 1 en 2] over dit beding meegewogen als een omstandigheid bij de vraag of [verweerster] als haar opdrachtgever moet worden beschouwd.

Ten tweede wordt in 2.a.1 geklaagd dat het beding ‘delivery duty unpaid Rotterdam’ de mogelijkheid openlaat dat tussen de verkoper en de koper andersluidende afspraken over het vervullen van de douaneformaliteiten worden gemaakt. Het hof heeft niet vastgesteld dat [eiseres 1 en 2] op de hoogte was van de precieze tekst/inhoud van de overeenkomsten tussen [verweerster] en haar afnemers [A] en Agrochem. Het hof heeft evenmin vastgesteld dat er geen andersluidende afspraken, zoals hiervoor bedoeld, zijn gemaakt. Zonder nadere motivering, die ontbreekt, valt niet in te zien dat het tussen [verweerster] en haar afnemers overeengekomen beding ‘delivery duty unpaid Rotterdam’ [eiseres 1 en 2] reden moest geven om te twijfelen aan de wens van [verweerster] om zichzelf als opdrachtgever te binden.

Deze klacht strandt naar mijn mening op het oordeel van het hof dat [eiseres 1 en 2] niet heeft betwist dat zij wist welke verkoopconditie gold tussen [verweerster] en haar afnemers en wat die betekende. De klacht dat het hof niet heeft vastgesteld ‘dat er geen andersluidende afspraken’ zijn gemaakt, faalt, nu het hof dit wel degelijk heeft vastgesteld met zijn overweging: ‘dit laatste heeft in het onderhavige geval niet plaatsgevonden’.

In 2.a.2 wordt geklaagd dat het hof een onjuiste, althans onbegrijpelijke uitleg heeft gegeven aan de Incoterms 1990. Blijkens de toelichting op de Incoterms 1990 behelst de clausule ‘delivered duty unpaid’ dat douaneverplichtingen bij de invoer van goederen voorafgaand aan de levering door de verkoper (in dit geval in Rotterdam) in beginsel voor rekening en risico komen van de koper. De clausule heeft derhalve geen betrekking op de vraag welke partij de douaneformaliteiten dient te vervullen met betrekking tot de verdere doorvoer/uitvoer van de verkochte goederen. Uit het gebruik van de bedoelde clausule tussen [verweerster] en haar afnemers volgt, aldus nog steeds de klacht, niet (zonder meer) dat [verweerster] ter zake van het opmaken van de T1-documenten niet de opdrachtgeefster van [eiseres 1 en 2] zou zijn en dat [eiseres 1 en 2] zulks ook behoorde te begrijpen.

In 2.a.3 wordt geklaagd dat de vaststelling door het hof, dat in dit geval sprake is geweest van invoer in Nederland, onbegrijpelijk is althans onvoldoende is gemotiveerd. [Eiseres 1 en 2] heeft gesteld dat

Er is volgens [eiseres 1 en 2] geen sprake geweest van invoer in Nederland maar van doorvoer door Nederland, ten aanzien waarvan de verkoper de douaneformaliteiten dient te verzorgen volgens de betekenis die het DDU beding in de Incoterms 1990 heeft. [Verweerster] heeft deze stellingen niet bestreden, althans het hof heeft niet geoordeeld dat ze ongegrond zijn. Het uitgangspunt is derhalve dat sprake is van doorvoer, ten aanzien waarvan [verweerster] als verkoper voor de douaneformaliteiten diende te zorgen.

Deze klachten lenen zich voor gezamenlijke behandeling. Nu de Incoterms 1990 geen recht betreffen in de zin van artikel 79 RO kan 's hofs uitleg niet op juistheid doch slechts op begrijpelijkheid worden getoetst.13. De rechtsklacht in 2.a.2 faalt daarom.

Wat betreft de motiveringsklachten, diene het volgende. In het onderhavige geschil hebben partijen gedebatteerd over de betekenis van ‘delivered duty unpaid’ op basis van de Incoterms 1990. Volgens [eiseres 1 en 2] betekent dit beding dat de verkoper de douaneformaliteiten dient te verrichten (CvR nr. 16), althans voor de uitvoer en de doorvoer (MvA in het incidentele appel p. 3) c.q. die nodig zijn om de zendingen onder douaneverband te kunnen vervoeren naar de eindbestemmingen (pleitnota in appel van mr Huisman p. 2). Volgens [verweerster] houdt deze conditie juist in dat de verantwoordelijkheid voor de juiste afhandeling van het T1-document bij de koper wordt gelegd, tenzij expliciet anders is overeengekomen (CvD nr. 11–12; MvA tevens MvG in het voorwaardelijk incidenteel appel nrs. 1.4–1.6, alwaar kennelijk abusievelijk ‘verkoper’staat; pleitnota in appel van mr Pessers nrs. 4–8).14.

In de Incoterms 1990 is wat betreft DDU het volgende vermeld:15.

Onder ‘the seller must’ is onder meer de volgende toelichting opgenomen:

Onder ‘the buyer must’ is voorts onder meer de volgende toelichting opgenomen:

In de ‘Comments’ bij A6 wordt opgemerkt:

(onderstreping in origineel) 16.

Gezien het bovenstaande heeft het hof uit het beding ‘delivered duty unpaid Rotterdam’ kunnen afleiden dat [verweerster] de kosten en risico's van het vervoer naar Rotterdam droeg met uitzondering van rechten, belastingen en overige bij invoer verschuldigde officiële heffingen en van de kosten van de te vervullen douaneformaliteiten. In zoverre faalt de klacht onder 2.a.2.

Voor zover wordt geklaagd dat het beding geen regeling bevat wat betreft de kosten na levering op de aankomstplaats (Rotterdam) en 's hofs oordeel op die grond onbegrijpelijk is, treft de klacht evenmin doel. De rechtsstrijd tussen partijen ging over de vraag of op grond van het beding de verantwoordelijkheid voor de juiste afhandeling van de T1-documenten bij [verweerster] (aldus [eiseres 1 en 2] c.s.) of bij de afnemers (aldus [verweerster]) ligt. [Eiseres 1 en 2] heeft niet gesteld dat het beding deze vraag in het geheel niet beantwoordt nu deze slechts betrekking heeft op de kosten tot aan de levering, zodat het hof daar dan ook terecht — indachtig de uit artikel 24 Rv voortvloeiende verplichting de door partijen getrokken grenzen van de rechtsstrijd te respecteren — niet op is ingegaan.

Het DDU-beding laat zich in beginsel eenvoudig toepassen als een verkoper goederen verkoopt die vanuit land A moeten worden vervoerd naar land B om daar te worden afgeleverd. De verkoper is verantwoordelijk voor de vergunning en kosten in verband met de export uit land A (en eventuele doorvoer door andere landen), de verkoper in verband met de import in land B, de plaats van aflevering.17.

In casu is sprake van een wat andere situatie: het transport naar de leveringsplaats Rotterdam (B) had al plaatsgevonden en de goederen worden vervolgens door [verweerster] aan de afnemers verkocht en vanuit de opslag bij [eiseres 1 en 2] geleverd. Vervolgens gaan de goederen, kennelijk, naar Roemenië (C).

Het hof heeft [verweerster] gevolgd in het standpunt, dat in zo'n geval het beding ‘delivered duty unpaid Rotterdam’ betekent dat [verweerster] als verkoper geen verantwoordelijkheid meer heeft voor de verdere douaneformaliteiten en -kosten. Het hof overweegt in dit verband dat de met de invoer in Nederland samenhangende verplichtingen op de afnemers rusten.

De klacht onder 2.a.3 betoogt dat in casu

Nu kan men zich inderdaad afvragen of in casu sprake is van invoer in Nederland c.q. de EU. Douanetechnisch is de situatie uiteindelijk wel zo behandeld, omdat de T1-documenten niet zijn aangezuiverd. Uit de opgegeven eindbestemming Roemenië blijkt een bedoeling dat geen import zou plaatsvinden. Dat zou dan echter de bedoeling zijn geweest van de afnemers van [verweerster], die de goederen ‘delivered duty unpaid Rotterdam’ hadden gekocht, maar niet van [verweerster]. Met zijn overweging over import geeft het hof daarom slechts aan, dat de verantwoordelijkheid voor de douaneformaliteiten en -kosten niet meer bij [verweerster] lag. Dat oordeel is, gegeven het feit dat Rotterdam de leveringsplaats is, niet onbegrijpelijk. De klacht onder 2.a.3 faalt daarom.

Subonderdeel 2.b ziet op rov. 3.10.2. Daarin heeft het hof geoordeeld dat weliswaar vaststaat dat [verweerster] degene is geweest die [eiseres 1 en 2] heeft benaderd met het verzoek de formulieren op te maken en dat daarbij in ieder geval één keer is vermeld naar welk land de partij moest worden vervoerd, maar dat het daarbij, afgezien van de toezending van een kopie van het T1-formulier aan [verweerster], ook is gebleven. Het overige contact over het opmaken van de T1-formulieren vond plaats met de afnemers, die aan [eiseres 1 en 2] de benodigde gedetailleerde informatie over het verdere transport hebben verschaft. [verweerster] duidde deze informatie in haar faxen omtrent Agrochem ook wel aan als ‘documentsinstructies’ en vermeldde daarbij dat [eiseres 1 en 2] die instructies ‘rechtstreeks’ van Agrochem zou ontvangen, daarmee suggererend dat de route via [verweerster] een omweg was. In de fax over [A] heet het dat [A] ‘zelf’ contact zal opnemen over de benodigde gegevens, wat ook weer erop wijst dat de afnemer de eigenlijke belanghebbende bij het opmaken van de T1-formulieren was, aldus het hof.

In het subonderdeel wordt geklaagd dat uit de omstandigheid dat [eiseres 1 en 2] voor het opmaken van de T1-documenten rechtstreeks contact heeft gehad met de afnemers van [verweerster], niet (zonder meer) volgt dat [eiseres 1 en 2] [verweerster] niet als haar opdrachtgever ter zake van het opmaken van deze documenten mocht beschouwen. Dit geldt volgens de klacht temeer nu [eiseres 1 en 2] onweersproken heeft aangevoerd dat het in de praktijk gangbaar is dat de afnemers van zendingen aanvullende gegevens verstrekken teneinde de douanedocumenten te kunnen opmaken, zonder dat zij daarmee ter zake van het opmaken van die documenten opdrachtgever zijn. Dit ligt ook voor de hand, nu de afnemer van de zendingen beschikt over de noodzakelijk informatie voor het opmaken van de T1-documenten. Dat voor het uitvoeren van de opdracht informatie dient te worden verkregen van derden kan, mede gelet op de Haviltexmaatstaf, niet meebrengen dat [eiseres 1 en 2] deze derden en niet [verweerster] als opdrachtgever(s) diende te beschouwen.

Voor zover wordt geklaagd dat het hof heeft geoordeeld dat uit de omstandigheid dat [eiseres 1 en 2] rechtstreeks contact heeft gehad met de afnemers van [verweerster], zonder meer volgt dat [eiseres 1 en 2] [verweerster] niet als opdrachtgever ter zake van het opmaken van deze documenten mocht beschouwen, faalt de klacht bij gebrek aan feitelijke grondslag. Het hof heeft geoordeeld dat in het licht van de omstandigheden als uiteengezet in rov. 3.10.1 t/m 3.10.5 gezamenlijk het opdrachtgeverschap van [verweerster] met het verzoek van [verweerster] om de T1-formulieren op te maken en de betaling door haar van de kosten, nog niet is bewezen.

Voor zover wordt geklaagd dat de bedoelde omstandigheid niet een omstandigheid is die in de richting wijst dat [eiseres 1 en 2] c.s. het opdrachtgeverschap van [verweerster] niet (voorshands) hebben bewezen, faalt de klacht evenzeer. Het hof heeft de omstandigheid dat [eiseres 1 en 2] de benodigde instructies ontving van Agrochem respectievelijk [A] kunnen duiden als een omstandigheid die wijst in de richting dat geen sprake is van opdrachtgeverschap van [verweerster]. Dit aan het hof als feitenrechter voorbehouden oordeel wordt niet onbegrijpelijk doordat deze omstandigheid, zoals het subonderdeel aanvoert, ook op een andere wijze kan worden geduid.

Overigens merk ik op dat 's hofs oordeel in rov. 3.10.2 niet alleen ziet op de omstandigheid dat het contact plaatsvond tussen [eiseres 1 en 2] en de afnemers en dat de afnemers de benodigde informatie verstrekten voor het opmaken van de T1-documenten. Het hof heeft — in cassatie onbestreden — in rov. 3.10.2, slot, namelijk ook geoordeeld dat de afnemer de eigenlijke belanghebbende was bij het opmaken van de T1-formulieren. Het hof heeft ook deze omstandigheid aan zijn oordeel ten grondslag gelegd dat niet voorshands is bewezen dat [verweerster] de opdrachtgeefster was.

Subonderdeel 2.c keert zich tegen 's hofs oordeel in rov. 3.10.3, waarin het hof heeft overwogen dat [eiseres 1 en 2] in het geval van [A] door deze een ‘authorisation on customs formalities’ heeft laten invullen en ondertekenen, waarin [A] [eiseres 1 en 2] autoriseerde om namens haar een ‘customs transit document’ in te dienen. De verklaring van [eiseres 1 en 2] c.s. — dat het document alleen ertoe diende om door [A] de eindbestemming en de gegevens van de uiteindelijke koper te doen opgeven — heeft het hof niet erg voor de hand liggend geacht. Daartoe wijst het hof erop dat ingeval van Agrochem, die — onweersproken — anders dan [A] een bestaande relatie van [eiseres 1 en 2] was, die informatie ook benodigd was, maar niet door middel van datzelfde formulier is opgevraagd.

Het subonderdeel klaagt ten eerste dat, indien het hof heeft bedoeld dat uit het invullen van de ‘authorisation on customs formalities’ volgt dat niet [verweerster] maar haar afnemers opdrachtgever van [eiseres 1 en 2] zijn, te gelden heeft dat Agrochem geen ‘authorisation on customs formalities’ heeft ingevuld. Het hof heeft voorts niet vastgesteld dat de tussen [eiseres 1 en 2] en Agrochem reeds bestaande relatie inhield dat Agrochem [eiseres 1 en 2] had gemachtigd om in haar naam douanedocumenten op te stellen. 's Hofs oordeel in rov. 3.10.3 kan derhalve in elk geval ten aanzien van Agrochem niet het oordeel dragen dat [verweerster] ter zake het opstellen van de T1-documenten die betrekking hadden op leveringen aan Agrochem niet de opdrachtgeefster van [eiseres 1 en 2] was.

Deze klacht faalt bij gebrek aan feitelijke grondslag, nu het hof niet heeft geoordeeld dat uit de omstandigheid dat [eiseres 1 en 2] door [A] een ‘authorisation on customs formalities’ heeft laten invullen en ondertekenen, volgt dat (ook) Agrochem aan [eiseres 1 en 2] opdracht heeft gegeven voor het opstellen van de T1-documenten.

Subonderdeel 2.c klaagt ten tweede dat, zoals ook in subonderdeel 2.b is aangevoerd, ook ten aanzien van het invullen van de ‘authorisation on customs formalities’ het enkele feit dat voor de uitvoering van de onderhavige opdracht informatie van de afnemers van [verweerster] diende te worden verkregen, niet (reeds) kan meebrengen dat [eiseres 1 en 2] deze derden, en niet [verweerster], als haar opdrachtgevers diende te beschouwen.

Deze tweede klacht in het subonderdeel, alsmede de subonderdelen 2.d en 2.e lenen zich voor een gezamenlijke behandeling.

Subonderdeel 2.d komt op tegen 's hofs oordeel in rov. 3.10.4. Het hof heeft overwogen dat [verweerster] het in minstens één geval nodig heeft geoordeeld om uitdrukkelijk aan [eiseres 1 en 2] kenbaar te maken dat de kosten van het opmaken van het T1-formulier voor haar (rekening) waren. Daarop heeft het hof geoordeeld dat, indien het tussen partijen vanzelfsprekend zou zijn geweest dat [verweerster] als opdrachtgeefster optrad, niet valt te begrijpen waarom deze overbodige opmerking is gemaakt, aldus het hof.

Er wordt geklaagd dat ook deze overweging van het hof zijn oordeel niet zonder meer kan dragen. Uit het enkele feit dat [verweerster] in één geval uitdrukkelijk heeft bevestigd dat de kosten voor de te verrichten werkzaamheden voor haar rekening zouden zijn, kan in het licht van de in onderdeel 1 bedoelde (Haviltex)maatstaf niet zonder meer worden afgeleid dat [eiseres 1 en 2] [verweerster] niet als opdrachtgeefster te zake het opmaken van de andere T1-documenten mocht beschouwen.

Subonderdeel 2.e klaagt over het oordeel in rov. 3.10.5, dat [verweerster] onweersproken heeft gesteld dat [eiseres 1 en 2] zich na de problemen rond de zuivering van de T1-documenten rechtstreeks tot de afnemers van [verweerster] heeft gewend en pas toen dit vruchteloos bleek [verweerster] heeft benaderd, hetgeen volgens het hof er niet direct op wijst dat [eiseres 1 en 2] [verweerster] als haar opdrachtgeefster beschouwde.

Het hof ziet er volgens het subonderdeel aan voorbij dat [eiseres 1 en 2] (onweersproken) heeft gesteld dat zij de afnemers van [verweerster] (uitsluitend) heeft benaderd, omdat de afnemers voor inklaring van de goederen op de eindbestemming dienden zorg te dragen en mogelijk in staat zouden zijn om alsnog zuivering van de T1-documenten te bewerkstelligen. [eiseres 1 en 2] heeft niet gesteld — en het hof heeft ook niet in andere zin vastgesteld — dat zij de afnemers van [verweerster] heeft benaderd teneinde hen als haar contractuele wederpartij aansprakelijk te stellen voor de schade als gevolg van het niet aanzuiveren van de T1-documenten. Uit de omstandigheid dat [eiseres 1 en 2] zich eerst tot de afnemers heeft gewend, volgt niet dat [eiseres 1 en 2] [verweerster] niet als opdrachtgever heeft beschouwd of heeft mogen beschouwen ter zake het opstellen van de T1-documenten. Het in rov. 3.10.5 overwogene, kan 's hofs oordeel niet dragen, aldus het subonderdeel.

De subonderdelen 2.c, 2.d en 2.e klagen alle dat de door het hof gegeven overwegingen in respectievelijk rov. 3.10.3, 3.10.4 en 3.10.5 zijn oordeel niet zonder meer kunnen dragen. De klachten kunnen, in navolging van het gestelde bij de behandeling van subonderdeel 2.b (zie 3.18), niet tot cassatie leiden. Het hof heeft, kort gezegd, kunnen oordelen dat de omstandigheden als bedoeld in de aangevallen rechtsoverweging wijzen in de richting dat het opdrachtgeverschap van [verweerster] niet is bewezen. Anders dan de klachten veronderstellen, betreffen de overwegingen geen zelfstandig dragende oordelen; de overwegingen zijn daarentegen onderdeel van 's hofs oordeel in het licht van alle vermelde omstandigheden.

Subonderdeel 2.f stelt dat uit hetgeen in de subonderdelen 2.a t/m 2.e is aangevoerd, volgt dat de door het hof in rov. 3.10.1 t/m 3.10.5 genoemde omstandigheden noch ieder afzonderlijk, noch in onderlinge samenhang, 's hofs oordeel kunnen dragen — niettegenstaande het feit dat [verweerster] telkens aan [eiseres 1 en 2] het verzoek heeft gedaan de T1-documenten op te maken en [verweerster] voorts de facturen van [eiseres 1 en 2] voor het opmaken van de documenten zonder protest heeft voldaan — dat [eiseres 1 en 2] [verweerster] niet als haar opdrachtgever heeft mogen beschouwen. 's Hofs oordeel is onjuist, onvoldoende gemotiveerd, dan wel onbegrijpelijk.

Zoals bij de behandeling van onderdeel 1 is uiteengezet, heeft het hof zich (terecht) de vraag gesteld of in het licht van de omstandigheden van het geval sprake is van een gerechtvaardigd vertrouwen in de zin van artikel 3:35 BW aan de zijde van [eiseres 1 en 2] dat [verweerster] als haar opdrachtgeefster heeft te gelden. Het hof heeft uiteengezet dat er zowel argumenten voor als tegen een positieve beantwoording van die vraag zijn. De klachten gericht tegen de tegenargumenten hebben geen doel getroffen, zodat resteert de vraag of het hof gezien de argumenten voor en tegen tot de conclusie kon komen dat het opdrachtgeverschap van [verweerster] niet is bewezen. Dit betreft een waardering van de feiten die is voorbehouden aan de feitenrechter en in cassatie slechts op begrijpelijkheid kan worden getoetst. Hoewel een ander oordeel ook mogelijk zou zijn geweest, is 's hofs oordeel m.i. voldoende begrijpelijk gemotiveerd. Subonderdeel 2.f kan derhalve evenmin tot cassatie leiden.

Onderdeel 3 klaagt ten slotte dat de overige klachten tevens 's hofs voortbouwende overwegingen in rov. 3.11 t/m 3.15 vitiëren. Met het falen van de onderdelen 1 en 2, valt ook het doek voor onderdeel 3.