Hof Arnhem, 23-01-2007, nr. 2005/460

Het hof verwijst naar zijn arrest van 25 juli 2006. Daarbij is de zaak naar de rol verwezen om [A.] in de gelegenheid te stellen om meer inzicht te verschaffen over de feitelijke gevolgen van het verbod, inhoudende bedrijfsstaking op het perceel, voor de werkgelegenheid en de stand van zaken met betrekking tot de verplaatsing van zijn bedrijf naar industrieterrein De Russchemors.

Daarna hebben beide partijen, eerst [A.], in beide zaken akte verzocht van een aantal opmerkingen. [A.] heeft daarbij nog een aantal producties overgelegd.

Vervolgens hebben partijen de stukken wederom overgelegd voor arrest.

[B.] en [C.] zijn eigenaren van het perceel grond (dat wil zeggen: een perceel bosgrond met daarop een vervallen voormalig zomerhuisje met bijenschuur, groot 18 are) aan de [adres 2]. Het perceel behoorde toe aan de ouders van [C.]. De vader van [C.] is op 2 december 1986 overleden. Het perceel is bij akte van verdeling van 31 mei 1994 (productie 3 conclusie van antwoord) aan [C.] toegedeeld. Het perceel maakt sindsdien deel uit van de huwelijksgoederengemeenschap waarin [B.] en [C.] zijn gehuwd. [A.] is eigenaar van het naastgelegen perceel [adres]. Hij exploiteert daar sinds het jaar 1982 een grondverzet- en recyclingbedrijf, tevens sloperij. Het geldende bestemmingsplan “Buitengebied” bepaalt dat op de betrokken gronden de bestemming “agrarisch gebied met landschappelijke waarden” rust.

Burgemeester en wethouders van [woonplaats] hebben bij besluit op bezwaar van 27 juli 2000 [A.] tot 1 maart 2001 de tijd te geven zijn bedrijf te verhuizen naar een andere locatie, met aanzegging dat, indien na die datum de illegale bedrijfsactiviteiten op het terrein aan de [adres] nog zouden plaats vinden, [A.] met ingang van die datum een dwangsom van fl 1.000,- per dag, met een maximum van fl 100.000,-, zou verbeuren. De rechtbank te Zutphen heeft het beroep van [A.] tegen dit besluit bij uitspraak van 20 december 2000 ongegrond verklaard. De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 9 januari 2002 het hoger beroep van [A.] tegen die uitspraak van de rechtbank Zutphen ongegrond geoordeeld en de uitspraak bevestigd. De Afdeling heeft daarbij onder meer overwogen:

Met de rechtbank moet worden vastgesteld dat de op- en overslag en het verwerken van puin in strijd is met de ingevolge het bestemmingsplan “buitengebied” ter plaatse geldende bestemming “agrarisch gebied met landschappelijke waarde” en dat het ingevolge artikel 24 van de planvoorschriften is verboden de grond in strijd met de bestemming te gebruiken. .... De rechtbank heeft derhalve terecht overwogen dat burgemeester en wethouders bevoegd waren tot het opleggen van een last onder dwangsom.

De gemeente is aanvankelijk handhavend gaan optreden, maar heeft vervolgens bij brief van 17 augustus 2004 [A.] medegedeeld in verband met concreet zicht op bedrijfsverplaatsing naar bedrijventerrein De Russchemors te hebben besloten tot 31 december 2007 de bedrijfsuitoefening op het perceel aan de [adres] te gedogen.

[B.] en [C.] hebben gevorderd dat [A.] wordt veroordeeld om alle vormen van gebruik van het perceel [adres] die in strijd zijn met het ter plaatse van toepassing zijnde bestemmingsplan te staken en gestaakt te houden op straffe van verbeurte van een dwangsom voor iedere dag dat [A.] in gebreke zal blijven aan de veroordeling te voldoen. [A.] heeft de vordering bestreden. De rechtbank heeft de vordering toegewezen aldus dat [A.] is veroordeeld de exploitatie van de puinbreekinstallatie op het perceel [adres] binnen twee weken na de uitspraak te staken en gestaakt te houden met veroordeling van [A.] tot betaling van een dwangsom van € 1.000,- per dag in geval hij in strijd met die veroordeling handelt, tot een maximum van € 250.000,-, en van de proceskosten. Aan die veroordeling heeft de rechtbank onder meer ten grondslag gelegd de overweging dat het gebruik dat [A.] van het perceel [adres] maakt in strijd is met het vigerende bestemmingsplan, dat dit gebruik jegens [B.] en [C.] onrechtmatig is en dat [B.] en [C.] voldoende aannemelijk hebben gemaakt dat zij enige hinder ondervinden van het puinbreekbedrijf.

De zaak rolnummer 2005/460

[A.] voert in de eerste grief allereerst, kort weergegeven, aan dat de rechtbank ten onrechte heeft aangenomen dat gebruik van een perceel in strijd met de bestemming vastgelegd in het bestemmingsplan onrechtmatig is en derhalve een derde het recht geeft om een verbod te vragen. Hij beroept zich daarbij op het arrest van de Hoge Raad van 15 mei 1992, NJ 1992, 510.

Dat betoog faalt. Zoals de Hoge Raad onder meer in dat arrest (het hof verwijst ook naar het arrest van de Hoge Raad van 28 juni 1985, NJ 1986, 356) heeft beslist, is, indien eenmaal de onrechtmatigheid van de gedragingen ter zake waarvan een verbod gevraagd wordt vast staat, dit verbod in beginsel zonder meer toewijsbaar en is deze toewijzing, behoudens zekere uitzonderingen, niet afhankelijk van een nadere belangenafweging. In deze zaak staat vast dat het door [A.] uitgeoefende bedrijf in strijd is met de in het geldende bestemmingsplan aan het perceel [adres] gegeven bestemming. Aangezien de planvoorschriften van een bestemmingsplan zijn aan te merken als wetgeving in materiële zin, handelt [A.] in strijd met een wettelijke plicht, zoals [B.] en [C.] hebben aangevoerd. Dat is op zichzelf onrechtmatig. De rechtbank heeft terecht overwogen dat de bepalingen van het bestemmingsplan mede ter bescherming van [B.] en [C.], als eigenaren van het belendende perceel, tevens belanghebbenden in de zin van de Wet op de Ruimtelijke Ordening, strekken. Daarmee staat de aan [A.] verweten onrechtmatige daad vast. [A.] heeft dit (behoudens met de hierna te bespreken tweede grief) ook niet betwist. [B.] en [C.] hebben dan ook het recht om een verbod van de met die bestemming strijdige bedrijvigheid te vragen. Hoewel beide genoemde uitspraken van de HR onder het vóór 1 januari 1992 geldende burgerlijk recht zijn gedaan, geldt voor het huidige recht hetzelfde, zoals onder meer volgt uit artikel 3:296 lid 1 BW. De stelling van [A.] dat de aanwezigheid van de puinbreekinstallatie “geen enkele invloed heeft” op het naastgelegen perceel van [B.] en [C.], waarop dezelfde bestemming rust, doet bij dit alles niet terzake. Hetzelfde geldt voor zijn stelling dat [B.] en [C.] geen schade kunnen lijden, omdat de gemeente geen vergunning voor de bouw van een recreatiewoning (althans herstel van de bestaande, vervallen recreatiewoning) zal verlenen. Bij het laatste verdient nog opmerking dat [B.] en [C.] in dit geding geen schadevergoeding vorderen.

[A.] voert in de toelichting op de grief verder aan dat in dit geval een uitzondering op voormelde rechtspraak voortvloeit uit artikel 6:168 BW, waarin is bepaald dat de rechter een vordering strekkende tot verbod van een onrechtmatige handeling kan afwijzen op de grond dat deze gedraging op grond van zwaarwegende maatschappelijke belangen behoort te worden geduld. Hij stelt in dit verband dat, zoals hij al tijdens de voor de rechtbank gehouden comparitie van partijen naar voren heeft gebracht, het verbod (en daarmee de bedrijfssluiting) meebrengt dat niet alleen hijzelf, maar ook derden, zoals zijn opdrachtgevers en zijn werknemers, worden gedupeerd en dat hij inmiddels - na betekening van het bestreden vonnis - ook aan de medewerkers die een tijdelijk dienstverband hadden is medegedeeld dat het dienstverband niet zou worden verlengd, tenzij er nog ander werk dan puinbreken voorhanden was. [A.] verwijt de rechtbank dit aspect niet te hebben meegewogen in de uitspraak. [B.] en [C.] hebben dit betwist.

Op zichzelf kan het behoud van werkgelegenheid naar het oordeel van het hof een zwaarwegend maatschappelijk belang in de zin van artikel 6:168 BW meebrengen. Het hof gaat voorbij aan de tegenwerping van [B.] en [C.] dat met dit belang geen rekening mag worden gehouden, omdat [A.] het er zelf op aan heeft laten komen; dit laatste acht het hof in het kader van de afweging van het belang van de werkgelegenheid tegen dat van [B.] en [C.] (dat zo te zien enkel van financiële aard is) niet doorslaggevend. [A.] dient echter allereerst meer inzicht te verschaffen in de feitelijke gevolgen van het verbod (de bedrijfsstaking op het perceel) voor de werkgelegenheid en in de stand van zaken met betrekking tot de verplaatsing van zijn bedrijf naar industrieterrein de Russchemors, waarvan beide partijen al in eerste aanleg gewag hebben gemaakt. Het hof zal de zaak daartoe naar de rol verwijzen teneinde daartoe [A.] in de gelegenheid te stellen. [A.] wordt tevens verzocht de in de andere zaak overgelegde brief van de gemeente Berkelland van 3 augustus 2005, waarin - kort gezegd - de gemeente [A.] mededeelt het gedoogbesluit van 17 augustus 2004 in te trekken en hem gelast de bedrijfsuitoefening op het perceel [adres] uiterlijk op 1 januari 2006 te staken op straffe van een dwangsom van € 1.000,- per dag dat de overtreding voortduurt, in dit geding over te leggen en zijn reactie te geven op de inhoud en de gevolgen van deze brief, die immers niet geacht kan worden deel uit te maken van de processtukken in de onderhavige zaak (rolnummer 2005/460).

In verband daarmee zal het hof de beslissing op de vierde grief, die betrekking heeft op de overweging van de rechtbank in rov. 5.2 dat het hebben of bouwen van een recreatiewoning door [B.] en [C.] op hun perceel los staat van de vraag of [A.] zijn bedrijf zonder vergunning kan uitoefenen, aanhouden. Om redenen van proceseconomie zal het hof nu reeds de overige grieven van [A.] bespreken.

De derde grief, waarin [A.] erover klaagt dat de rechtbank aannemelijk heeft geacht dat [B.] en [C.] enige hinder van de exploitatie van [A.]s bedrijfsuitoefening ondervinden, kan gelet op het in rov. 3.5 overwogene niet tot vernietiging van het bestreden vonnis lijden.

In de tweede grief voert [A.] aan dat de rechtbank ten onrechte (rov. 5.1) heeft beslist dat het gedoogbesluit van 17 augustus 2004 niet afdoet aan het onrechtmatig handelen van [A.]. De grief faalt echter, omdat dat oordeel juist is. Het gedoogkarakter van zo’n besluit impliceert nu juist dat die bedrijfsuitoefening strijdig is met de geldende bestemming. Aan dat besluit kan [A.] voorts geen rechtvaardiging in de zin van artikel 6:162 lid 2 BW ontlenen om desondanks het bedrijf voort te zetten, temeer nu niet aannemelijk is dat binnen afzienbare tijd de bestemming van het perceel zal worden gewijzigd aldus, dat het bedrijf van [A.] aldaar is toegestaan. Uit de stellingen van partijen in eerste aanleg volgt immers dat de gemeente wenst dat het bedrijf wordt verplaatst naar industrieterrein de Russchemors.

In de toelichting op de vijfde grief stelt [A.] dat de rechtbank eraan voorbij is gegaan dat handelen in strijd met de bestemming nog niet meebrengt strijdigheid met het bestemmingsplan. [A.] wijst erop dat de overheid (gemeente en provincie) ruimte heeft om afwijkingen op de geldende bestemming toe te staan. Hij stelt voorts dat ook [B.] en [C.] hun perceel ook op andere wijze willen gebruiken dan overeenkomstig de agrarische bestemming, namelijk voor recreatief gebruik en bewoning.

Dat betoog houdt naar het oordeel van het hof geen steek, reeds omdat de gemeente geen gebruik heeft gemaakt van enige vrijstellingsbevoegdheid en ook geen grond voor toepassing van de zogenaamde toverformule heeft gezien (nog daargelaten dat niet valt in te zien waarom dit perceel niet overeenkomstig zijn bestemming zou kunnen worden gebruikt) en de uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State van 9 januari 2002 formele rechtskracht heeft, zodat ook in dit geding vast staat dat de op- en overslag en het verwerken van puin op het perceel in strijd is met de ingevolge het geldende bestemmingsplan geldende bestemming. De omstandigheid dat [B.] en [C.] de wens hebben om hun perceel recreatief te gebruiken leidt evenmin tot een ander oordeel, nu een mogelijk (toekomstig) door [B.] en [C.] met de geldende bestemming beoogd strijdig gebruik van hun perceel niet meebrengt dat het met dat plan strijdige gebruik door [A.] van [adres] rechtmatig wordt of door [B.] en [C.] zou moeten worden geduld.

De zaak rolnummer 2005/648

[B.] en [C.] zijn het niet eens met het dictum van de bestreden uitspraak, stellende dat deze gelet op de bij inleidende dagvaarding ingestelde vordering te beperkt is geformuleerd. [A.] werpt tegen dat de vordering ook in hoger beroep te onduidelijk is om te kunnen worden toegewezen en wat betreft andere activiteiten dan het puinbreken op de voet van artikel 3:314 BW verjaard is.

In de inleidende dagvaarding hebben [B.] en [C.] gevorderd, kort gezegd, een verbod van alle vormen van gebruik van [adres] door [A.] die strijdig zijn met de bepalingen van het geldende bestemmingsplan. Het gaat [B.] en [C.] gelet op de toelichting op de grief naast het - door de rechtbank toegewezen - staken en gestaakt houden van het puinbreken om het staken en gestaakt houden van de op- en overslag van puin. In zoverre is de vordering voldoende duidelijk. Zij is naar het oordeel van het hof in beginsel ook wat het staken en gestaakt houden van die op- en overslag toewijsbaar, nu gelet op eerder genoemde uitspraak van de Afdeling bestuursrechtspraak ook de op- en overslag van puin in strijd zijn met de bepalingen van het bestemmingsplan. In zoverre slaagt de grief.

Het beroep van [A.] op verjaring, waarop [B.] en [C.] overigens niet op hebben kunnen reageren, is onvoldoende feitelijk toegelicht en kan daarom niet slagen. De omstandigheid dat [A.] op deze plaats al sinds het jaar 1982 een op- en overslagbedrijf exploiteert dat te maken heeft met recycling en dat eerst in het jaar 2000 de puinbreekinstallatie in werking werd gesteld, brengt zonder deugdelijke toelichting, die [A.] niet heeft gegeven, niet mee dat de vordering tot het staken van op- en overslag van puin op de voet van het eerste lid van artikel 3:314 BW is verjaard. [A.] heeft met name niet gesteld op welke dag [B.] en [C.] naar zijn mening de onmiddellijke opheffing van de onrechtmatige toestand in de zin van die bepaling hadden kunnen vorderen, terwijl dit zonder meer ook niet uit de gedingstukken is op te maken. Uit niets blijkt immers dat op deze plaats ten tijde van het uitbrengen van de inleidende dagvaarding al langer dan twintig jaar (artikel 3:306 BW) op- en overslag van puin plaats vond.

Het hof zal iedere verdere beslissing in de zaak aanhouden in verband met hetgeen het in rov. 3.7 heeft overwogen met betrekking tot het beroep van [A.] op een zwaarwegend maatschappelijk belang in de zin van artikel 6:168 BW.

Slotsom

In beide zaken

Het hof zal de zaak naar de rol verwijzen met het in rov. 3.7 genoemde doel. Het hof houdt het oordeel over de eerste grief en de vierde grief van [A.] aan. De overige grieven van [A.] falen alle. De grief van [B.] en [C.] slaagt voor een deel. Het hof zal iedere verdere beslissing aanhouden.

De beslissing

Het hof, recht doende in beide zaken:

verwijst de zaken naar de rolzitting van 1 augustus 2006 voor akte of nadere conclusie aan de zijde van [A.] met het in rov. 3.7 genoemde doel;

houdt iedere verdere beslissing aan.

Dit arrest is gewezen door mrs Van Ginkel, Tjittes en Vaessen en in tegenwoordigheid van de griffier uitgesproken ter openbare terechtzitting van 25 juli 2006.