11.4.2 De gevolgen van zaaksvorming voor het recht van reclame en voorrecht van de onbetaalde verkoper

Spreken de leverancier en de koper af om gelijktijdig of kort na elkaar te presteren en blijft de koper vervolgens in gebreke met de betaling van de koopprijs, dan heeft de leverancier de bevoegdheid om de door hem geleverde zaken op te eisen (art. 20, 5° Hyp.W.).1 Dit recht van reclame beoogt partijen in de situatie te brengen waarin zij zich bevonden voor de aflevering van de zaken, maar na het sluiten van de overeenkomst. Daarom bepaalt de wet dat de zaken zich ‘in dezelfde staat’ moeten bevinden (art. 20, 5 lid 6 Hyp.W.). Door zaaksvorming bevinden de zaken zich echter niet meer ‘in dezelfde staat’. De oorspronkelijke zaken zijn juridisch gezien opgehouden te bestaan. Er is een nieuwe zaak ontstaan.2 Dit heeft tot gevolg dat het recht van reclame vervalt.3

Zaaksvorming staat daarentegen niet in de weg aan het uitoefenen van het voorrecht door de leverancier. Art. 20, 5, zesde lid Hyp.W. vereist voor het voorrecht van de onbetaalde verkoper niet dat de zaak zich nog in dezelfde staat moet bevinden.4 Het voorrecht ziet namelijk op de waarde van de geleverde zaak.5 Als de waarde van de geleverde zaak ‘aanwezig’ is in de nieuwe zaak en deze zaak is eigendom van de koper, kan het voorrecht worden uitgeoefend ten aanzien van de executieopbrengst van de nieuwe zaak.6

Het voorrecht ‘verlengt’ zich als het ware tot de executieopbrengst van de nieuwe zaak. Sagaert schrijft dat deze uitkomst gerechtvaardigd is, omdat:

Het verhaalsvermogen van de koper is dus vergroot door de prestatie van de leverancier. De door hem geleverde zaak is een onderdeel van (de waarde van) de nieuwe zaak. Er bestaat een nauwe band tussen de gesecureerde vordering van de leverancier en de nieuwe zaak die een gedeeltelijke surrogaat vormt van de geleverde zaak. Deze band rechtvaardigt dat de leverancier zich met voorrang kan verhalen op de nieuwe zaak. Daarnaast loopt de leverancier het risico met betrekking tot de geleverde zaak om onbetaald te blijven. Het wordt onbillijk geacht als andere schuldeisers eenzelfde of zelfs een hoger gerangschikte aanspraak dan de leverancier verkrijgen op de nieuwe zaak, zonder dat zij de prestatie hebben geleverd.8