HR, 15-02-2011, nr. 08/05127 E

Het gerechtshof te 's‑Gravenhage heeft bij arrest van 3 december 2008

Namens de verdachte is beroep in cassatie ingesteld. Mr. P.T.C. van Kampen, destijds advocaat te Rotterdam, heeft een schriftuur ingediend, houdende vijf middelen van cassatie. De eerste vier daarvan hebben betrekking op het onder 3 sub C bewezenverklaarde.

Onder 3 sub C is bewezenverklaard dat:

Het eerste middel stelt een uitlating aan de orde die ‘het gerechtshof’ ter terechtzitting van 19 november 2008 na afloop van het requisitoir zou hebben gedaan, namelijk ‘dat de verdediging zich wat het gerechtshof betreft kan beperken tot hetgeen de advocaat-generaal vorderde.’ De advocaat-generaal zou op vragen van de verdediging hebben geantwoord dat ter zake van het onder 3 sub C tenlastegelegde veroordeling en strafoplegging voor de (impliciet subsidiair tenlastegelegde) overtreding was gevorderd, en dus niet voor het misdrijf. Het hof heeft niettemin voor het misdrijf veroordeeld, en zou daarmee hebben gehandeld in strijd met beginselen van een goede procesorde en artikel 6 EVRM.

Het middel kan op feitelijke gronden niet slagen omdat het proces-verbaal van de terechtzitting van 19 november 2008, zijnde de kenbron van het verhandelde ter terechtzitting, geen melding maakt van de omschreven uitlatingen van (naar zal zijn bedoeld) de voorzitter van het hof, noch van die van de advocaat-generaal.

Zelfs echter als zou moeten worden aangenomen dat deze mededelingen namens het gerechtshof c.q. door de advocaat-generaal in deze vorm zijn gedaan, kan hieraan m.i. bezwaarlijk het gerechtvaardigde vertrouwen worden ontleend dat het gerechtshof geheel niet zou veroordelen voor het misdrijf, en de advocaat-generaal hooguit zou mogen volgen in de gevorderde veroordeling voor de impliciet subsidiair tenlastegelegde overtreding. M.i. nopen de beginselen van een goede procesorde in dit veronderstelde geval slechts dat het hof de verdediging — voorafgaand aan de definitieve sluiting van het onderzoek ter terechtzitting — in de gelegenheid zou hebben gesteld alsnog haar standpunt omtrent het onder 3 sub C primair tenlastegelegde misdrijf kenbaar te maken. Dat laatste zou in casu echter een overbodige exercitie zijn. De verdediging heeft zich blijkens de overgelegde pleitnota namelijk niet laten leiden door de (veronderstelde) opmerking van de voorzitter en wel degelijk haar standpunt over het impliciet primair tenlastegelegde misdrijf naar voren heeft gebracht (in hoofdstuk 6 op blz. 12 – 15). Welbeschouwd is de verdediging dus überhaupt niet in enig rechtens te respecteren belang geschaad.

Het middel treft hoe dan ook geen doel.

Het tweede middel komt op tegen de bewezenverklaring van het onder 3 sub C tenlastegelegde, waarvan in het bijzonder het opzet. Daarmee heeft het hof bovendien, zo begrijp ik het middel, ontoereikend gerespondeerd op een uitdrukkelijk onderbouwd standpunt ertoe strekkende dat moet worden vrijgesproken van het opzet.

Bewezenverklaard is (in mijn woorden) dat de verdachte opzettelijk een in de vergunningsvoorschriften neergelegde verplichting heeft verzaakt door op een onvoldoende doeltreffende wijze de temperatuur(verschillen) van broeigevoelig massagoed te controleren, zulks vanwege de in de praktijk toegepaste (ineffectieve) methode, namelijk: voelen met de hand. In deze bewezenverklaring bestrijkt het opzet het bestaan van de plicht om bepaald massagoed vanwege broeigevoeligheid te controleren op temperatuur(verschillen), alsmede het nalaten hieraan effectief gevolg te geven. Onder opzet is het kansopzet begrepen. Bij die gradatie van opzet luidt het verwijt dat de verdachte welbewust de aanmerkelijke kans op de koop toe heeft genomen dat zij tekortschoot in de naleving van de haar opgelegde verplichting broeigevoelig massagoed te controleren op de aanwezigheid van broei.

Het middel berust op de onjuiste veronderstelling dat het bestempelen van massagoed als ‘broeigevoelig’ het bestaan vereist van een aanmerkelijke kans dat broei zou optreden. Bewijs van het voorwaardelijk opzet vergt zoals gezegd dat de verdachte bekend is met de aanmerkelijke kans dat het hier broeigevoelig massagoed betreft, doch niet dat de verdachte bekend is met een aanmerkelijke kans op broei. Reeds een reëel risico op broei vereist, dunkt mij, voorzorgsmaatregelen ter voorkoming dat potentieel gevaar zich verwezenlijkt. Het betreffende massagoed moet in die situatie naar gangbaar spraakgebruik als ‘broeigevoelig’ worden aangemerkt, ook al is de kans op broei betrekkelijk gering.

's Hofs vaststelling dat men binnen het bedrijf van de verdachte bekend was met het reëel te achten risico op broei is derhalve een toereikende motivering van de bewezenverklaring, die overigens voldoende wordt gestaafd door bewijsmiddelen. Dit oordeel is ook niet in strijd met de overweging dat het ‘risico op broeigevaar’ volgens het meldingsformulier zeer gering is, te meer nu het hof in diezelfde bewijsoverweging verwijst naar de verklaring van het hoofd operationele dienst van verdachtes onderneming, [betrokkene 1], dat hij bekend was met het risico van broei van houtpellets.

Het middel faalt.

Het derde middel klaagt over de motivering van 's hofs afwijking van het uitdrukkelijk onderbouwde standpunt dat de houtpellets vanwege het lage vochtpercentage niet broeigevoelig waren.

Het hof heeft zijn afwijking van dit standpunt voldoende gestaafd met bewijsmiddelen. Daaronder bevindt zich een citaat uit een plan van aanpak (bewijsmiddel 5), waarin ten aanzien van het product ‘houtpellets’ melding wordt gemaakt van ‘het gevaar’ c.q. ‘het verschijnsel’ van broei en zelfontbranding. Het komt mij voor dat zo'n mededeling niet voor niets wordt opgenomen in een dergelijk plan. Daaraan mocht het hof dan ook betekenis toekennen.

Dat het risico van broei zich heeft verwezenlijkt is m.i. op zichzelf al een aanwijzing dat de kans op broei van de houtpellets niet verwaarloosbaar klein is. Met andere woorden, het daadwerkelijk optreden van broei met als gevolg de zelfontbranding van dit materiaal past betrekkelijk slecht bij de veronderstelling dat er geen enkel reëel risico op broei bestond. Gevoegd bij de reeds besproken verklaring van [betrokkene 1] acht ik 's hofs selectie en waardering van aanwijzingen van de broeigevoeligheid van houtpellets dan ook niet onbegrijpelijk. Voor verdergaande toetsing is in cassatie geen plaats.

Het middel moet het lot van het vorige delen.

Het vierde middel klaagt — naar mijn oordeel vruchteloos — over 's hofs gebrek aan respons op een standpunt dat door de steller van het middel wordt aangemerkt als uitdrukkelijk en onderbouwd, doch dit predicaat m.i. niet verdient.

Het vijfde middel klaagt terecht en op goede gronden over een overschrijding van de redelijke termijn in de cassatiefase, vanwege het tijdsverloop tussen het instellen van cassatie en de binnenkomst van de stukken van het geding bij de griffie van Uw Raad. Als gevolg hiervan is strafvermindering aangewezen, ofschoon (ik probeer het toch maar weer eens) de enkele constatering van dit betrekkelijk geringe verzuim m.i. meer op haar plaats is.

De eerste vier middelen falen en kunnen worden afgedaan met een aan artikel 81 RO ontleende motivering. Het vijfde middel slaagt en zal waarschijnlijk leiden tot strafvermindering.

Ambtshalve wijs ik op het volgende. Het gerechtshof heeft voor de onder 3 (naar ik begrijp: sub C) en de onder 4 (naar ik begrijp: sub D) bewezenverklaarde misdrijven afzonderlijk geldboetes opgelegd, hoewel het (door het hof vermelde) artikel 57 Sr voorschrijft dat bij meerdaadse samenloop van misdrijven één hoofdstraf wordt opgelegd. De Hoge Raad kan deze tekortkoming herstellen door in het dictum van het bestreden arrest in te lezen dat het hof voor de beide misdrijven één geldboete van € 25.500,= heeft opgelegd.

Deze conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest, doch uitsluitend wat betreft de strafoplegging, en tot verwerping van het beroep voor het overige.

De procureur-generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden