4.1 Inleiding

Een tweede wijze waarop rechtsstelsels een voorrangspositie toekennen aan de kredietverstrekkende leverancier is door hem de mogelijkheid te bieden om een voorrangspositie te bedingen.1

De leverancier kan zich in dat geval met voorrang voor (en uitsluiting van) andere schuldeisers verhalen op de geleverde zaken. Deze consensuele voorrangspositie wordt in de vier rechtsstelsels gerechtvaardigd geacht op vergelijkbare gronden zo zagen we al in hoofdstuk 2.2 De vormgeving van deze voorrangspositie is eveneens vergelijkbaar, althans in het Nederlandse, Belgische en Duitse recht. De leverancier kan in deze rechtsstelsels een eigendomsvoorbehoud bedingen. In het Amerikaanse recht kan de leverancier zich echter niet de eigendom voorbehouden van de geleverde zaken. Hij dient een purchase-money security interest te vestigen en te voltooien.3

Naast het eigendomsvoorbehoud heeft de leverancier in het Nederlandse recht de mogelijkheid om zich een pandrecht voor te behouden op de geleverde zaken. Met deze rechtsfiguur heeft de Nederlandse wetgever niet beoogd om een voorrangspositie voor leverancierskrediet te creëren. De rechtsfiguur heeft dit echter wel tot gevolg.4 Het Belgische recht lijkt een vergelijkbare mogelijkheid te bieden op grond van het registerpandrecht.

Naast deze eerste categorie consensuele zekerheidsrechten – het eigendomsvoorbehoud, het voorbehouden pandrecht en de purchase money security interest – zijn er andere rechtsfiguren waarmee de leverancier zekerheid kan bedingen voor zijn koopprijsvordering. Dit zijn het gevestigde pandrecht, de security interest en de Sicherungsübereignung. Deze tweede categorie zekerheidsrechten noem ik overige zekerheidsrechten. Zij kunnen door alle schuldeisers van de koper worden bedongen en nemen rang naar het moment van vestiging of c.q. totstandkoming. Daarnaast zijn zij niet beperkt tot de door de leverancier geleverde zaken en kunnen zij meer dan leverancierskrediet secureren. De eerste categorie zekerheidsrechten heeft niet al deze kenmerken.

In dit hoofdstuk bespreek ik beide categorieën consensuele zekerheidsrechten. In paragraaf 4.2 wordt de vormgeving en de wijze van vestiging c.q. totstandkoming van de rechtsfiguren die een voorrangspositie voor leverancierskrediet creëren uiteengezet (de eerste categorie). In dit kader bespreek ik ook de overeenkomst van goederenkrediet in het Nederlandse recht, omdat deze regels invloed hebben op de voorrangspositie op grond van het eigendomsvoorbehoud.

Vervolgens bespreek ik de overige zekerheidsrechten in paragraaf 4.3 (tweede categorie) om een drietal redenen. Ten eerste hebben deze rechtsfiguren kenmerken die vanuit het perspectief van de leverancier een voordeel zijn ten opzichte van de eerste categorie zekerheidsrechten. Deze kenmerken hebben betrekking op de reikwijdte van het zekerheidsrecht, het onderpand, de wijze van vestiging of het nemen van verhaal. Voor de vestiging en voltooiing van een zekerheidsrecht (security interest) op voorraad (inventory) in het Amerikaanse recht hoeft de leverancier bijvoorbeeld minder vestigingsformaliteiten te vervullen dan voor een purchase-money security interest. Ten tweede zijn deze zekerheidsrechten relevant voor de verlengde zekerheid na natrekking, vermenging, zaaksvorming of doorverkoop. Ten derde bedingen andere schuldeisers van de koper deze zekerheidsrechten.