HvJ EU, 18-03-2014, nr. C-628/11

§ 2, leden 1, 7 en 8, van het Luftverkehrsgesetz (luchtverkeerswet), in de versie die gepubliceerd is op 10 mei 2007 (BGBl. 2007 I, blz. 698; hierna: ‘LuftVG’), luidt als volgt:

§ 58 LuftVG luidt:

§ 94 van de Luftverkehrs-Zulassungs-Ordnung (reglement betreffende vergunningen voor het luchtverkeer) van 10 juli 2008 (BGBl. 2008 I, blz. 1229; hierna: ‘LuftVZO’) bepaalt:

§ 95 LuftVZO luidt als volgt:

Met zijn eerste vraag wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 18 VWEU, waarin het algemene verbod van discriminatie op grond van nationaliteit is verankerd, van toepassing is op een geval als dat van het hoofdgeding, waarin een lidstaat bepaalt dat een luchtvaartmaatschappij die over een door een andere lidstaat verleende exploitatievergunning beschikt, niet-geregelde privévluchten vanuit derde landen naar eerstgenoemde lidstaat slechts mag uitvoeren indien zij van deze lidstaat een vergunning heeft verkregen om zijn luchtruim binnen te vliegen, terwijl diezelfde lidstaat een dergelijke vergunning niet verlangt van luchtvaartmaatschappijen die beschikken over een door hem verleende exploitatievergunning.

In dit verband moet eraan worden herinnerd dat artikel 18 VWEU bepaalt dat binnen de werkingssfeer van de Verdragen en onverminderd de daarin vervatte bijzondere bepalingen elke discriminatie op grond van nationaliteit verboden is.

Volgens artikel 58, lid 1, VWEU wordt het vrije verkeer van diensten op het gebied van het vervoer geregeld door de bepalingen van de titel betreffende het vervoer, te weten titel VI van het VWEU. Binnen het primaire recht geldt voor de vrijheid van dienstverrichting op het gebied van het vervoer dus een bijzondere rechtsregeling.

In dit verband moet worden geconstateerd dat het voornoemde Verdrag luchtvervoer, net als zeevervoer, onderscheidt van de andere vormen van vervoer.

Volgens artikel 100, leden 1 en 2, VWEU gelden de regels van titel VI van dit Verdrag immers niet voor luchtvaartmaatschappijen, zolang de wetgever van de Unie niet anders heeft besloten. Zoals de advocaat-generaal in punt 30 van zijn conclusie heeft opgemerkt, kunnen maatregelen tot liberalisering van het luchtvervoer dus uitsluitend op de grondslag van artikel 100, lid 2, VWEU worden vastgesteld.

Hoewel de wetgever van de Unie in casu vooralsnog geen op artikel 100, lid 2, VWEU gebaseerde maatregelen inzake de liberalisering van luchtvervoerdiensten op verbindingen tussen de lidstaten en derde landen heeft getroffen krachtens de gedeelde bevoegdheid inzake vervoer die hem bij artikel 4, lid 2, sub g, VWEU is toebedeeld, is artikel 18 VWEU op deze diensten van toepassing, zij het op voorwaarde dat deze binnen de werkingssfeer van de Verdragen vallen in de zin van dit laatste artikel (zie in die zin reeds aangehaald arrest Neukirchinger, punt 21 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Bijgevolg moet worden nagegaan of het feit dat het luchtvervoer vanuit een derde land wordt verricht, tot gevolg heeft dat artikel 18 VWEU niet van toepassing is in een geval als dat van het hoofdgeding, dat betrekking heeft op een in een lidstaat gevestigde luchtvaartmaatschappij die beschikt over een exploitatievergunning die door de autoriteiten van die lidstaat is verleend overeenkomstig verordening nr. 1008/2008 en die krachtens de wettelijke regeling van een andere lidstaat een voorafgaande vergunning nodig heeft om luchtvervoer naar die andere lidstaat te mogen verrichten.

In dit verband zij opgemerkt dat verordening nr. 1008/2008, zoals uit artikel 1 ervan blijkt, niet enkel betrekking heeft op het recht van ‘communautaire luchtvaartmaatschappijen’ om ‘intracommunautaire luchtdiensten’ te exploiteren, maar ook op de vergunningen voor die luchtvaartmaatschappijen, die in hoofdstuk II van die verordening aan bod komen.

Volgens artikel 3, lid 1, eerste alinea, van deze verordening mag een in de Unie gevestigde onderneming geen passagiers, post en/of vracht tegen vergoeding en/of als chartervlucht door de lucht vervoeren, tenzij haar de desbetreffende exploitatievergunning is verleend. Verordening nr. 1008/2008 bepaalt nergens dat deze regel niet geldt voor in de Unie gevestigde luchtvaartmaatschappijen die passagiers vervoeren van derde landen naar lidstaten.

Volgens artikel 3, lid 1, tweede alinea, van deze verordening heeft elke onderneming die aan de in hoofdstuk II gestelde eisen voldoet, recht op een exploitatievergunning.

De in artikel 4 van deze verordening gestelde voorwaarden waaraan een onderneming moet voldoen om van de bevoegde autoriteit van een lidstaat een exploitatievergunning te krijgen, houden onder meer in dat de ‘hoofdvestiging’ van die onderneming zich in deze lidstaat bevindt, alsook dat de exploitatie van ‘luchtdiensten’ haar hoofdbedrijf vormt, dat alleen wordt uitgeoefend of in combinatie met enige andere commerciële exploitatie van luchtvaartuigen of met de herstelling en het onderhoud van luchtvaartuigen.

De begrippen ‘hoofdvestiging’ en ‘luchtdienst’ zijn gedefinieerd in artikel 2 van verordening nr. 1008/2008. Volgens punt 26 van dit artikel is de hoofdvestiging ‘het hoofdkantoor of het geregistreerde kantoor van een communautaire luchtvaartmaatschappij in de lidstaat waar de belangrijkste financiële functies en de operationele controle op de communautaire luchtvaartmaatschappij, met inbegrip van het beheer van de blijvende luchtwaardigheid, worden uitgeoefend’. Artikel 2, punt 4, van deze verordening definieert het begrip ‘luchtdienst’ als ‘een vlucht of een reeks vluchten waarop tegen betaling en/of als chartervlucht passagiers, vracht en/of post worden vervoerd’.

Zoals de advocaat-generaal in punt 47 van zijn conclusie heeft beklemtoond, omvat het laatstbedoelde begrip dus niet alleen vluchten binnen de Unie, maar ook vluchten tussen een derde land en een lidstaat. In dit verband moet erop worden gewezen dat verordening nr. 1008/2008 een onderscheid maakt tussen ‘luchtdiensten’ en ‘intracommunautaire luchtdiensten’. Dat laatste begrip ziet volgens artikel 2, punt 13, van deze verordening op luchtvervoer binnen de Unie.

Uit die verschillende bepalingen blijkt dat een luchtvaartmaatschappij als International Jet Management, waarvan de hoofdvestiging zich in een lidstaat bevindt, slechts luchtvervoer — met inbegrip van luchtvervoer tussen een lidstaat en een derde land — mag aanbieden indien zij beschikt over een exploitatievergunning die haar overeenkomstig hoofdstuk II van verordening nr. 1008/2008 is uitgereikt door de bevoegde autoriteit van deze lidstaat.

Een aldus uitgereikte exploitatievergunning, die wordt verleend indien is voldaan aan de door verordening nr. 1008/2008 geharmoniseerde voorwaarden, garandeert dat de luchtvaartmaatschappij in kwestie deze heeft verkregen met inachtneming van de gemeenschappelijke normen, met name van de veiligheidsnormen, en moet bijgevolg door de autoriteiten van de andere lidstaten worden erkend.

In dit verband blijkt uit de verwijzingsbeslissing dat de autoriteit die de vergunning uitreikt om het Duitse luchtruim binnen te vliegen, voordat zij deze vergunning verleent aan een luchtvaartmaatschappij die beschikt over een door een bevoegde autoriteit van een andere lidstaat verleende exploitatievergunning, krachtens de in § 95, lid 1, LuftVZO bedoelde algemene bestuursmaatregel diverse gegevens controleert die overeenkomstig hoofdstuk II van verordening nr. 1008/2008 door laatstgenoemde autoriteit moeten worden gecontroleerd.

Voorts kan de interne luchtvaartmarkt volgens punt 10 van de considerans van verordening nr. 1008/2008 slechts worden voltooid indien de resterende beperkingen die tussen lidstaten gelden, zoals de beperkingen op codesharing op routes naar derde landen of op de prijsstelling voor routes naar derde landen met een tussenstop in een andere lidstaat, worden opgeheven. Zoals de Europese Commissie ter terechtzitting heeft beklemtoond, blijkt hieruit dat deze verordening weliswaar tot doel heeft de interne luchtvaartmarkt tot stand te brengen, maar dat volgens de wetgever van de Unie ook beperkingen ten aanzien van luchtverbindingen met derde landen ervoor kunnen zorgen dat die doelstelling wordt gedwarsboomd. De wetgever van de Unie heeft in de artikelen 15, lid 5, tweede alinea, en 22, lid 2, van verordening nr. 1008/2008 niet alleen verwezen naar dergelijke beperkingen, maar heeft in diezelfde bepalingen ook uitdrukkelijk vermeld dat de lidstaten ten aanzien van de communautaire luchtvaartmaatschappijen het verbod van discriminatie op basis van nationaliteit moeten naleven.

Zoals de Finse regering heeft betoogd in de opmerkingen die zij bij het Hof heeft ingediend, kunnen ook andere voorschriften van afgeleid Unierecht betreffende de luchtvaartsector van toepassing zijn op luchtvervoer dat tussen een derde land en een lidstaat wordt verricht door een luchtvaartmaatschappij die beschikt over een door een andere lidstaat verleende exploitatievergunning.

Dit is met name het geval voor verordening nr. 261/2004, zoals blijkt uit artikel 3, lid 1, sub b, ervan, alsook voor verordening nr. 785/2004, zoals blijkt uit artikel 2, lid 1, ervan. Dit is tevens het geval voor verordening nr. 847/2004, die voorziet in samenwerking tussen de lidstaten en de Commissie bij de onderhandelingen over en de sluiting van overeenkomsten inzake luchtvervoer tussen de lidstaten en derde landen, wanneer het voorwerp van deze overeenkomsten deels onder de bevoegdheid van de Unie valt. Voorts hebben de Unie en haar lidstaten, enerzijds, en derde landen, anderzijds, onderhandeld over een reeks overeenkomsten inzake luchtvervoer. Het ging daarbij onder meer om ‘verticale’ overeenkomsten, die iedere luchtvaartmaatschappij van de Unie het recht geven om luchtvervoer aan te bieden tussen alle lidstaten en het derde land in kwestie [zie met name de overeenkomsten die zijn gesloten met de Verenigde Staten van Amerika en met Canada, waarvan de ondertekening en de voorlopige toepassing zijn goedgekeurd bij respectievelijk besluit 2007/339/EG van 25 april 2007 (PB L 134, blz. 1) en besluit 2010/417/EG van 30 november 2009 (PB 2010, L 207, blz. 30)].

Uit de overwegingen in de punten 41 tot en met 52 hierboven volgt dat bepaalde voorschriften van afgeleid Unierecht betrekking hebben op het luchtvervoer dat tussen een derde land en een lidstaat wordt aangeboden door een luchtvaartmaatschappij die beschikt over een door een andere lidstaat uitgereikte exploitatievergunning, en dat de omstandigheid dat het luchtvervoer in kwestie — in een situatie als die welke in punt 40 van dit arrest is omschreven — wordt verricht vanuit een derde land, niet tot gevolg heeft dat deze situatie wordt uitgesloten van de werkingssfeer van de Verdragen in de zin van artikel 18 VWEU.

Dit artikel is dus van toepassing op een situatie als die welke in het hoofdgeding aan de orde is.

De Duitse en de Franse regering stellen daarentegen in wezen dat artikel 58, lid 1, VWEU haar nuttige werking zou verliezen indien artikel 18 VWEU van toepassing was op een zaak als die van het hoofdgeding. In dit verband betoogt de Franse regering dat indien een lidstaat verplicht zou zijn om op zijn grondgebied gevestigde luchtvaartmaatschappijen en luchtvaartmaatschappijen die op het grondgebied van een of meer andere lidstaten zijn gevestigd en geen vestiging bezitten op zijn grondgebied, gelijk te behandelen op het gebied van de exploitatie van luchtvervoer tussen zijn grondgebied en een derde land, de in artikel 56 VWEU gewaarborgde vrijheid van dienstverrichting in feite zou worden uitgebreid tot dit luchtvervoer.

Dit betoog kan niet worden aanvaard.

Uit vaste rechtspraak van het Hof volgt immers dat artikel 56 VWEU niet alleen de afschaffing verlangt van elke discriminatie van de dienstverrichter op grond van diens nationaliteit of op grond van de omstandigheid dat hij in een andere lidstaat is gevestigd dan die van de dienstverrichting, maar tevens de opheffing van elke — zelfs zonder onderscheid voor nationale dienstverrichters en dienstverrichters uit andere lidstaten geldende — beperking waardoor de werkzaamheden van de dienstverrichter die in een andere lidstaat is gevestigd en aldaar rechtmatig soortgelijke diensten verricht, kunnen worden verboden of belemmerd of minder aantrekkelijk kunnen worden gemaakt (arrest van 12 september 2013, Konstantinides, C-475/11, nog niet gepubliceerd in de Jurisprudentie, punt 44 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Deze bepaling van het VWEU heeft derhalve een ruimere draagwijdte dan het discriminatieverbod van artikel 18 VWEU.

De lidstaten mogen dus weliswaar overeenkomstig artikel 58, lid 1, VWEU de verstrekking van luchtvervoerdiensten op verbindingen tussen derde landen en de Unie aan bepaalde beperkingen onderwerpen, aangezien de wetgever van de Unie — zoals in punt 39 van dit arrest is opgemerkt — geen gebruik heeft gemaakt van de hem bij artikel 100, lid 2, VWEU toegekende bevoegdheid om die categorie van diensten te liberaliseren, maar zij blijven wel onderworpen aan het algemene verbod van discriminatie op basis van nationaliteit, dat in artikel 18 VWEU is verankerd.

Aan de toepasselijkheid van artikel 18 VWEU op een situatie als die van het hoofdgeding wordt niet afgedaan door de arresten van 13 december 1989, Corsica Ferries (France) (C-49/89, Jurispr. blz. 4441), en 7 november 1991, Pinaud Wieger (C-17/90, Jurispr. blz. I-5253), die door de Duitse en de Franse regering worden aangevoerd en die situaties betreffen waarin de Raad van de Europese Unie nog geen wettelijke regeling had vastgesteld ter uitvoering van het beginsel van vrije dienstverrichting op het gebied van het zee- en wegvervoer.

Het Hof heeft de wettelijke regeling die in die arresten aan de orde was immers niet getoetst aan artikel 7 EEG-Verdrag (thans artikel 18 VWEU), maar wel aan de artikelen van het EEG-Verdrag inzake de vrijheid van dienstverrichting, dit binnen een wetgevingskader dat verschilde van het in de punten 41 tot en met 52 hierboven aangehaalde wetgevingskader.

Gelet op een en ander moet op de eerste vraag worden geantwoord dat artikel 18 VWEU, waarin het algemene verbod van discriminatie op grond van nationaliteit is neergelegd, van toepassing is op een situatie als die van het hoofdgeding, waarin een lidstaat bepaalt dat een luchtvaartmaatschappij die over een door een andere lidstaat verleende exploitatievergunning beschikt, niet-geregelde privévluchten vanuit derde landen naar eerstgenoemde lidstaat slechts mag uitvoeren indien zij van deze lidstaat een vergunning heeft verkregen om zijn luchtruim binnen te vliegen, terwijl diezelfde lidstaat een dergelijke vergunning niet verlangt van luchtvaartmaatschappijen die beschikken over een door hem verleende exploitatievergunning.

Met zijn tweede en derde vraag, die samen moeten worden onderzocht, wenst de verwijzende rechter in wezen te vernemen of artikel 18 VWEU aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een wettelijke regeling van een lidstaat die op straffe van een geldboete voorschrijft dat een luchtvaartmaatschappij die over een in een andere lidstaat verleende exploitatievergunning beschikt, niet-geregelde privévluchten vanuit derde landen naar eerstgenoemde lidstaat slechts mag uitvoeren indien zij van deze lidstaat een vergunning heeft verkregen om zijn luchtruim binnen te vliegen, terwijl een dergelijke vergunning niet wordt verlangd van luchtvaartmaatschappijen die beschikken over een door eerstgenoemde lidstaat verleende exploitatievergunning, en die voorts bepaalt dat die vergunning enkel wordt verleend indien een verklaring wordt overgelegd waaruit blijkt dat de luchtvaartmaatschappijen waaraan door eerstgenoemde staat een exploitatievergunning is verleend, niet bereid of niet in staat zijn om de betrokken vluchten uit te voeren.

In dit verband is het vaste rechtspraak dat de regels inzake gelijke behandeling van eigen burgers en burgers van andere lidstaten niet alleen openlijke discriminatie op grond van nationaliteit of, voor vennootschappen, op grond van de plaats van de zetel verbieden, maar ook alle verkapte vormen van discriminatie die, door toepassing van andere onderscheidingscriteria, in feite tot hetzelfde resultaat leiden (arrest van 27 oktober 2009, ČEZ, C-115/08, Jurispr. blz. I-10265, punt 92, en reeds aangehaald arrest Neukirchinger, punt 32).

Een wettelijke regeling van een lidstaat als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, waarin is bepaald dat een luchtvaartmaatschappij die over een in een andere lidstaat verleende exploitatievergunning beschikt, vluchten vanuit derde landen slechts mag uitvoeren indien zij van eerstgenoemde lidstaat een vergunning heeft verkregen om zijn luchtruim binnen te vliegen, terwijl een dergelijke vergunning niet wordt verlangd van luchtvaartmaatschappijen die beschikken over een door eerstgenoemde lidstaat verleende exploitatievergunning, voert een onderscheidingscriterium in dat in feite tot hetzelfde resultaat leidt als een op de nationaliteit gebaseerd criterium.

Een dergelijke wettelijke regeling benadeelt in de praktijk immers slechts luchtvaartmaatschappijen waarvan de maatschappelijke zetel zich in een andere lidstaat bevindt, aangezien de exploitatievergunning overeenkomstig artikel 4, sub a, van verordening nr. 1008/2008 wordt uitgereikt door de bevoegde autoriteit van de lidstaat waar de hoofdvestiging van de betrokken luchtvaartmaatschappij zich bevindt in de zin van artikel 2, punt 26, van die verordening.

Dit is a fortiori het geval voor een wettelijke regeling van een lidstaat als die welke in het hoofdgeding aan de orde is, volgens welke slechts luchtvaartmaatschappijen die beschikken over een door een andere lidstaat verleende exploitatievergunning, een niet-beschikbaarheidsverklaring moeten overleggen waaruit blijkt dat de luchtvaartmaatschappijen waaraan door eerstgenoemde staat een exploitatievergunning is verleend, deze vluchten niet willen of niet kunnen uitvoeren, om voor hun vluchten vanuit derde landen een vergunning te kunnen krijgen om het luchtruim van eerstgenoemde lidstaat binnen te vliegen.

Een dergelijk verschil in behandeling is slechts gerechtvaardigd indien het berust op objectieve overwegingen die losstaan van de nationaliteit van de betrokken personen en evenredig zijn aan het door het nationale recht rechtmatig nagestreefde doel (zie arrest van 15 maart 2005, Bidar, C-209/03, Jurispr. blz. I-2119, punt 54, en reeds aangehaald arrest Neukirchinger, punt 35).

Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat het vereiste van een vergunning om het Duitse luchtruim binnen te vliegen, dat in het hoofdgeding aan de orde is, volgens het openbaar ministerie noodzakelijk is om de nationale economie en de veiligheid te beschermen.

Wat de bescherming van de nationale economie betreft, moet worden geconstateerd dat het om een zuiver economische doelstelling gaat, die geen rechtvaardiging kan vormen voor een verschil in behandeling als in het hoofdgeding aan de orde is (zie naar analogie, wat de rechtvaardiging van beperkingen van fundamentele vrijheden betreft, arresten van 5 juni 1997, SETTG, C-398/95, Jurispr. blz. I-3091, punt 23, en 7 april 2011, Commissie/Portugal, C-20/09, Jurispr. blz. I-2637, punt 65).

De doelstelling inzake de veiligheid is weliswaar ontegenzeglijk een legitieme doelstelling, maar kan in het kader van het hoofdgeding niet met succes als argument worden aangevoerd.

Uit de verwijzingsbeslissing blijkt dat de luchtvaartmaatschappijen die een vergunning willen verkrijgen om het Duitse luchtruim binnen te vliegen, daartoe niet alleen een niet-beschikbaarheidsverklaring moeten overleggen, maar met name ook een bewijs van de door hen afgesloten wettelijke-aansprakelijkheidsverzekering en een AOC. De verwijzende rechter preciseert dat de in die documenten vervatte gegevens reeds dienden te worden gecontroleerd door de Republiek Oostenrijk, die International Jet Management een exploitatievergunning heeft verleend.

Om van de bevoegde autoriteit van een lidstaat een exploitatievergunning te kunnen krijgen, moet een onderneming onder meer overeenkomstig artikel 4, sub h, van verordening nr. 1008/2008 voldoen aan de verzekeringsvoorwaarden die in artikel 11 van die verordening en in verordening nr. 785/2004 zijn opgesomd. Een andere voorwaarde, die in de artikelen 4, sub b, en 6, lid 1, van verordening nr. 1008/2008 is neergelegd, bestaat erin dat de aanvragende onderneming houder is van een geldig AOC. Volgens de in artikel 2, punt 8, van deze verordening geformuleerde definitie van een AOC wordt in dit certificaat verklaard dat de luchtvaartexploitant beschikt over de beroepsbekwaamheid en organisatie om de veiligheid van de in dat certificaat gespecificeerde activiteiten overeenkomstig de relevante bepalingen van het Unierecht of, voor zover van toepassing, het nationale recht te garanderen.

Dat de Bondsrepubliek Duitsland een luchtvaartmaatschappij zoals International Jet Management, die over een door een andere lidstaat verleende exploitatievergunning beschikt, verplicht om een vergunning te verkrijgen om haar luchtruim binnen te vliegen, zoals die welke in het hoofdgeding aan de orde is, is dus niet evenredig aan de nagestreefde legitieme doelstelling. De veiligheidsbelangen waaraan het openbaar ministerie refereert, zijn door de bevoegde Oostenrijke autoriteit immers reeds in aanmerking genomen bij de afgifte van de exploitatievergunning aan International Jet Management (zie in die zin reeds aangehaald arrest Neukirchinger, punt 42).

Voorts moet worden opgemerkt dat de Duitse regering ter terechtzitting heeft aangegeven dat luchtvaartmaatschappijen die beschikken over een door een andere lidstaat afgegeven exploitatievergunning en vluchten uitvoeren vanuit derde landen naar het Duitse grondgebied, geen vergunning nodig hebben om het Duitse luchtruim binnen te vliegen indien zij een tussenlanding maken op het grondgebied van die andere lidstaat. Aangezien de Duitse regering niet heeft gepreciseerd waarom de aangevoerde veiligheidsbelangen in dat geval wel terzijde kunnen worden geschoven, blijkt de wettelijke regeling die in het hoofdgeding aan de orde is hoe dan ook niet door dergelijke belangen te kunnen worden gerechtvaardigd.

Uit een en ander volgt dat een wettelijke regeling als die aan de orde in het hoofdgeding een discriminatie op grond van nationaliteit oplevert, die nog wordt versterkt doordat bij niet-naleving van deze wettelijke regeling een geldboete wordt opgelegd (zie in die zin reeds aangehaald arrest Neukirchinger, punt 43).

Bijgevolg moet op de tweede en de derde vraag worden geantwoord dat artikel 18 VWEU aldus moet worden uitgelegd dat het zich verzet tegen een wettelijke regeling van een lidstaat die op straffe van een geldboete voorschrijft dat een luchtvaartmaatschappij die over een in een andere lidstaat verleende exploitatievergunning beschikt, niet-geregelde privévluchten vanuit derde landen naar eerstgenoemde lidstaat slechts mag uitvoeren indien zij van deze lidstaat een vergunning heeft verkregen om zijn luchtruim binnen te vliegen, terwijl een dergelijke vergunning niet wordt verlangd van luchtvaartmaatschappijen die beschikken over een door eerstgenoemde lidstaat verleende exploitatievergunning, en die voorts bepaalt dat die vergunning enkel wordt verleend indien een verklaring wordt overgelegd waaruit blijkt dat de luchtvaartmaatschappijen waaraan door eerstgenoemde staat een exploitatievergunning is verleend, niet bereid of niet in staat zijn om de betrokken vluchten uit te voeren.