HvJ EG, 22-11-2007, nr. C-260/05 P

Met haar eerste middel betoogt Sniace dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door het beroep niet-ontvankelijk te verklaren op grond dat zij niet op ter zake dienende wijze heeft aangegeven om welke redenen de litigieuze beschikking haar legitieme belangen kon schaden door haar marktpositie wezenlijk aan te tasten.

Rekwirante verwijt het Gerecht in de eerste plaats, dat het bepaalde elementen buiten beschouwing heeft gelaten die aantonen dat de door LLG geproduceerde en verkochte lyocellvezel en de door haarzelf geproduceerde en verkochte viscosevezel rechtstreeks met elkaar concurreren. Zij stelt enerzijds dat LLG verschillende types lyocell van geringere kwaliteit en tegen een lagere prijs op de markt heeft gebracht, die bekendstaan als ‘substandaards van lyocell’ en waarmee zij voor sommige toepassingen concurreert met viscose. In dit verband acht rekwirante de conclusie van het Gerecht in punt 72 van het bestreden arrest dat ‘op basis van de stukken niet kan worden geconcludeerd tot het bestaan van verschillende kwaliteiten van lyocell’, onjuist in het licht van de door haar in eerste aanleg geproduceerde bewijselementen. Deze conclusie wordt met name weersproken door de uitlatingen van een van de leidinggevenden van LLG in een artikel dat is verschenen in een vaktijdschrift, dat als bijlage bij het verzoekschrift in eerste aanleg is gevoegd. Anderzijds heeft het Gerecht volgens rekwirante onvoldoende rekening gehouden met gegevens betreffende de verkoop door LLG tegen concurrerende prijzen, als gevolg van de toekenning van de litigieuze steun, van proviscose, een mengsel van viscose en lyocell dat concurreert met andere vezels, zoals viscose.

In de tweede plaats betoogt rekwirante dat het Gerecht niet de specifieke omstandigheden in aanmerking heeft genomen die haar op bijzondere wijze individualiseren ten opzichte van ieder andere marktdeelnemer:

In de derde plaats betwist rekwirante de stellingen van het Gerecht in de punten 70 en 77 van het bestreden arrest dat, zelfs al zouden lyocell en viscose of proviscose en viscose met elkaar concurreren, het een feit blijft dat Sniace geen enkele aanwijzing heeft verstrekt over de verliezen of andere negatieve gevolgen die voor haar uit de litigieuze beschikking zouden zijn voortgevloeid. Zij stelt dergelijke gegevens wel degelijk te hebben verstrekt. Met name heeft zij een document overgelegd, te weten bijlage 14 bij haar verzoekschrift in eerste aanleg, dat exacte informatie bevat over de verliezen die zij heeft geleden als gevolg van de verkoop van lyocell tegen een kunstmatig lage prijs.

De Commissie stelt dat dit middel niet-ontvankelijk is, omdat daarmee enkel wordt opgekomen tegen de beoordeling van de feiten door het Gerecht.

De Oostenrijkse regering, Lenzing Fibers en het Land Burgenland concluderen eveneens tot niet-ontvankelijkheid van het middel. Volgens hen berust dit middel op nieuwe feiten en bewijselementen, heeft het op tal van onderdelen betrekking op de gegrondheid van de litigieuze beschikking in plaats van op de gegrondheid van het bestreden arrest en is het, in strijd met het bepaalde in artikel 225, lid 1, EG en artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie, niet beperkt tot rechtsvragen.

Om te beginnen moet worden geconstateerd dat Sniace zich weliswaar op een onjuiste rechtsopvatting beroept, doch dat haar eerste middel er in werkelijkheid toe strekt de beoordeling van de feiten door het Gerecht te betwisten. Zij klaagt namelijk in wezen dat het Gerecht sommige van de omstandigheden en documenten waarop zij zich in eerste aanleg heeft beroepen ten bewijze van het bestaan van rechtstreekse concurrentie tussen lyocell en viscosevezels, onvoldoende in aanmerking heeft genomen.

Dienaangaande moet in herinnering worden geroepen dat het Hof in het kader van een hogere voorziening niet bevoegd is om de feiten vast te stellen, noch, in beginsel, om de bewijzen te onderzoeken die het Gerecht tot staving van die feiten in aanmerking heeft genomen. Wanneer die bewijzen regelmatig zijn verkregen en de algemene rechtsbeginselen en regels van procesrecht inzake de bewijslast en de bewijsvoering zijn geëerbiedigd, staat het uitsluitend aan het Gerecht om te beoordelen, welke waarde moet worden gehecht aan de hem voorgelegde bewijzen (arresten van 28 mei 1998, Deere/Commissie, C 7/95 P, Jurispr. blz. I 3111, punt 22, en 25 januari 2007, Sumitomo Metal Industries en Nippon Steel/Commissie, C 403/04 P en C 405/04 P, Jurispr. blz. I 729, punt 38). Die beoordeling vormt dus, behoudens in het geval van een verdraaiing van de voor het Gerecht geproduceerde bewijzen, geen rechtsvraag die als zodanig vatbaar is voor toetsing door het Hof (arresten van 2 maart 1994, Hilti/Commissie, C 53/92 P, Jurispr. blz. I 667, punt 42, en 7 januari 2004, Aalborg Portland e.a./Commissie, C 204/00 P, C 205/00 P, C 211/00 P, C 213/00 P, C 217/00 P en C 219/00 P, Jurispr. blz. I 123, punt 49).

Derhalve is het eerste middel slechts ontvankelijk voor zover daarmee wordt geklaagd dat het Gerecht de bewijselementen onjuist heeft opgevat.

Uit de rechtspraak van het Hof volgt dat van een dergelijke onjuiste opvatting sprake is wanneer, zonder gebruik te maken van nieuwe bewijselementen, de beoordeling van de bestaande bewijselementen kennelijk onjuist blijkt te zijn (arresten van 6 april 2006, General Motors/Commissie, C 551/03 P, Jurispr. blz. I 3173, punt 54; 21 september 2006, JCB Service/Commissie, C 167/04 P, Jurispr. blz. I 8935, punt 108, en 18 januari 2007, PKK et KNK/Raad, C 229/05 P, Jurispr. blz. I 439, punt 37).

Wat het argument van Sniace aangaat dat het Gerecht de inhoud van een artikel dat is verschenen in het vaktijdschrift ‘Textil Expres’ en dat als bijlage bij haar verzoekschrift is gevoegd, onjuist heeft opgevat door te stellen dat op basis van de stukken niet kon worden geconcludeerd tot het bestaan van verschillende kwaliteiten van lyocell, volstaat de opmerking dat, ook al maakt het betrokken artikel melding van verschillende soorten lyocellvezels die door LLG worden verkocht, uit de door rekwirante in hogere voorziening geciteerde passages van dit artikel niet eenduidig kan worden afgeleid, zoals de advocaat-generaal in punt 29 van haar conclusie heeft opgemerkt, dat deze soorten van minderwaardige kwaliteit zijn en wat de prijs betreft met viscose concurreren. Bovendien wordt in ditzelfde artikel gepreciseerd, zoals het Gerecht in punt 67 van het bestreden arrest heeft uiteengezet, dat lyocell ten opzichte van viscose ‘een complementaire vezel [vormt] met verschillende toepassingen’. De inhoud van dit document kan dus niet de conclusie van het Gerecht ontkrachten dat er geen sprake is van rechtstreekse concurrentie tussen viscose en lyocell.

Wat voorts de aanwijzingen betreft die Sniace heeft verstrekt met betrekking tot de schade die zij als gevolg van de litigieuze beschikking zou hebben geleden en die door het Gerecht over het hoofd zou zijn gezien, moet worden opgemerkt dat de nota die als bijlage 14 bij het verzoekschrift in eerste aanleg is gevoegd en waarnaar rekwirante in hogere voorziening verwijst, uitgaat van de niet-vastgestelde premisse, zoals uit het voorgaande punt blijkt, dat lyocell en viscosevezels in rechtstreekse concurrentie met elkaar staan.

In deze omstandigheden moet het eerste middel worden afgewezen wegens gedeeltelijke niet-ontvankelijkheid en gedeeltelijke ongegrondheid.

Het tweede middel van rekwirante houdt in, dat het Gerecht blijk heeft gegeven van een onjuiste rechtsopvatting door haar beroep niet-ontvankelijk te verklaren op grond dat zij slechts een geringe rol zou hebben gespeeld in het kader van de formele onderzoeksprocedure die tot de litigieuze beschikking heeft geleid.

Sniace stelt om te beginnen dat het Gerecht bij de beoordeling van de mate van haar deelneming aan deze procedure ten onrechte heeft verwezen naar de punten 24 en 25 van het arrest Cofaz e.a./Commissie, voornoemd, aangezien dat arrest betrekking had op een andere feitelijke situatie dan die waar het in casu om gaat. Sniace onderstreept in dit verband dat zij, in tegenstelling tot de verzoekende partij in de zaak die aanleiding heeft gegeven tot voornoemd arrest, geen klacht heeft ingediend maar heeft deelgenomen aan voornoemde procedure als belanghebbende in de zin van artikel 88, lid 2, EG, na door de Commissie te zijn verzocht haar opmerkingen kenbaar te maken. Door haar aldus als informatiebron aan te merken, heeft de Commissie aan rekwirante een subjectief procedureel recht op rechtsbescherming door de gemeenschapsrechter verleend.

Voorts heeft rekwirante naar voren gebracht dat haar rol in het kader van de formele onderzoeksprocedure, in tegenstelling tot wat het Gerecht in punt 59 van het bestreden arrest heeft geconstateerd, niet als gering kan worden aangemerkt. Vooral de door haar bij de Commissie ingediende opmerkingen hebben een zekere invloed gehad op het verloop van deze procedure en met name bijgedragen tot de uitbreiding van deze procedure tot andere ondersteunende maatregelen.

Gesteld al dat Sniace slechts een geringe rol heeft gespeeld in het kader van de formele onderzoeksprocedure, dan betwist zij dat deze omstandigheid als zodanig een beperking van haar procesbevoegdheid zou kunnen rechtvaardigen. Integendeel, in het arrest van 12 december 1996, AIUFFASS en AKT/Commissie (T 380/94, Jurispr. blz. II 2169), heeft het Gerecht uitdrukkelijk erkend dat het recht om beroep in te stellen tegen een beschikking van de Commissie inzake staatssteun niet afhankelijk kan worden gesteld van de omvang van de deelneming van de verzoekende partij aan de formele onderzoeksprocedure. Deze benadering is bovendien gerechtvaardigd in het licht van de noodzakelijkerwijs geringe rol die derde-belanghebbenden in deze procedure spelen. Zij hebben namelijk geen recht op toegang tot het dossier en zijn dus grotendeels afhankelijk van de gegevens die de Commissie openbaar heeft gemaakt in haar mededeling houdende inleiding van deze procedure. In deze omstandigheden kan rekwirante met name niet worden verweten dat zij zich niet heeft uitgesproken over gegevens die de Commissie niet had vermeld in haar mededelingen houdende inleiding, respectievelijk uitbreiding van de formele onderzoeksprocedure of in andere openbare documenten waartoe Sniace als derde-belanghebbende geen toegang had voordat de litigieuze beschikking werd gegeven.

De Commissie en de Oostenrijkse regering brengen daartegen in, dat dit middel niet-ontvankelijk is omdat het ertoe strekt de feitelijke beoordeling door het Gerecht ter discussie te stellen.

Subsidiair voert de Commissie aan dat uit het arrest Cofaz e.a./Commissie, voornoemd, voortvloeit dat aan drie cumulatieve voorwaarden moet worden voldaan, wil een beroep van een concurrerende onderneming tegen een beschikking die na afloop van een formele onderzoeksprocedure is gegeven, ontvankelijk zijn:

In casu heeft rekwirante aan geen van deze voorwaarden voldaan. Wat de voorwaarde met betrekking tot rekwirantes rol in het kader van de formele onderzoeksprocedure aangaat, merkt de Commissie op dat de door Sniace ingediende opmerkingen in hoofdzaak neerkwamen op het parafraseren en onderschrijven van de inhoud van het besluit tot inleiding van deze procedure, zonder daaraan eigenlijk enige informatie toe te voegen.

Volgens Lenzing Fibers en het Land Burgenland is dit middel niet-ontvankelijk, omdat het in casu elke relevantie ontbeert. Overeenkomstig het arrest van 23 mei 2000, Comité d'entreprise de la Société française de production e.a./Commissie (C 106/98 P, Jurispr. blz. I 3659), is betrokkenheid, ook al is die van actieve aard, bij de formele onderzoeksprocedure onvoldoende om aan een onderneming procesbevoegdheid toe te kennen wanneer haar marktpositie hoe dan ook niet wezenlijk is aangetast, zoals in casu het geval is.

Met betrekking tot de ontvankelijkheid van het onderhavige middel vloeit, zoals hiervóór in herinnering is geroepen, uit artikel 225, lid 1, EG en artikel 58, eerste alinea, van het Statuut van het Hof van Justitie voort dat de hogere voorziening beperkt is tot rechtsvragen en dat zij moet zijn gebaseerd op middelen ontleend aan onbevoegdheid van het Gerecht, onregelmatigheden in de procedure waardoor de belangen van de verzoekende partij zijn geschaad, dan wel schending van het gemeenschapsrecht door het Gerecht (zie met name arrest van 16 maart 2000, Parlement/Bieber, C 284/98 P, Jurispr. blz. I 1527, punt 30, en beschikkingen van 14 juli 2005, Gouvras/Commissie, C 420/04 P, Jurispr. blz. I 7251, punt 48, en 20 maart 2007, Kallianos/Commissie, C 323/06 P, niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 10).

In casu is het onderhavige middel, anders dan de Commissie en de Oostenrijkse regering stellen, niet beperkt tot een betwisting van de beoordeling van de feiten zoals die in eerste aanleg is verricht, maar richt het zich tegen de uitlegging die het Gerecht heeft gegeven aan de voorwaarden betreffende de procesbevoegdheid van derde-belanghebbenden, toen het de betrokkenheid van rekwirante bij de formele onderzoeksprocedure onderzocht. Derhalve werpt dit middel een rechtsvraag op.

Hieruit volgt dat het middel ontvankelijk is, voor zover het zich richt tegen de inaanmerkingneming door het Gerecht van de mate van betrokkenheid van rekwirante bij voornoemde procedure.

Wat de gegrondheid van dit middel aangaat, moet allereerst eraan worden herinnerd dat overeenkomstig artikel 230, vierde alinea, EG iedere natuurlijke of rechtspersoon slechts beroep kan instellen tegen een beschikking gericht tot een andere persoon indien deze beschikking hem rechtstreeks en individueel raakt.

Volgens vaste rechtspraak van het Hof kunnen degenen die niet adressaat van een beschikking zijn, slechts stellen individueel te worden geraakt, indien deze beschikking hen treft uit hoofde van zekere bijzondere hoedanigheden of van een feitelijke situatie welke hen ten opzichte van ieder ander karakteriseert en hen derhalve individualiseert op soortgelijke wijze als de adressaat (zie met name arresten van 15 juli 1963, Plaumann/Commissie, 25/62, Jurispr. blz. 205, 232; 19 mei 1993, Cook/Commissie, C 198/91, Jurispr. blz. I 2487, punt 20, en 13 december 2005, Commissie/Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum, C 78/03 P, Jurispr. blz. I 10737, punt 33).

Meer in het bijzonder op het gebied van staatssteun kan de verzoeker die de gegrondheid betwist van een op grond van artikel 88, lid 3, EG of na afloop van de formele onderzoeksprocedure gegeven beschikking waarbij de steun wordt beoordeeld, geacht worden individueel te worden geraakt door deze beschikking ingeval zijn marktpositie merkbaar wordt aangetast door de steun waarop de betrokken beschikking betrekking heeft (zie in die zin reeds aangehaalde arresten Cofaz e.a./Commissie, punten 22 25, en Commissie/Aktionsgemeinschaft Recht und Eigentum, punten 37 en 70).

In dat verband is erkend dat een beschikking van de Commissie tot beëindiging van de formele onderzoeksprocedure niet alleen de begunstigde onderneming individueel raakt, doch ook de hiermee concurrerende ondernemingen die in het kader van die procedure een actieve rol hebben gespeeld, voor zover de in de bestreden beschikking bedoelde steunmaatregel hun marktpositie wezenlijk heeft beïnvloed (zie met name reeds aangehaalde arresten Cofaz e.a./Commissie, punt 25, en Comité d'entreprise de la Société française de production e.a./Commissie, punt 40).

Zo heeft het Hof de omstandigheden dat een onderneming de klacht heeft ingediend naar aanleiding waarvan de formele onderzoeksprocedure is geopend, dat zij tijdens het onderzoek is gehoord en dat haar opmerkingen in ruime mate bepalend zijn geweest voor het verloop van de procedure, als relevante elementen in het kader van de beoordeling van de procesbevoegdheid van deze onderneming aangemerkt (zie arrest Cofaz e.a./Commissie, reeds aangehaald, punten 24 en 25).

Anders dan de Commissie stelt, volgt uit deze rechtspraak van het Hof echter niet dat een dergelijke betrokkenheid bij voornoemde procedure een noodzakelijke voorwaarde is om een onderneming als individueel door een beschikking geraakt te kunnen beschouwen in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG, welke voorwaarde zou uitsluiten dat deze onderneming zich op andere specifieke omstandigheden kan beroepen die haar op soortgelijke wijze individualiseren als de adressaat.

In casu blijkt uit de punten 58 en 78 van het bestreden arrest, dat het Gerecht heeft geconcludeerd dat rekwirante door de bestreden beschikking niet individueel werd geraakt, en wel op grond van twee elementen: enerzijds heeft Sniace slechts een geringe rol gespeeld in de formele onderzoeksprocedure en anderzijds heeft zij niet aangetoond dat haar marktpositie wezenlijk was aangetast. Met betrekking tot het onderzoek, in het kader van deze analyse, van het eerste element heeft het Gerecht in punt 59 van het bestreden arrest opgemerkt, dat rekwirante slechts een geringe rol had gespeeld in voornoemde procedure, omdat zij geen klacht had ingediend bij de Commissie en haar opmerkingen niet in ruime mate bepalend zijn geweest voor het verloop van deze procedure.

Niettemin moet worden geconstateerd dat, gesteld dat het Gerecht in de hierboven bedoelde punten van het bestreden arrest de actieve betrokkenheid van rekwirante bij de formele onderzoeksprocedure daadwerkelijk als noodzakelijke voorwaarde heeft gesteld om haar als individueel geraakt door de litigieuze beschikking te kunnen beschouwen, deze onjuiste rechtsopvatting niet van invloed is op de beslechting van het onderhavige geding.

Uit de in de punten 54 en 55 van het onderhavige arrest aangehaalde rechtspraak blijkt namelijk, dat rekwirante hoe dan ook had moeten aantonen dat de litigieuze beschikking haar marktpositie wezenlijk kon aantasten. Het Gerecht heeft in het kader van zijn zelfstandige beoordeling van de feiten geconcludeerd, dat rekwirante in casu niet heeft aangetoond dat de litigieuze beschikking haar legitieme belangen kon schaden door haar marktpositie wezenlijk aan te tasten. Om de in de punten 34 tot de met 40 van het onderhavige arrest uiteengezette redenen kan geen van de door rekwirante in het kader van het eerste middel in hogere voorziening aangevoerde argumenten afdoen aan deze conclusie.

Hieruit volgt dat het tweede middel niet kan slagen.

Met haar derde middel stelt Sniace dat het Gerecht, door haar beroep niet-ontvankelijk te verklaren, haar recht op doeltreffende rechterlijke bescherming, zoals geformuleerd in de communautaire rechtspraak en zoals neergelegd in de artikelen 6 en 13 van het op 4 november 1950 te Rome ondertekende Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden en artikel 47 van het op 7 december 2000 te Nice uitgeroepen Handvest van de grondrechten van de Europese Unie (PB C 364, blz. 1), heeft geschonden. Rekwirante wordt namelijk elke rechtsweg tegen de litigieuze beschikking ontzegd, ongeacht of dit voor een nationale dan wel voor een communautaire rechter is, terwijl deze beschikking wordt gekenmerkt door verschillende kennelijke fouten.

De Commissie, Lenzing Fibers en het Land Burgenland zijn van mening dat iemand zoals rekwirante, die niet rechtstreeks en individueel door een beschikking wordt geraakt in de zin van artikel 230, vierde alinea, EG, zich niet op het beginsel van doeltreffende rechterlijke bescherming kan beroepen teneinde daaraan het recht te ontlenen om beroep tegen deze beschikking in te stellen.

Het is vaste rechtspraak van het Hof dat de voorwaarden voor ontvankelijkheid van een beroep tot nietigverklaring niet tot een dode letter mogen worden gemaakt door de uitlegging die de verzoekende partij geeft aan het recht op doeltreffende rechterlijke bescherming (beschikking van 8 maart 2007, Strack/Commissie, C 237/06 P, niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 108; zie in die zin ook arresten van 25 juli 2002, Unión de Pequeños Agricultores/Raad, C 50/00 P, Jurispr. blz. I 6677, punt 44, en 1 april 2004, Commissie/Jégo-Quéré, C 263/02 P, Jurispr. blz. I 3425, punt 36, alsook beschikking van 13 maart 2007, Arizona Chemical e.a./Commissie, C 150/06 P, niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 40).

Wat meer in het bijzonder het in casu aan de orde zijnde gebied betreft, heeft het Hof gepreciseerd dat een particulier die niet rechtstreeks en individueel wordt geraakt door een beschikking van de Commissie inzake staatssteun en wiens belangen in voorkomend geval dus niet worden geschaad door de in deze beschikking bedoelde steunmaatregel, geen recht op rechterlijke bescherming jegens een dergelijke beschikking geldend kan maken (beschikking van 1 oktober 2004, Pérez Escolar/Commissie, C 379/03 P, niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 41).

Uit het onderzoek van de eerste twee middelen blijkt, dat een van deze twee voorwaarden in casu juist niet was vervuld, omdat rekwirante niet heeft aangetoond dat zij door de litigieuze beschikking individueel werd geraakt.

Hieruit volgt dat rekwirante niet met succes kan stellen dat het bestreden arrest inbreuk maakt op haar recht op doeltreffende rechterlijke bescherming. Derhalve dient dit middel te worden afgewezen.