HvJ EU, 19-11-2020, nr. C-663/18

Het op 21 februari 1971 te Wenen gesloten Verdrag inzake psychotrope stoffen (United Nations Treaty Series, deel 1019, nr. 14956; hierna: ‘Verdrag inzake psychotrope stoffen’) bepaalt in artikel 1, onder e):

Artikel 1 van het besluit van 22 augustus 1990 houdende toepassing van artikel R. 5132-86 van het wetboek van volksgezondheid ten aanzien van cannabis (JORF van 4 oktober 1990, blz. 12041), in de op het hoofdgeding toepasselijke versie (hierna: ‘besluit van 22 augustus 1990’), bepaalt:

De werkingssfeer van verordening nr. 1308/2013 wordt in artikel 1, lid 1, ervan omschreven als de vaststelling van een gemeenschappelijke ordening van de markten voor landbouwproducten, dat wil zeggen alle in bijlage I bij de Verdragen vermelde producten, met uitzondering van de visserij- en de aquacultuurproducten die zijn vermeld in de wetgevingshandelingen van de Unie houdende een gemeenschappelijke marktordening voor visserijproducten en aquacultuurproducten.

Waar de bepalingen van verordening nr. 1307/2013 verwijzen naar landbouwproducten, hebben zij volgens artikel 4, lid 1, onder d), daarvan betrekking op de in bijlage I bij de Verdragen genoemde producten, exclusief visserijproducten, alsmede op katoen.

In dit verband dient te worden gepreciseerd dat in bijlage I bij de Verdragen, die in die bepalingen wordt aangehaald, onder meer wordt verwezen naar post 5701 van de GS-nomenclatuur, thans post 5302 daarvan. Deze post omvat ‘hennep (Cannabis sativa), ruw, geroot, gezwingeld, gehekeld of anders bewerkt, doch niet gesponnen; werk en afval (rafelingen daaronder begrepen).’

Volgens de GS-toelichtingen, die een belangrijk hulpmiddel zijn bij de uitlegging van de draagwijdte van de verschillende tariefposten, maar rechtens niet bindend zijn (arrest van 13 september 2018, Vision Research Europe, C-372/17, EU:C:2018:708, punt 23), omvat post 5302 ‘ruwe hennep, zoals deze geoogst is, al dan niet geëgreneerd’, ‘gerote hennep waarvan de vezels gedeeltelijk loslaten van de houtachtige delen, maar er nog wel aan vastzitten’, ‘gezwingelde hennep, dat wil zeggen uitsluitend de spinvezels, bestaande uit vezelbundels (textieldraden) met een lengte van soms meer dan twee meter’, ‘de spinvezels van hennep die gehekeld of anderszins behandeld zijn ten behoeve van het spinnen (doch ongesponnen), gewoonlijk in de vorm van linten of lonten’, en ‘werk en afval van hennep’.

C A heeft aangevoerd, zonder door de andere belanghebbenden in de procedure voor het Hof te zijn weersproken, dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD door middel van koolstofdioxide-extractie (CO2) uit de volledige cannabisplant werd geëxtraheerd.

Zoals de advocaat-generaal in punt 35 van zijn conclusie heeft opgemerkt, kan dit product niet worden beschouwd als ruwe hennep, aangezien het niet meer gaat om hennep zoals deze geoogst is, en evenmin als gerote of gezwingelde hennep of als spinvezels, aangezien het extractieproces niet inhoudt dat de vezels worden gescheiden van de rest van de plant.

Anders dan verzoekers in het hoofdgeding aanvoeren, kan CBD die is geëxtraheerd uit de volledige cannabisplant dan ook niet worden geacht te vallen onder de in bijlage I bij de Verdragen bedoelde post 5701 van de GS-nomenclatuur, thans post 5302 daarvan.

Opgemerkt zij evenwel dat hoofdstuk 29 van de GS-nomenclatuur organische chemische producten omvat en dat post 2932 daarvan heterocyclische verbindingen met uitsluitend een of meer zuurstofatomen als heteroatoom, waaronder THC — een cannabinoïde zoals CBD — omvat.

Volgens de GS-toelichtingen vallen geïsoleerde chemisch welbepaalde verbindingen onder hoofdstuk 29 van de GS-nomenclatuur, en zijn deze verbindingen stoffen die bestaan uit één soort molecule waarvan de samenstelling bepaald wordt door een vaste verhouding tussen de elementen, die kunnen worden weergegeven met één enkel structuurdiagram, en die onzuiverheden kunnen bevatten.

Aangezien het in het hoofdgeding aan de orde zijnde product aldus wordt gepresenteerd dat het, afgezien van onzuiverheden, geen andere verbinding dan CBD bevat, valt het onder post 2932 van de GS-nomenclatuur.

Uit een en ander volgt dat aangezien de lijst met de in bijlage I bij de Verdragen bedoelde landbouwproducten geen melding maakt van post 2932 van de GS-nomenclatuur, CBD dat aanwezig is in de volledige cannabisplant niet kan worden beschouwd als een landbouwproduct en dus niet kan worden beschouwd als een product dat onder de verordeningen nr. 1307/2013 en nr. 1308/2013 valt.

Zoals de advocaat-generaal in punt 36 van zijn conclusie heeft opgemerkt, vallen enkel de in artikel 4, lid 1, onder d), van verordening nr. 1307/2013 en in artikel 1, lid 1, van verordening nr. 1308/2013 genoemde producten binnen de werkingssfeer van deze verordeningen.

Daarom moet worden vastgesteld dat de verordeningen nr. 1307/2013 en nr. 1308/2013 aldus moeten worden uitgelegd dat zij niet van toepassing zijn op CBD.

Vooraf zij eraan herinnerd dat de schadelijkheid van verdovende middelen, waaronder hennepproducten, zoals cannabis, algemeen is erkend, zodat de verhandeling ervan in alle lidstaten verboden is, afgezien van een strikt gecontroleerd handelsverkeer ten behoeve van gebruik voor medische en wetenschappelijke doeleinden (arrest van 16 december 2010, Josemans, C-137/09, EU:C:2010:774, punt 36).

Deze situatie is rechtens in overeenstemming met verschillende internationale instrumenten waaraan de lidstaten hebben meegewerkt of waarbij zij zich hebben aangesloten, zoals het Enkelvoudig Verdrag en het Verdrag inzake psychotrope stoffen. De daarin vastgestelde maatregelen zijn nadien verscherpt en aangevuld bij het op 20 december 1988 te Wenen gesloten Verdrag van de Verenigde Naties tegen de sluikhandel in verdovende middelen en psychotrope stoffen (United Nations Treaty Series, deel 1582, nr. 1-27627), waarbij alle lidstaten alsook de Unie partij zijn. Die rechtstoestand is ook gerechtvaardigd in het licht van het Unierecht en met name kaderbesluit 2004/757 en artikel 71, lid 1, van de Schengenuitvoeringsovereenkomst (zie in die zin arrest van 16 december 2010, Josemans, C-137/09, EU:C:2010:774, punten 37–40).

Hieruit volgt dat verdovende middelen die zich niet in een door de bevoegde autoriteiten strikt gecontroleerd circuit ten behoeve van gebruik voor medische en wetenschappelijke doeleinden bevinden, wegens hun aard onder een volstrekt invoer- en verhandelingsverbod op het grondgebied van alle lidstaten vallen (arrest van 16 december 2010, Josemans, C-137/09, EU:C:2010:774, punt 41).

Daar het verboden is om verdovende middelen die geen deel uitmaken van een dergelijk strikt gecontroleerd circuit, in het economische en commerciële circuit van de Unie te brengen, kunnen personen die deze producten verhandelen zich met betrekking tot de activiteit van verkoop van cannabis niet beroepen op de toepassing van de vrijheden van verkeer of op het beginsel van non-discriminatie (arrest van 16 december 2010, Josemans, C-137/09, EU:C:2010:774, punt 42).

Derhalve moet worden nagegaan of de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD een verdovend middel is in de zin van de in de punten 59 tot en met 62 van dit arrest vermelde rechtspraak.

In dit verband moet om te beginnen worden opgemerkt dat deze stof noch onder het Verdrag inzake psychotrope stoffen noch onder Gemeenschappelijk Optreden 97/396 valt, die worden aangehaald in artikel 1, punt 1, onder b), van kaderbesluit 2004/757.

In zoverre moet worden nagegaan of de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD onder het Enkelvoudig Verdrag valt, waarnaar wordt verwezen in artikel 1, punt 1, onder a), van kaderbesluit 2004/757 en zoals dit tevens genoemd wordt in artikel 71, lid 1, van de Schengenuitvoeringsovereenkomst.

Met betrekking tot de uitlegging van een internationaal verdrag zoals het Enkelvoudig Verdrag, moet in herinnering worden gebracht dat volgens vaste rechtspraak een internationaal verdrag dient te worden uitgelegd aan de hand van de bewoordingen waarin het is opgesteld en in het licht van de doelstellingen ervan. De artikelen 31 van het Verdrag van Wenen van 23 mei 1969 inzake het verdragenrecht (United Nations Treaty Series, deel 1155, blz. 331) en van het Verdrag van Wenen van 21 maart 1986 inzake het recht van verdragen tussen staten en internationale organisaties of tussen internationale organisaties (Official Records of the United Nations Conference on the Law of Treaties between States and International Organizations or between International Organizations, deel II, blz. 91), die in zekere zin het internationale gewoonterecht ter zake formaliseren, bepalen dat een verdrag te goeder trouw moet worden uitgelegd overeenkomstig de gewone betekenis van de termen van het verdrag in hun context en in het licht van het voorwerp en het doel van dat verdrag (zie in die zin arrest van 10 januari 2006, IATA en ELFAA, C-344/04, EU:C:2006:10, punt 40).

Uit de preambule van het Enkelvoudig Verdrag blijkt dat de partijen onder meer bezorgd zijn om de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de mensheid en zich bewust zijn van de op hen rustende verplichting om verslaving aan verdovende middelen te voorkomen en te bestrijden.

In artikel 1, lid 1, onder j), van het Enkelvoudig Verdrag wordt onder ‘verdovend middel’ verstaan elke stof die is genoemd in de lijsten I en II van dit verdrag, hetzij natuurlijk hetzij synthetisch. Lijst I van dat verdrag omvat cannabis, cannabishars en cannabisextracten en -tincturen

Voorts worden de begrippen ‘cannabis’ en ‘cannabisplant’ in artikel 1, lid 1, onder b) en c), van het Enkelvoudig Verdrag gedefinieerd als respectievelijk ‘de bloeiende of vruchtdragende toppen van de cannabisplant (met uitzondering van de zaden en bladeren indien deze niet vergezeld gaan van de toppen) waaruit de hars niet is geëxtraheerd, met welke naam ook aangeduid’, en als ‘elke plant van het geslacht cannabis’.

In casu blijkt uit de gegevens van het dossier waarover het Hof beschikt dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD wordt geëxtraheerd uit de volledige cannabisplant, en niet alleen uit het zaad en de bladeren van deze plant met uitzondering van de bloeiende of vruchtdragende toppen ervan.

In die omstandigheden is het juist dat een letterlijke uitlegging van de bepalingen van het Enkelvoudig Verdrag zou kunnen leiden tot de vaststelling dat CBD, voor zover het wordt geëxtraheerd uit een plant van het geslacht cannabis en deze plant volledig wordt gebruikt, met inbegrip van de bloeiende of vruchtdragende toppen ervan, een cannabisextract is in de zin van lijst I van dit verdrag en dus een ‘verdovend middel’ is in de zin van artikel 1, lid 1, onder j), daarvan.

Daarbij zij evenwel aangetekend dat blijkens de gegevens uit het dossier waarover het Hof beschikt en die in punt 34 van dit arrest zijn samengevat, de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD volgens de beschikbare wetenschappelijke gegevens geen psychotrope en schadelijke gevolgen voor de gezondheid van de mens lijkt te hebben. Overigens heeft de in Tsjechië rechtmatig gekweekte cannabisvariëteit waaruit deze stof is gewonnen, volgens diezelfde gegevens uit het dossier een THC-gehalte van niet meer dan 0,2 %.

Zoals blijkt uit punt 67 van dit arrest, heeft het Enkelvoudig Verdrag onder meer tot doel de lichamelijke en geestelijke gezondheid van de mensheid te beschermen. Dit doel moet dan ook in aanmerking worden genomen bij de uitlegging van de bepalingen van dat verdrag.

Dit geldt temeer daar het door de Verenigde Naties met betrekking tot de in dit verdrag aan ‘cannabis’ gegeven definitie gepubliceerde commentaar op het Enkelvoudig Verdrag tot de conclusie leidt dat die definitie, gelet op het doel en de algemene strekking van dat verdrag, intrinsiek verbonden is met de stand van de wetenschappelijke kennis over de schadelijkheid van cannabisproducten voor de gezondheid van de mens. Uit die commentaar blijkt bijvoorbeeld dat de uitsluiting van bloeiende of vruchtdragende toppen waarvan het hars is onttrokken van de in artikel 1, lid 1, onder b), van datzelfde verdrag vastgestelde definitie van cannabis, gerechtvaardigd was omdat die toppen slechts een volstrekt verwaarloosbare hoeveelheid psychoactieve stof bevatten.

Gelet op deze gegevens, die de verwijzende rechter dient te verifiëren, moet worden geoordeeld dat CBD volgens de huidige stand van de in punt 34 van dit arrest genoemde wetenschappelijke kennis geen psychoactieve stof bevat, zodat het in strijd zou zijn met het doel en de algemene strekking van het Enkelvoudig Verdrag indien CBD als cannabisextract onder de definitie van ‘verdovende middelen’ in de zin van dit verdrag zou vallen.

Bijgevolg is de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD geen verdovend middel in de zin van het Enkelvoudig Verdrag.

Hieraan moet tevens nog worden toegevoegd dat, zoals ook de Commissie heeft opgemerkt, de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD in Tsjechië rechtmatig is geproduceerd en verhandeld.

Gelet op alle voorgaande overwegingen moet worden vastgesteld dat de artikelen 34 en 36 VWEU van toepassing zijn op de in het hoofdgeding aan de orde zijnde CBD.

In zoverre dient in herinnering te worden gebracht dat het vrije goederenverkeer tussen de lidstaten een fundamenteel beginsel van het VWEU is, dat tot uitdrukking komt in het in artikel 34 VWEU geformuleerde verbod van kwantitatieve invoerbeperkingen tussen de lidstaten en alle maatregelen van gelijke werking (arrest van 18 juni 2019, Oostenrijk/Duitsland, C-591/17, EU:C:2019:504, punt 119).

Volgens vaste rechtspraak ziet het in artikel 34 VWEU vervatte verbod van maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve invoerbeperkingen op alle maatregelen van de lidstaten die de handel binnen de Unie al dan niet rechtstreeks, daadwerkelijk of potentieel kunnen belemmeren (arrest van 18 juni 2019, Oostenrijk/Duitsland, C-591/17, EU:C:2019:504, punt 120).

Bovendien valt een maatregel, ook al heeft deze tot doel noch gevolg producten uit andere lidstaten minder gunstig te behandelen, eveneens onder het begrip ‘maatregelen van gelijke werking als kwantitatieve beperkingen’ in de zin van artikel 34 VWEU indien hij de toegang tot de markt van een lidstaat belemmert voor producten die afkomstig zijn uit andere lidstaten (arrest van 18 juni 2019, Oostenrijk/Duitsland, C-591/17, EU:C:2019:504, punt 121).

In casu wordt niet betwist dat het verbod op de verhandeling van in een andere lidstaat rechtmatig geproduceerde CBD die uit de volledige cannabisplant wordt geëxtraheerd, en niet alleen uit de vezels en het zaad ervan, een maatregel van gelijke werking als kwantitatieve beperkingen is in de zin van artikel 34 VWEU.

Een dergelijke maatregel kan volgens vaste rechtspraak evenwel rechtvaardiging vinden in een van de in artikel 36 VWEU opgesomde gronden van algemeen belang of in dwingende vereisten. In beide gevallen dient de nationale bepaling geschikt te zijn om de verwezenlijking van het nagestreefde doel te waarborgen en mag hij niet verder gaan dan noodzakelijk is om dat doel te bereiken (arrest van 18 juni 2019, Oostenrijk/Duitsland, C-591/17, EU:C:2019:504, punt 122).

Voorts kan een beperkende maatregel slechts geschikt zijn om het ermee beoogde doel te verwezenlijken indien deze maatregel daadwerkelijk ertoe strekt dat doel op samenhangende en stelselmatige wijze te verwezenlijken (arrest van 23 december 2015, Scotch Whisky Association e.a., C-333/14, EU:C:2015:845, punt 37).

Voor zover de Franse Republiek betoogt dat haar regeling die de verhandeling van producten die afkomstig zijn van andere delen van de cannabisplant dan de vezels en het zaad ervan verbiedt, tot bescherming van de volksgezondheid in de zin van artikel 36 VWEU strekt, zij eraan herinnerd dat de gezondheid en het leven van personen bij uitstek behoren tot de waarden en belangen die door het VWEU worden beschermd, en dat het de taak van de lidstaten is om te beslissen op welk niveau zij de bescherming van de volksgezondheid wensen te verzekeren en hoe dit dient te gebeuren Aangezien dit niveau per lidstaat kan verschillen, beschikken de lidstaten dienaangaande over een beoordelingsmarge (arrest van 19 oktober 2016, Deutsche Parkinson Vereinigung, C-148/15, EU:C:2016:776, punt 30).

Deze beoordelingsvrijheid ter zake van de bescherming van de volksgezondheid is bijzonder belangrijk wanneer is aangetoond dat er in de huidige stand van het wetenschappelijke onderzoek nog onzekerheid bestaat over bepaalde stoffen die door de consument worden gebruikt (zie in die zin arrest van 28 januari 2010, Commissie/Frankrijk, C-333/08, EU:C:2010:44, punt 86).

Aangezien artikel 36 VWEU een restrictief uit te leggen uitzondering op het vrije verkeer van goederen binnen de Unie bevat, moeten de nationale autoriteiten die zich daarop beroepen, in elk concreet geval tegen de achtergrond van de resultaten van internationaal wetenschappelijk onderzoek aantonen dat hun regeling noodzakelijk is voor een doeltreffende bescherming van de in die bepaling bedoelde belangen, en met name dat het in de handel brengen van de betrokken producten een reëel gevaar voor de volksgezondheid oplevert (arrest van 28 januari 2010, Commissie/Frankrijk, C-333/08, EU:C:2010:44, punten 87 en 88).

Een verbod op het in de handel brengen, overigens de meest ingrijpende belemmering van het handelsverkeer in producten die in andere lidstaten rechtmatig zijn vervaardigd en in de handel zijn gebracht, kan slechts worden uitgevaardigd indien het aangevoerde reële gevaar voor de volksgezondheid voldoende aannemelijk voorkomt op basis van de meest recente wetenschappelijke gegevens die op de datum van de uitvaardiging van dat verbod beschikbaar zijn. In die context moet de lidstaat de waarschijnlijkheid beoordelen van de negatieve gevolgen van het gebruik van verboden producten voor de gezondheid van de mens alsmede de ernst van die potentiële gevolgen (arrest van 28 januari 2010, Commissie/Frankrijk, C-333/08, EU:C:2010:44, punt 89).

Bij de uitoefening van hun beoordelingsvrijheid inzake de bescherming van de volksgezondheid moeten de lidstaten het evenredigheidsbeginsel in acht nemen. De middelen die zij kiezen, mogen bijgevolg niet verder gaan dan hetgeen daadwerkelijk noodzakelijk is om de bescherming van de volksgezondheid te waarborgen, en moeten in verhouding staan tot het nagestreefde doel, dat niet kan worden bereikt met middelen die het handelsverkeer tussen de lidstaten minder beperken (arrest van 28 januari 2010, Commissie/Frankrijk, C-333/08, EU:C:2010:44, punt 90).

Bij de beoordeling die de lidstaat in dit verband moet maken, kan blijken dat in wetenschappelijke kringen en in de praktijk hieromtrent grote onzekerheid heerst. Een dergelijke onzekerheid, die niet los kan worden gezien van het begrip ‘voorzorg’, is van invloed op de omvang van de beoordelingsbevoegdheid van de lidstaat en werkt aldus door in de wijze van toepassing van het evenredigheidsbeginsel. In die omstandigheden moet worden aanvaard dat een lidstaat op grond van het voorzorgsbeginsel beschermende maatregelen neemt zonder te wachten tot ten volle blijkt dat deze risico's inderdaad bestaan en in welke mate. Bij de evaluatie van het risico mag evenwel niet worden uitgegaan van zuiver hypothetische overwegingen (arrest van 28 januari 2010, Commissie/Frankrijk, C-333/08, EU:C:2010:44, punt 91).

Voor een juiste toepassing van het voorzorgsbeginsel is in de eerste plaats vereist dat wordt vastgesteld welke negatieve gevolgen het voorgestelde gebruik van het product waarvan de verhandeling is verboden, kan hebben voor de gezondheid, en in de tweede plaats dat op basis van de meest betrouwbare wetenschappelijke gegevens en van de meest recente resultaten van internationaal onderzoek een complete beoordeling van het risico voor de gezondheid wordt gemaakt (arrest van 28 januari 2010, Commissie/Frankrijk, C-333/08, EU:C:2010:44, punt 92).

Wanneer het onmogelijk blijkt het bestaan of de omvang van het gestelde risico met zekerheid te bepalen omdat de resultaten van de studies ontoereikend, niet concludent of onnauwkeurig zijn, maar reële schade voor de volksgezondheid waarschijnlijk blijft ingeval het risico intreedt, rechtvaardigt het voorzorgsbeginsel de vaststelling van beperkende maatregelen, mits zij niet-discriminerend en objectief zijn (arrest van 28 januari 2010, Commissie/Frankrijk, C-333/08, EU:C:2010:44, punt 93 en aldaar aangehaalde rechtspraak).

Het is juist dat het aan de verwijzende rechter staat om — aan de hand van de in de punten 83 tot en met 92 van dit arrest aangehaalde rechtspraak — te beoordelen of het verbod op de verhandeling van in een andere lidstaat rechtmatig geproduceerde CBD die wordt geëxtraheerd uit de volledige cannabisplant en niet alleen uit de vezels en het zaad ervan, geschikt is om het doel van bescherming van de volksgezondheid te verwezenlijken en niet verder gaat dan voor het bereiken van dit doel noodzakelijk is. Het Hof dient hem evenwel alle noodzakelijke aanwijzingen te geven om hem te begeleiden bij die beoordeling.

Met betrekking tot de vraag of dit verbod geschikt is om de verwezenlijking van het doel van bescherming van de volksgezondheid te waarborgen, moet erop worden gewezen dat ter terechtzitting is gebleken dat dit verbod niet geldt voor de verhandeling van synthetische CBD die dezelfde eigenschappen bezit als CBD die uit de volledige cannabisplant wordt geëxtraheerd en als substituut daarvoor kan worden gebruikt. Het staat aan de verwijzende rechter om deze omstandigheid te verifiëren die, indien zij bewezen is, erop zou kunnen wijzen dat de in het hoofdgeding aan de orde zijnde regeling niet geschikt is om dat doel op samenhangende en stelselmatige wijze te verwezenlijken.

Met betrekking tot de noodzaak van het verbod op de verhandeling van CBD die is geëxtraheerd uit de volledige cannabisplant en niet alleen uit de vezels en het zaad ervan, zij erop gewezen dat de Franse Republiek niet verplicht is aan te tonen dat de gevaarlijke eigenschappen van een dergelijk product identiek zijn aan die van verdovende middelen zoals de stoffen die zijn opgenomen in de lijsten I en II van het Enkelvoudig Verdrag. Dit neemt niet weg dat het aan de verwijzende rechter staat om de beschikbare en overgelegde wetenschappelijke gegevens te beoordelen teneinde zich, in het licht van de in de punten 88 tot en met 92 van dit arrest aangehaalde rechtspraak en gelet op de overwegingen in punt 72 van dit arrest, ervan te vergewissen dat het aangevoerde reële gevaar voor de volksgezondheid niet op zuiver hypothetische overwegingen lijkt te zijn gebaseerd.

Gelet op een en ander dient op de prejudiciële vraag te worden geantwoord dat de artikelen 34 en 36 VWEU aldus moeten worden uitgelegd dat zij in de weg staan aan een nationale regeling die de verhandeling verbiedt van in een andere lidstaat rechtmatig geproduceerde CBD die wordt geëxtraheerd uit de volledige cannabisplant en niet alleen uit de vezels en het zaad ervan, tenzij deze regeling geschikt is om de verwezenlijking van het doel van bescherming van de volksgezondheid te waarborgen en niet verder gaat dan noodzakelijk is om dit doel te verwezenlijken. De verordeningen nr. 1307/2013 en nr. 1308/2013 moeten aldus worden uitgelegd dat zij niet van toepassing zijn op een dergelijke regeling.