Rb. Rotterdam, 22-03-2023, nr. C/10/640068 / HA RK 22-619

Het verloop van de procedure blijkt uit:

MWA is een makelaar (hierna ook: broker) in de superjachtenbranche en is onder meer gespecialiseerd in de bemiddeling tussen kopers en verkopers (scheepswerven) van superjachten.

Alblasserdam Yachtbuilding B.V. is een Nederlandse scheepswerf die gespecialiseerd is in het ontwikkelen, bouwen en verkopen van luxe superjachten. Zij opereert onder de handelsnaam Oceanco.

In de exclusieve branche waarin partijen opereren komt het voor dat brokers bemiddelen tussen de scheepswerf die het superjacht bouwt en (potentiële) kopers. Hiervoor ontvangt de broker een commissie.

In 2008 hebben partijen een mondelinge commissieovereenkomst gesloten. MWA heeft [naam 1] (hierna: de Klant) bijgestaan in de onderhandelingen met Oceanco voor de aankoop van het superjacht [nummer 2] . MWA heeft hiervoor een commissie van 3,5% (ongeveer [bedrag] ) ontvangen.

In april 2017 heeft Oceanco een shipbuilding contract gesloten met (indirect) de Klant voor de bouw van een nieuw superjacht, de [nummer 1] .

Op 2 juni 2022 heeft MWA conservatoir bewijsbeslag gelegd op basis van het daartoe verkregen verlof van de voorzieningenrechter van de Rechtbank Rotterdam van 2 mei 2022.

De beslagen bescheiden zijn in bewaring gegeven bij DigiJuris B.V. (hierna: DigiJuris) die krachtens het verlof van de voorzieningenrechter is aangewezen tot gerechtelijk bewaarder volgens artikel 709 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering (hierna: Rv).

Het verzoek van MWA

Het verzoek van MWA

MWA legt het volgende aan haar verzoek ten grondslag.

In 2008 heeft MWA de Klant bijgestaan en bemiddeld bij de onderhandelingen over de aankoop van de [nummer 2] . Naar aanleiding van de totstandkoming van dit shipbuilding contract is door Oceanco aan MWA een onderling overeengekomen bedrag aan commissie voldaan. In 2015 vernam MWA dat Oceanco met de Klant in onderhandeling was over de aankoop van een nieuw superjacht, de [nummer 1] . MWA en Oceanco troffen elkaar daarna tijdens de Monaco Yacht Show (hierna: MYS) in september 2015 in Monaco. In een gesprek tijdens dit evenement kwamen MWA en Oceanco overeen dat Oceanco aan MWA een commissie verschuldigd was voor elke opvolgende deal, na de [nummer 2] , tussen Oceanco en de Klant, en dus ook voor de aankoop van de [nummer 1] . MWA en Oceanco kwamen overeen dat Oceanco aan MWA een commissie van 5% was verschuldigd voor de verkoop van de [nummer 1] nu MWA geen lagere commissie aanvaardde. Na de MYS heeft MWA in meerdere e-mails steeds gerefereerd aan de tussen MWA en Oceanco gesloten commissieovereenkomst en heeft deze hierin willen vastleggen. De inhoud van deze e-mails is door Oceanco nooit weersproken.

MWA is voornemens een vordering in te stellen bij de burgerlijke rechter tegen Oceanco en MWA acht het wenselijk dat zij eerst informatie verkrijgt vóórdat zij een (bodem)procedure aanhangig maakt. MWA wenst ook dat de bescheiden voorafgaand aan een te gelasten voorlopig getuigenverhoor beschikbaar komen, zodat getuigen op basis van de stukken kunnen worden bevraagd en zij zo bewijs kan vergaren voor haar stellingen.

MWA stelt dat zij een rechtmatig belang heeft bij een afschrift van, dan wel inzage in de bescheiden. Het rechtmatig belang is erin gelegen dat MWA bij verkrijging van een afschrift van deze bescheiden (nader) bewijs wenst te vergaren dat de commissieovereenkomst tijdens de MYS is gesloten, althans zij wenst haar rechtspositie aan de hand van deze bescheiden nader te bepalen. De bescheiden vormen naar verwachting het (aanvullende) bewijs dat niet anders kan worden vergaard dan door verkrijging van de bescheiden.

Volgens MWA kan voorshands worden aangenomen dat binnen Oceanco is gecorrespondeerd over de commissieovereenkomst, de e-mails van MWA aan Oceanco en de commissie die Oceanco aan MWA verschuldigd zou zijn in verband met het shipbuilding contract voor de [nummer 1] . MWA verwacht dat uit de e-mails of interne bescheiden waarvan zij een afschrift wenst dan wel die zij wenst in te zien een erkenning van het bestaan en de inhoud van de overeenkomst, althans een erkenning van de verschuldigdheid van de commissie blijkt. Het rechtmatig belang van MWA bij verkrijging van een afschrift van het shipbuilding contract is dat zij voor de berekening en het vorderen van betaling aan de aan haar verschuldigde commissie moet weten wat de aanneemsom voor de [nummer 1] is en hoe deze is opgebouwd.

De bescheiden zijn volgens MWA tevens voldoende bepaald. Het verzoek ziet immers op een onderwerp dat nauwkeurig is afgebakend door de omschrijving van de onderwerpen of e-mails naar aanleiding waarvan aangenomen wordt dat interne correspondentie heeft plaatsgevonden en het noemen van de bij de stukken betrokken personen en ondernemingen.

Ter zake het vereiste dat de bescheiden een rechtsbetrekking moeten betreffen waarbij degene die inzage vraagt partij is, stelt MWA zich op het standpunt dat tussen haar en Oceanco tijdens de MYS een commissieovereenkomst tot stand is gekomen uit hoofde waarvan Oceanco aan MWA een commissie verschuldigd was van 5% over de aanneemsom van de [nummer 1] .

MWA stelt tevens dat de gevraagde bescheiden berusten onder Oceanco en dat zij erover beschikt omdat het gaat om correspondentie en andere (digitale) bescheiden gevoerd intern bij Oceanco, althans documenten waarbij Oceanco zelf partij is.

Toetsingskader

Bij de beoordeling of het verzoek van MWA kan worden toegewezen, stelt de rechtbank het volgende voorop.

Gelet op het arrest van 26 oktober 2018 (ECLI:NL:HR:2018:1985) kan een exhibitievordering ex artikel 843a Rv ook bij verzoekschrift worden gedaan.

Artikel 843a lid 1 Rv verbindt vier cumulatieve voorwaarden aan de toewijsbaarheid van een vordering tot overlegging van stukken. Deze voorwaarden luiden als volgt: (1) op het moment van instellen van de vordering moet er sprake zijn van rechtmatig belang bij inzage, (2) het moet gaan om bepaalde bescheiden, (3) aangaande een rechtsbetrekking waarin de eiser of zijn rechtsvoorgang partij is en (4) degene van wie de bescheiden worden gevraagd moet deze te zijner beschikking of onder zijn berusting hebben. Indien aan voormelde voorwaarden is voldaan, bestaat niettemin geen gehoudenheid tot overlegging van bescheiden als sprake is van een relevant functioneel verschoningsrecht (artikel 843a lid 3 Rv), als sprake is van gewichtige redenen of als redelijkerwijs kan worden aangenomen dat een behoorlijke rechtsbedeling ook zonder afgifte is gewaarborgd (artikel 843a lid 4 Rv).

Rechtsbetrekking

Oceanco voert onder meer aan dat aan geen van de cumulatieve voorwaarden van artikel 843a Rv wordt voldaan. Omtrent de voorwaarde dat de gevraagde bescheiden een rechtsbetrekking aangaan heeft Oceanco aangevoerd dat MWA niet aannemelijk heeft gemaakt dat tussen haar en Oceanco daadwerkelijk een commissieovereenkomst is gesloten. MWA verzuimt te stellen (en te onderbouwen) dat voldaan is aan de voor totstandkoming van een overeenkomst vereisten van aanbod en aanvaarding en van wilsovereenstemming.

De rechtbank is van oordeel dat het verweer van Oceanco slaagt. Daartoe wordt als volgt overwogen.

De Hoge Raad heeft in zijn arrest van 10 juli 2020 (ECLI:NL:HR:2020:1251 (Semtex)) overwogen dat als maatstaf voor de beoordeling van een vordering op de voet van artikel 843a Rv heeft te gelden dat het bestaan van de rechtsbetrekking waarop de vordering ziet, voldoende aannemelijk moet zijn. (…) Degene die inzage, afschrift of uittreksel van bewijsmateriaal verlangt om een door hem vermoede tekortkoming of onrechtmatige daad te kunnen aantonen, zal derhalve gemotiveerd zodanige feiten en omstandigheden dienen te stellen en met eventueel reeds voorhanden bewijsmateriaal moeten onderbouwen, dat voldoende aannemelijk is dat die tekortkoming of onrechtmatige daad zich heeft voorgedaan of dreigt voor te doen.

Daarnaast overwoog de Hoge Raad dat de vraag wat in het kader van een vordering uit hoofde van artikel 843a Rv bij een gestelde tekortkoming of onrechtmatige daad als een ‘voldoende’ mate van aannemelijkheid kan worden beschouwd, niet in algemene zin kan worden beantwoord. Het komt steeds aan op een waardering van de stellingen en verweren van partijen en de overtuigingskracht van het eventueel reeds overgelegde bewijsmateriaal. Daarbij is enerzijds uitgangspunt dat niet behoeft te zijn voldaan aan de mate van aannemelijkheid die is vereist voor toewijzing in kort geding van een op (dreigend) tekortschieten of onrechtmatig handelen gebaseerde (ge- of verbods)vordering of vordering tot schadevergoeding; anderzijds dienen aan de mate van aannemelijkheid van de gestelde tekortkoming of onrechtmatige daad bij de beoordeling van een inzagevordering hogere eisen te worden gesteld dan bij de beoordeling van een verzoek tot het in beslag mogen nemen van bewijsmateriaal.

MWA onderbouwt haar stelling dat de bescheiden waarvan zij afschrift dan wel inzage vordert, betrekking hebben op de commissieovereenkomst die zij tijdens de MYS met Oceanco heeft gesloten met diverse e-mails van MWA aan Oceanco waarin MWA aan de commissieovereenkomst refereert. Daarnaast baseert MWA zich op een sworn affidavit die [naam 5] op 23 maart 2022 heeft afgelegd voor een notaris in Florida, Verenigde Staten waarin hij verklaart wat er is besproken tijdens de MYS en nadien op 20 mei 2016 in Fort Lauderdale, Florida, Verenigde Staten. Op basis van het uitblijven van een reactie van Oceanco op de e-mails van MWA waarin zij refereert aan de commissieovereenkomst, kan, zoals Oceanco terecht aanvoert, niet worden geconcludeerd dat een dergelijke overeenkomst tot stand is gekomen. Ook de verklaring van [naam 5] (“president” en “owner” van MWA ) vormt geen bewijs van de gestelde overeenkomst omdat het, zoals Oceanco eveneens terecht heeft aangevoerd, een partijverklaring betreft die geen bewijs in het voordeel van die partij kan opleveren, tenzij het strekt als aanvulling van onvolledig bewijs (artikel 164 lid 2 Rv). Dat is in dit geval echter niet aan de orde. Bovendien heeft Oceanco toegelicht dat zij ten tijde van de MYS actief was met het aanprijzen van een ander jacht, de [nummer 3] en dat zij in dat verband veel makelaars, waaronder MWA , heeft aangeschreven en gevraagd een klant voor de [nummer 3] te zoeken. Volgens Oceanco heeft zij tijdens de MYS met MWA gesproken over potentiële kopers voor de [nummer 3] die MWA had gevonden. Oceanco heeft het niet over een opvolgend jacht voor de Klant gehad omdat zij ten tijde van de MYS al een Letter of Intent met de Klant had ondertekend voor een opvolgend jacht, waarin een geheimhoudingsclausule was opgenomen. Gelet op deze gemotiveerde betwisting heeft MWA niet voldoende aannemelijk gemaakt dat zij tijdens de MYS met Oceanco heeft gesproken over commissie voor een opvolgend jacht voor de Klant en dat tussen partijen een commissieovereenkomst tot stand is gekomen inhoudende dat Oceanco aan MWA 5% commissie zou betalen voor de verkoop van de [nummer 1] .

Uit het voorgaande volgt dat aan het vereiste van artikel 843a Rv dat voldoende aannemelijk (in de onder 4.11 bedoelde zin) moet zijn dat de rechtsbetrekking waarop het verzoek van MWA ziet bestaat, niet wordt voldaan. Omdat het verzoek reeds op deze grond wordt afgewezen, wordt aan een oordeel over de vraag of aan de overige vereisten van artikel 843a Rv is voldaan, niet meer toegekomen. Wat partijen daarover hebben aangevoerd, kan dan ook onbesproken blijven.

De zelfstandige tegenverzoeken van Oceanco

Ontvankelijkheid

De Hoge Raad heeft in 2018 (ECLI:NL:HR:2018:1985) al overwogen dat gelet op de rechtsontwikkeling en de opvattingen in de literatuur moet worden aangenomen dat inzage, afschrift of uittreksel in de zin van artikel 843a Rv ook kan worden verzocht bij verzoekschrift. Dat betekent dat aan het woord ‘vorderen’ als bedoeld in artikel 843a Rv geen doorslaggevende betekenis moet worden gehecht. In de lijn van die rechtsontwikkeling en uit een oogpunt van doelmatige rechtspleging past het dat in een 843a Rv procedure als onderhavige, volgend op een gelegd bewijsbeslag, de verwerende partij bij wijze van tegenverzoek vorderingen respectievelijk verzoeken voor zover te relateren aan de exhibitie en/of het bewijsbeslag, zoals opheffing van het beslag, vergoeding van gemaakte kosten en/of door het beslag geleden schade ter beslechting aan de rechtbank kan voorleggen.

De rechtbank laat voor dit oordeel meewegen dat in het geval MWA het exhibitieverzoek door middel van een dagvaardingsprocedure aanhangig zou hebben gemaakt, het buiten twijfel is dat Oceanco haar vorderingen, zoals thans in het kader van het tegenverzoek aan de orde gesteld, in reconventie had kunnen instellen.

Het verzoek tot opheffing van het bewijsbeslag

Oceanco legt aan haar verzoek ten grondslag dat voor zover de deurwaarder data heeft geselecteerd waarvoor geen verlof is verleend omdat deze data niet beantwoorden aan de in het beslagrekest geformuleerde petitum, het bewijsbeslag ten onrechte is gelegd. Voor zover het beslag wel binnen het verlof valt, dient het eveneens te worden opgeheven omdat de beslaglegging niet (meer) voldoet aan de eis dat het belang ervan voldoende aannemelijk is gemaakt. De gestelde rechtsbetrekking tussen Oceanco en MWA is niet voldoende aannemelijk. Hieruit blijkt summierlijk de ondeugdelijkheid van het gelegde beslag. Oceanco heeft belang bij het opheffen van het beslag omdat de (zeer) bedrijfsgevoelige informatie niet zonder meer veilig is. Voor wat betreft het shipbuilding contract voor de [nummer 1] bestaat geen gegronde vrees dat deze verloren zal gaan, aangezien Oceanco deze in relatie tot de Klant goed moet bewaren. De beslaglegging is disproportioneel en ontaard in een fishing expedition.

MWA verzet zich tegen opheffing van het beslag en heeft daartoe onder meer aangevoerd dat een belangenafweging in het voordeel van MWA dient uit te vallen. Oceanco ondervindt geen nadeel of hinder van de beslaglegging terwijl MWA er groot belang bij heeft om te voorkomen dat Oceanco de data, als het beslag wordt opgeheven, vernietigt.

De rechtbank oordeelt als volgt.

Een in het voordeel van MWA uitvallende belangenafweging staat op dit moment aan opheffing van het beslag in de weg. Immers, MWA heeft gesteld dat bij afwijzing van het exhibitieverzoek tegen die beslissing hoger beroep zal worden ingesteld. Er zijn op dit moment een zeer groot aantal data beslagen en veiliggesteld. Indien het beslag zou worden opgeheven gaan de in bewaring gestelde beslagen gegevens verloren. Indien de onderhavige afwijzende beschikking in hoger beroep zou worden vernietigd, zou dat kunnen betekenen dat partijen andermaal een kostbare en tijdrovende beslagexercitie te wachten staat. Daar staat tegenover dat Oceanco geen op dit moment kenbaar nadeel of hinder van bevriezing van de thans bestaande situatie ondervindt, althans daar is de rechtbank niet van gebleken. Dat de beslagen data onvoldoende beveiligd zouden zijn acht de rechtbank, mede gezien de centrale rol die DigiJuris als bewaarder vervult, niet aannemelijk.

Het verzoek tot opheffing is derhalve op dit moment niet toewijsbaar. Afhankelijk van verdere ontwikkelingen, zoals bijvoorbeeld een beslissing in hoger beroep of resultaten van het voorlopig getuigenverhoor, kan dat in de toekomst anders worden. De rechtbank ziet daarom aanleiding de beslissing op het opheffingsverzoek aan te houden.

Kosten exhibitieverzoek en bewijsbeslag

Oceanco heeft aan haar verzoek ten grondslag gelegd dat bij een afwijzend oordeel op het exhibitieverzoek de onrechtmatigheid van het bewijsbeslag vaststaat. In dat geval verzoekt Oceanco om MWA te veroordelen in de kosten als schade ten gevolge van onrechtmatige daad. Oceanco zou de kosten immers niet hebben gemaakt als MWA het bewijsbeslag niet had gelegd. Bij afwijzing van het exhibitieverzoek geldt dat het bewijsbeslag onrechtmatig is gelegd en komen de beslagkosten voor rekening van MWA . Voor zover (nog) niet vast komt te staan dat het bewijsbeslag onrechtmatig of onnodig is, geldt dat de medewerkingsplicht voor het bewijsbeslag Oceanco buitenproportioneel zwaar treft. De beslagkosten kunnen daarom niet in redelijkheid als behorend tot haar normale bedrijfsrisico worden aangemerkt.

MWA voert aan dat de kosten waarvan Oceanco stelt dat deze op grond van artikel 843a lid 1 Rv voor rekening van MWA komen, verband houden met het bewijsbeslag en om die reden niet op deze grondslag voor rekening van MWA kunnen komen. MWA betwist tevens de hoogte van de kosten. Oceanco heeft onvoldoende onderbouwd dat de door haar opgevoerde kosten noodzakelijk zijn en dat de omvang daarvan redelijk is.

De rechtbank oordeelt als volgt.

Voor deze verzoeken geldt eveneens dat voor de te nemen beslissingen relevant kan zijn of de afwijzende beslissing met betrekking tot het exhibitieverzoek in stand blijft. Daarnaast concludeert de rechtbank op basis van de na de mondelinge behandeling gewisselde stukken dat partijen met betrekking tot vrijwel alle schadeposten discussie hebben over de hoogte van die kosten, de noodzaak van het maken ervan en het causaal verband met het beslag. De rechtbank behoeft voor een beslissing op deze verzoeken nadere inlichtingen van partijen. Daartoe zal een nadere mondelinge behandeling worden gelast. Indien tegen de onderhavige beslissing geen hoger beroep wordt ingesteld zal de rechtbank op een daartoe strekkend verzoek van Oceanco een datum vaststellen. Indien wel hoger beroep wordt ingesteld ligt het in de rede om eerst de afloop daarvan af te wachten.

Proceskosten

De beslissing over de proceskosten wordt genomen bij eindbeslissing.

Tussentijds hoger beroep

Voor zover nodig wordt partijen toegestaan tussentijds hoger beroep tegen deze beschikking in te stellen.

De rechtbank

Ten aanzien van de verzoeken van MWA

wijst het verzoek van MWA als geformuleerd in 8.1 tot en met 8.3 van het petitum af,

houdt de beslissing over de proceskosten aan,

Ten aanzien van de verzoeken van Oceanco

houdt iedere beslissing aan.

Deze beschikking is gegeven door mr. A.F.L. Geerdes en in het openbaar uitgesproken op 22 maart 2023.3500/3078/676