Hof 's-Hertogenbosch, 16-07-2019, nr. 200.232.882, 01

Tussen partijen staat als enerzijds gesteld en anderzijds erkend dan wel niet of onvoldoende gemotiveerd weersproken het volgende vast (vonnis, 2).

“U liet mij weten dat u van mening bent dat een gedeelte van mijn garage (‘overstek,) over uw grond hangt. U verzocht mij een stuk grond te ruilen of het bouwwerk afte breken dan wel te verplaatsen. Met deze brief kom ik er op terug. Wij vinden het heel vervelend dat een klein gedeelte van de overstek van de garage over de erfafscheiding van uw perceel steekt. Het is nooit onze intentie geweest om over de erfafscheiding te bouwen. Het nadeel dat ik zou ondervinden van afbraak/verplaatsing van mijn garageoverstek staat in geen verhouding tot het nadeel dat u ondervindt bij handhaving van de bestaande situatie. Daarom kunt u in redelijkheid niet van mij verlangen dat ik tot afbraak/verplaatsing overga. Ik stel u voor dat u het stukje grond waarover is gebouwd tegen een door een afhankelijk makelaar vastgestelde prijs aan ons verkoopt. Het stukje grond betreft hier +/- 1,50 m2 volgens de kadastrale gegevens bij het koopcontract van de familie [voormalige eigenaars van perceel 2] (zie bijlage). Een andere mogelijkheid is om deze 1,50 m2 eventueel te compenseren over de volle lengte langs het nog te plaatsen hekwerk van de voorzijde van de garage tot de stenen erfafscheidingspaal aan de straat [A-straat] . (…)”

[appellanten c.s.] heeft samengevat in eerste aanleg in conventie gevorderd dat de rechtbank bij vonnis, zoveel mogelijk uitvoerbaar bij voorraad (vonnis, 3.1):

I. voor recht verklaart dat [geïntimeerde] onrechtmatig handelt jegens [appellanten c.s.] ,

door inbreuk te maken op zijn eigendomsrecht;

II. [geïntimeerde] veroordeelt om binnen vier weken na betekening van het vonnis zijn

gebouw zodanig in te richten, dat het gebouw niet op of boven het erf van [appellanten c.s.]

uitsteekt en [geïntimeerde] aldus veroordeelt het gedeelte van (de overstek

van) de garage dat zich bevindt boven de eigendom van [appellanten c.s.] te

verwijderen en verwijderd te houden, op straffe van verbeurte van een dwangsom;

III. [geïntimeerde] veroordeelt om binnen vier weken na betekening van het vonnis de

betonnen voeten van het langs de erfgrens aanwezige hekwerk, waarmee de palen

van het hekwerk zijn verankerd, aan te passen c.q. te verplaatsen zodat deze zich

niet langer in de grond van [appellanten c.s.] bevinden, op straffe van verbeurte

van een dwangsom;

IV. [geïntimeerde] veroordeelt om binnen vier weken na betekening van het vonnis de

betonnen fundering langs de garage en de inrit zodanig aan te passen, dat deze

fundering zich niet langer bevindt in de grond c.q. op de grond van [appellanten c.s.]

, op straffe van verbeurte van een dwangsom;

V. [geïntimeerde] veroordeelt om aan [appellanten c.s.] een bedrag van € 904,-- te voldoen

wegens buitengerechtelijke incassokosten;

VI. [geïntimeerde] veroordeelt in de proceskosten, inclusief nakosten en een bedrag van

€ 600,-- exclusief btw voor de kosten van het laten vaststellen van de kadastrale

grens vermeerderd met wettelijke rente over de proceskosten.

[appellanten c.s.] heeft samengevat de overbouw aan zijn vorderingen ten grondslag gelegd.

[geïntimeerde] heeft verweer gevoerd.

[geïntimeerde] heeft samengevat in eerste aanleg in reconventie gevorderd dat de rechtbank bij vonnis, uitvoerbaar bij voorraad:

primair

[appellanten c.s.] veroordeelt om binnen een maand na betekening van het vonnis zijn

volledige medewerking te verlenen aan het vestigen van een erfdienstbaarheid, in die zin dat

de bestaande toestand met betrekking tot de overbouw van de garage van [geïntimeerde]

gehandhaafd blijft voor onbepaalde tijd, tegen betaling door [geïntimeerde] aan [appellanten c.s.]

een symbolisch bedrag van € 1,-- als schadeloosstelling, op straffe van verbeurte van

een dwangsom met daaraan een maximumbedrag gekoppeld, met bepaling dat indien dat

maximum is bereikt, het vonnis in de plaats treedt van de voor de vestiging van de

erfdienstbaarheid noodzakelijke notariële akte, als bedoeld in artikel 3:300 e.v. BW in welk

geval de notariële kosten voor rekening van [geïntimeerde] komen;

subsidiair

[appellanten c.s.] veroordeelt om binnen een maand na betekening van het vonnis zijn

volledige medewerking te verlenen aan het in eigendom overdragen van de strook grond

onder de overbouw tegen betaling door [geïntimeerde] aan [appellanten c.s.] van een

symbolisch bedrag van € 1,--, op straffe van verbeurte van een dwangsom met daaraan een

maximumbedrag gekoppeld, met bepaling dat indien dat maximum is bereikt, het vonnis in

de plaats treedt van de voor de koop en levering noodzakelijke notariële akte als bedoeld in

artikel 3:300 e.v. BW in welk geval de notariële kosten voor rekening van [geïntimeerde] komen;

primair en subsidiair

[appellanten c.s.] veroordeelt in de proceskosten vermeerderd met nakosten en wettelijke

rente.

[geïntimeerde] heeft samengevat de overbouw en art. 5:54 BW aan zijn vorderingen ten grondslag gelegd.

[appellanten c.s.] heeft verweer gevoerd.

De rechtbank heeft in het bestreden vonnis:

in conventie

- voor recht verklaard dat [geïntimeerde] onrechtmatig handelt jegens [appellanten c.s.] , door inbreuk te maken op zijn eigendomsrecht;

- [geïntimeerde] veroordeeld tot betaling van € 300,00 wegens kosten ter vaststelling van aansprakelijkheid als bedoeld in artikel 6:96 lid 1 sub b BW;- de proceskosten tussen partijen gecompenseerd en het meer of anders gevorderde afgewezen;

in reconventie

- de primaire vordering (erfdienstbaarheid) toegewezen en de schadeloosstelling op € 500,00 bepaald;

- [appellanten c.s.] in de proceskosten in conventie en reconventie veroordeeld en het meer of anders gevorderde afgewezen.

[appellanten c.s.] heeft vijf grieven aangevoerd. Hij heeft geconcludeerd tot vernietiging van het bestreden vonnis en tot toewijzing van het door hem gevorderde.

[geïntimeerde] heeft verweer gevoerd. Hij heeft geconcludeerd tot bekrachtiging.

De grieven lenen zich voor gezamenlijke behandeling.

Het geschil spitst zich in hoger beroep toe op de dakgoot en de fundering (grieven, randnummer 21).

Het hof beoordeelt eerst de kwestie van de dakgoot. [geïntimeerde] ziet ook in hoger beroep de erfdienstbaarheid (in overeenstemming met het bestreden vonnis) als oplossing voor het geschil. [appellanten c.s.] wil nog steeds een aanpassing bereiken, waardoor de overbouw wordt opgeheven.

Het hof neemt in aanmerking dat het gaat om 21 cm overbouw over een lengte van elf meter op een hoogte van ongeveer drie meter: in totaal 231 cm2 (3.1 e hiervoor).

Het hof is van oordeel dat [geïntimeerde] het gelijk aan zijn zijde heeft. De erfdienstbaarheid is de beste oplossing, zoals de rechtbank heeft beslist.

Het standpunt van [appellanten c.s.] wat betreft de erfdienstbaarheid komt in de kern in de eerste plaats neer op kwade trouw en grove schuld (bij [geïntimeerde] ). Daarom is art. 5:54 lid 1 BW volgens [appellanten c.s.] niet van toepassing en is er geen ruimte voor een erfdienstbaarheid. [appellanten c.s.] beroept zich op art. 5:54 lid 3 BW. [appellanten c.s.] wijst op de volgende omstandigheden (grieven, randnummers 68, 71):

- [geïntimeerde] was bekend met de ligging van de kadastrale grens; de zijmuur van de garage staat op 30 cm vanaf de grens en de gemeente heeft de rooilijn uitgezet;

- de grens was afgepaald en aan de voorzijde ligt een grenssteen;

- het kadaster heeft gele ijzeren buizen in de grond aangebracht en [geïntimeerde] wist hiervan en is hiervan uitgegaan bij het uitzetten van de woning en garage;

- [geïntimeerde] heeft een laser gebruikt;

- [geïntimeerde] heeft het plan voor de goot van zijn garage op enig moment gewijzigd (omdat hij dit mooier vond): eerst een rechte dakgoot, later een schuine dakgoot;

- door de schuine dakgoot is de overbouw ontstaan.

[appellanten c.s.] stelt ook dat hij [geïntimeerde] zo spoedig mogelijk na ontdekking heeft gewezen op de overbouw en dat [geïntimeerde] toch de bouw heeft voortgezet. [appellanten c.s.] stelt ook dat [geïntimeerde] en zijn vader een en ander hebben erkend en bedreigingen hebben geuit tijdens gesprekken die [appellanten c.s.] heeft opgenomen.

[appellanten c.s.] stelt wat betreft zijn belangen dat hij op zijn perceel bijvoorbeeld een garage en huis wil bouwen (vonnis, 4.7).

Uit deze stellingen van [appellanten c.s.] , indien zij juist zouden blijken te zijn, kan naar het oordeel van het hof niet worden afgeleid dat [geïntimeerde] te kwader trouw heeft gehandeld of grove schuld heeft. Deze stellingen rechtvaardigen wel de conclusie dat [geïntimeerde] wist waar de grens lag, maar niet de conclusie dat [geïntimeerde] de consequentie van de grensoverschrijding van 21 centimeter op een hoogte van drie meter begreep, toen hij de keuze voor de schuine dakgoot maakte. Bij gebreke van een nadere toelichting moet het hof aannemen, zoals [geïntimeerde] stellig aanvoert, dat [geïntimeerde] zich heeft vergist. Voor dergelijke situaties is een erfdienstbaarheid bedoeld (art. 5:54 lid 1 BW).

[appellanten c.s.] stelt ook dat zijn belangen zwaar wegen. Een onevenredigheid tussen de belangen over en weer ontbreekt, aldus [appellanten c.s.] Het hof verwerpt dit standpunt. Het hof is van oordeel dat [geïntimeerde] onevenredig veel zwaarder zou worden benadeeld in de situatie van afbraak (aanpassing, herinrichting) van de dakgoot dan [appellanten c.s.] in de situatie van handhaving van de overbouw (art. 5:54 lid 1 BW). Het hof laat evenals de rechtbank in het midden of de werkzaamheden daarvoor ongeveer € 4.000,00 zouden kosten (standpunt [appellanten c.s.] ) of ongeveer € 40.000,00 (standpunt [geïntimeerde] in dit geding). In beide gevallen heeft [geïntimeerde] het gelijk aan zijn zijde. Het gaat – nogmaals – om een strook van 21 cm over een lengte van elf meter op een hoogte van drie meter. Het hof heeft hier ook bij betrokken dat het perceel van [appellanten c.s.] op die plek ongeveer vier meter breed is (grieven, randnummer 104) en dat [appellanten c.s.] in de toekomst een huis wil bouwen (grieven, randnummer 106). Deze standpunten leveren geen concrete belangen op die een ander oordeel rechtvaardigen. Zonder nadere toelichting, die ontbreekt, moet het hof het ervoor houden dat een perceel van vier meter breed en elf meter lang al gauw een oprit of garage (vonnis, 4.7) zal worden of eventueel een soort lange smalle gang. [appellanten c.s.] heeft niets gesteld waaruit volgt dat 21 cm in de breedte op een hoogte van drie meter veel uitmaakt. [appellanten c.s.] stelt overigens dat de versmalling eigenlijk 50 cm is omdat hij een marge in acht moet nemen (grieven, randnummer 105). Dat klopt niet, omdat [appellanten c.s.] kennelijk ook vanaf de grens een marge in acht moet nemen. Wat hiervan verder zij, met enige creativiteit en enig goed overleg ondervindt [appellanten c.s.] bij eventuele bouwplannen geen noemenswaardige hinder. Het dak en de goot van zijn eventuele garage kan iets hoger of lager worden gebouwd dan de dakgoot van [geïntimeerde] , of tegen die dakgoot aan. [geïntimeerde] zal daaraan alle redelijke medewerking moeten verlenen.

Partijen zijn het verder niet eens over de vraag wanneer [appellanten c.s.] [geïntimeerde] precies heeft gewezen op de overbouw: tijdens de bouw (in een vroeg stadium) (standpunt [appellanten c.s.] ) of erna (standpunt [geïntimeerde] )? Het antwoord op deze vraag is naar het oordeel van het hof niet doorslaggevend (daar gaat [appellanten c.s.] ook van uit; grieven, randnummer 66). [appellanten c.s.] heeft geen concrete feiten gesteld waaruit volgt dat hij [geïntimeerde] in een zodanig stadium op de overbouw heeft gewezen dat [geïntimeerde] (tegen aanvaardbare kosten) maatregelen kon treffen om de overbouw op te heffen of om het eindresultaat in relevante (niet geringe) opzichten anders te maken dat het is geworden. Zonder nadere toelichting, die ontbreekt, moet het hof aannemen dat [appellanten c.s.] de overbouw pas heeft gezien, en [geïntimeerde] erover heeft ingelicht, toen de overbouw er was: in een (ver)gevorderd stadium van de bouw, toen de situatie ongeveer was zoals de situatie nu is. Het debat over de mededelingen over de overbouw en het tijdstip ervan kan verder onbesproken blijven.

De schadeloosstelling is het laatste punt wat betreft de erfdienstbaarheid. [appellanten c.s.] heeft de schadeloosstelling van € 500,00 in hoger beroep niet bestreden. Dit bedrag komt het hof ook passend voor.

De conclusie wat betreft de dakgoot is dat de grieven falen.

Het tweede geschilpunt betreft de fundering. Partijen zijn het erover eens dat enkele stukken beton de grens overschreden en moesten worden verwijderd. Partijen zijn het er ook over eens dat [geïntimeerde] een aantal van die stukken beton heeft verwijderd. [appellanten c.s.] stelt dat nog één stuk beton de grens overschrijdt (grieven, randnummer 83; producties 20-21). [geïntimeerde] betwist dit en volhardt in zijn standpunt dat hij alle grensoverschrijdende stukken al heeft verwijderd.

Het hof is bij deze stand van zaken van oordeel dat de vordering van [appellanten c.s.] (3.2 onder IV) moet worden toegewezen. [geïntimeerde] is het immers eens met de strekking ervan (geen grensoverschrijdend beton). Het hof zal in het dictum verduidelijken dat het gaat om eventuele stukken die [geïntimeerde] nog niet heeft verwijderd.

Het hof ziet geen aanleiding een dwangsom op te leggen. [geïntimeerde] wil klaarblijkelijk alle grensoverschrijdende stukken verwijderen (zie ook zijn brief, 3.1 m hiervoor, tweede alinea). Hij heeft al veel gedaan. Hij meent alle grensoverschrijdende stukken al te hebben weggehaald. Hij moet nog eens goed gaan kijken. Hij zal ongetwijfeld, gezien zijn proceshouding, eventuele stukken onverwijld verwijderen, mocht hij iets over het hoofd hebben gezien. [appellanten c.s.] moet in goed overleg helpen om die eventuele stukken aan te wijzen. Een dwangsom zou onder deze omstandigheden niets toevoegen.

De conclusie wat betreft de fundering is dat de grieven slagen en dat de vordering van [appellanten c.s.] alsnog, als na te melden, moet worden toegewezen.

De beoordeling leidt tot de volgende conclusies. De grieven slagen voor zover het gaat om de fundering en falen voor het overige. Het bestreden vonnis moet worden vernietigd op het punt van de fundering en bekrachtigd voor het overige. De vordering van [appellanten c.s.] wat betreft de fundering moet als na te melden worden toegewezen en voor het overige worden afgewezen. [appellanten c.s.] zal als de grotendeels in het ongelijk gestelde partij in de kosten van het geding in hoger beroep worden veroordeeld.