HR (P-G), 01-09-2009, nr. S 07/12763

Het gerechtshof te Arnhem, zitting houdende te Leeuwarden, heeft verzoeker bij arrest van 8 oktober 2007 wegens mensenhandel veroordeeld tot acht maanden gevangenisstraf waarvan honderdacht dagen voorwaardelijk.

Namens verzoeker heeft mr. G.A. Jansen, advocaat te Amsterdam, een schriftuur ingezonden houdende één middel van cassatie.

Het middel bevat twee onderscheiden klachten. Ten eerste klaagt het middel dat het hof in strijd met art. 359, tweede lid, Sv heeft nagelaten in het bijzonder de redenen op te geven waarom het is afgeweken van uitdrukkelijk onderbouwde standpunten van het openbaar ministerie en de verdediging. Ten tweede klaagt het middel dat het hof in strijd met art. 359, derde lid, Sv de bewezenverklaring niet heeft doen steunen op de gebezigde bewijsmiddelen, althans dat het deze bewezenverklaring onvoldoende (begrijpelijk) met redenen heeft omkleed.

Blijkens het bestreden arrest heeft het hof ten laste van verzoeker bewezen verklaard dat:

Het hof heeft het pleidooi voor vrijspraak van de verdediging in een nadere bewijsoverweging als volgt samengevat en verworpen:

De eerste klacht betreffende de uitdrukkelijk onderbouwde standpunten is tevergeefs voorgesteld. Voor zover de klacht gaat om het uitdrukkelijk onderbouwd standpunt (vordering tot vrijspraak) van het openbaar ministerie, kan een verdachte in cassatie in de regel niet met vrucht klagen over de nadere motivering van de afwijking van dat standpunt van het openbaar ministerie dan wel over het ontbreken van die nadere motivering. De verdachte mist immers in het algemeen een rechtens te respecteren belang bij zo een klacht (HR 3 oktober 2006, LJN AX5479). Overigens is het hof in casu — gezien de zinsnede ‘anders dan de advocaat-generaal …’ — wel ingegaan op het standpunt van het openbaar ministerie. Voor zover de klacht gaat om het uitdrukkelijk onderbouwd standpunt van de verdediging dat de verklaringen van aangeefster onbetrouwbaar zouden zijn, mist het feitelijke grondslag nu het hof — gezien bovengeciteerde nadere bewijsoverweging — wel is ingegaan op het standpunt van de verdediging. Het hof is ook voldoende ingegaan op dat standpunt omdat het niet gehouden is in te gaan op ieder detail in die standpuntbepaling. Het cassatiemiddel is in zijn toelichting een herhaling van het eerder ingenomen standpunt. In zoverre faalt het middel derhalve.

De tweede klacht betreffende de bewezenverklaring is eveneens tevergeefs voorgesteld. Voor zover de klacht behelst dat de bewezenverklaring van ‘misbruik van uit feitelijke omstandigheden voortvloeiend overwicht’ en ‘misleiding’ niet uit de bewijsmiddelen kan worden afgeleid, althans onvoldoende (begrijpelijk) met redenen is omkleed, kan Uw Raad de bewezenverklaring met verbetering van de in de hierboven opgenomen voetnoot geconstateerde misslag lezen waardoor aan deze klacht de feitelijke grondslag komt te ontvallen. Voor zover de klacht inhoudt dat de bewezenverklaring van ‘misbruik van een kwetsbare positie’ niet uit de bewijsmiddelen kan worden afgeleid, althans onvoldoende (begrijpelijk) met redenen is omkleed, kan verwezen worden naar bovengeciteerde bewijsoverweging waarin het hof overweegt dat aangeefster in een kwetsbare positie verkeerde vanaf het moment dat zij in de prostitutie is gaan werken en het voor haar in verband met schaamtegevoelens moeilijk was om naar huis terug te keren. Deze overweging is niet onbegrijpelijk in aanmerking genomen dat, zoals uit de bewijsmiddelen kan worden afgeleid, verzoeker:

Uit deze in de bewijsmiddelen vervatte feiten en omstandigheden blijkt aangeefsters kwetsbare positie, dan wel haar ondergeschiktheid — en daarmee haar afhankelijkheid — ten opzichte van verzoeker en hun relatie (zie 's hofs strafmotivering), van welke positie hij overduidelijk misbruik heeft gemaakt. 's Hofs oordeel — en daarmee de bewezenverklaring — dat verzoeker (mede) door dat misbruik aangeefster heeft belemmerd in haar vrijheid met prostitutie op te houden (in de woorden van de tenlastelegging: dat hij door dat misbruik haar gedwongen/bewogen heeft zich beschikbaar te stellen tot het verrichten van seksuele handelingen met of voor een derde tegen betaling) is daarom voldoende (begrijpelijk) met redenen omkleed. In zoverre faalt het middel dus ook.

Het voorgestelde middel leent zich voor afdoening met de aan art. 81 RO ontleende motivering.

Namens de benadeelde partij heeft mr. H.H. van Steijn, advocaat te Deventer, een schriftuur ingezonden houdende één middel van cassatie.

Het middel klaagt dat 's hofs oordeel dat niet uit de stukken is gebleken dat [benadeelde partij] zich als benadeelde partij in het geding in eerste aanleg in de strafzaak tegen [verdachte] heeft gevoegd, onjuist dan wel onbegrijpelijk is.

Het hof heeft ten aanzien van de benadeelde partij als volgt geoordeeld:

Bij de stukken van het geding bevindt zich (een kopie van) het voegingsformulier benadeelde partij in het strafproces. Middels dit formulier d.d. 18 oktober 2005, dat is ingevuld en ondertekend door benadeelde partij [benadeelde partij] en haar toenmalige raadsman mr. De Ruiter, heeft benadeelde haar raadsman gemachtigd om haar te vertegenwoordigen in de voegingsprocedure tegen verzoeker [verdachte] en twee medeverdachten, te weten [medeverdachte 1] en [medeverdachte 2]. De raadsman heeft het voegingsformulier op 18 oktober 2005 (twee dagen vóór de eerste terechtzitting in eerste aanleg) verzonden aan de Edelachtbare Heer/Vrouwe Officier van Justitie te Zwolle. Dit formulier is — blijkens een daarop geplaatste stempel — op 19 oktober 2005 ingekomen ter griffie van de rechtbank Zwolle-Lelystad, derhalve vóór de aanvang van de eerste terechtzitting van 20 oktober 2005 (ex art. 51b, eerste lid, Sv). De voeging heeft betrekking op de strafzaken tegen [medeverdachte 2]/[medeverdachte 1]/[verdachte]. De processen-verbaal van de terechtzittingen in eerste aanleg in de zaak tegen verzoeker en het tegen hem uitgesproken strafvonnis reppen echter met geen woord van de vordering van de benadeelde partij. Daaruit volgt dat de rechtbank ten onrechte niet heeft beslist op de vordering. Daarnaast bevindt zich in het dossier de hierboven door het hof genoemde antwoordbrief d.d. 23 augustus 2006 van benadeelde gericht aan het ressortsparket te Arnhem waarin benadeelde middels ondertekening heeft bevestigd dat zij als benadeelde partij haar vordering tegen verzoeker in hoger beroep wenst te handhaven (art. 421, derde lid, Sv). Deze brief is een antwoord op de vraag van het openbaar ministerie of zij haar vordering, waarvoor zij zich in eerste aanleg heeft gevoegd bij de rechtbank, wenst te handhaven, waarbij wordt (vast)gesteld dat zij zich destijds gevoegd heeft als benadeelde partij door middel van een voegingsformulier. Ten slotte bevinden zich bij de stukken verscheidene brieven van het openbaar ministerie waarin in het kader van ‘slachtofferinformatie & schaderegeling’ de raadsman van de benadeelde partij informeert naar de voortgang van de strafzaak tegen verzoeker.

Gezien het voorgaande is het inderdaad onbegrijpelijk dat het hof heeft geoordeeld dat niet uit de stukken is gebleken dat [benadeelde partij] zich als benadeelde partij in het geding in eerste aanleg in de strafzaak tegen verzoeker [verdachte] had gevoegd. Het hof had de door [benadeelde partij] (en haar gemachtigde raadsman) getekende brief moeten opvatten als mede gericht tegen verzoeker, en op haar vordering in deze zaak een beslissing moeten nemen. (Zie HR 14 maart 2000, LJN ZD7250, waarin wel door de rechtbank maar niet door het hof een beslissing was genomen op de vordering van de benadeelde partij, waarop de Hoge Raad de zaak vernietigde; en zie de conlusie van mijn ambtgenoot Machielse voor HR 19 december 2000, LJN ZE0056, waarin zowel de rechtbank als het hof verzuimd hadden een dergelijke beslissing te nemen en de Hoge Raad de zaak voor de benadeelde partij niet meer kon ‘herstellen’ omdat verzoeker in cassatie niet-ontvankelijk verklaard diende te worden in zijn cassatieberoep.) Het middel is dus terecht voorgesteld.

Ambtshalve gronden waarop Uw Raad de aangevallen beslissing zou moeten vernietigen heb ik niet aangetroffen.

Deze conclusie strekt tot vernietiging van het bestreden arrest, doch uitsluitend voor wat betreft de vordering van de benadeelde partij, tot terugwijzing van de zaak teneinde dienaangaande opnieuw te worden berecht en afgedaan, en tot verwerping van het beroep voor wat betreft het overige.

De Procureur-Generaal bij de Hoge Raad der Nederlanden

A-G